Газ және газбен жабдықтау саладағы заңнаманың негізгі талаптары

"Газ және газбен жабдықтау туралы" ҚР Заңына сәйкес сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізу жүзеге асырылады:

-тұрмыстық, коммуналдық-тұрмыстық және өнеркәсіптік тұтынушылардың сұйытылған мұнай газын сақтау сыйымдылықтарын құю арқылы бөлшек саудада өткізген жағдайда, сондай-ақ сұйытылған мұнай газын тұрмыстық және коммуналдық-тұрмыстық тұтынушыларға тұрмыстық баллондарда бөлшек саудада өткізген жағдайда газ толтыру станцияларының иелері;

- сұйытылған мұнай газын тұрмыстық және коммуналдық-тұрмыстық тұтынушыларға тұрмыстық баллондарда бөлшек саудада өткізген жағдайда газ толтыру пункттерінің иелері;

- автомобиль көлік құралдарын сұйытылған мұнай газымен толтыру арқылы бөлшек саудада өткізген жағдайда автогаз құю станцияларының иелері.

Тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізуді газ толтыру станциялары мен газ толтыру пункттерінің иелері жүзеге асырады, олар тұрмыстық баллондардың жарамды техникалық жай-күйін қамтамасыз етуге міндетті.

Бұл ретте, тұрмыстық баллондарға сұйытылған мұнай газын құюға тек газ толтыру станциялары мен газ толтыру пункттерінде ғана жол беріледі.

Газ толтыру станциялары мен газ толтыру пункттерінің иелері:

1) тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын сатып алатын тұтынушыларды абоненттік есепке алуды жүзеге асыруға;

2) толтырылатын тұрмыстық баллондарды техникалық жарамдылығы тұрғысынан тексеруге;

3) тұрмыстық баллондарды тұрмыстық баллондарды есепке алу жүйелері беретін бірегей кодпен және (немесе) газ толтыру станциясы мен газ толтыру пункті иесінің тауар белгісімен сәйкестендіруді жүзеге асыруға;

4) тұтынушыларға сатылатын әрбір тұрмыстық баллонға сапа кепілдігі талонын беруге;

5) газ баллонды қондырғыларға авариялық және жоспарлы қызмет көрсетуді қамтамасыз етуге міндетті.

Тыйым салынады:

1) тұрғын көппәтерлі үйлердегі тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын сақтау және (немесе) пайдалану;

2) бір мезгілде екі және одан да көп жеке және (немесе) заңды тұлғалардың сұйытылған мұнай газын өткізу үшін газ толтыру пункттері мен автогаз құю станцияларын пайдалануы.

3) автогаз құю станцияларында тұрмыстық Баллондарға сұйытылған мұнай газын құю.

Тұтынушылардың газ тұтыну жүйелері мен газ жабдықтарын пайдалану

1. Газ тұтыну жүйелері мен газ жабдығының иелері олардың тиісті техникалық жай-күйі мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті.
2. Өнеркәсіптік тұтынушылар, өнеркәсіптік тұтынушылар-электр станцияларының тізбесіне енгізілген инвесторлар мен тұтынушылар, ірі коммерциялық тұтынушылар, цифрлық майнингті жүзеге асыратын тұлғалар, цифрлық майнингті жүзеге асыру үшін электр энергиясын өндіруді жүзеге асыратын тұлғалар өздеріне тиесілі газ тұтыну жүйелеріне техникалық қызмет көрсету үшін білікті персоналға, сондай-ақ газ тұтыну жүйелерінің қауіпсіз жұмысына жауапты тұлғаға не мамандандырылған ұйыммен оларға тиесілі газ тұтыну жүйелеріне техникалық қызмет көрсетуге шарт жасасу, Қазақстан Республикасының өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнамасына сәйкес өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы жұмыстарды жүргізу құқығына аттестатталған газ тұтыну жүйелеріне техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыратын.

Коммуналдық-тұрмыстық және тұрмыстық тұтынушылар өздеріне тиесілі газ тұтыну жүйелеріне тауарлық немесе сұйытылған мұнай газын беруді жүзеге асыратын газ тарату ұйымымен немесе топтық резервуарлық қондырғылардың иесімен не Қазақстан Республикасының өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнамасына сәйкес жұмыстарды жүргізу құқығына аттестатталған газ тұтыну жүйелеріне техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыратын тәуелсіз мамандандырылған ұйыммен техникалық қызмет көрсетуге шарт жасасуға міндетті өнеркәсіптік қауіпсіздік саласында.

4. Тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын пайдаланатын коммуналдық-тұрмыстық және тұрмыстық тұтынушылар тұрмыстық баллондарда сұйытылған мұнай газын бөлшек саудада өткізуді жүзеге асыратын газ толтыру станциясының, газ толтыру пунктінің иесімен өздеріне тиесілі газ жабдығына техникалық қызмет көрсетуге шарт жасасуға міндетті.

Коммуналдық-тұрмыстық және тұрмыстық тұтынушылардың газ тұтыну жүйелері мен газ жабдықтарын оларға техникалық қызмет көрсетуге шарт жасаспай пайдалануға тыйым салынады.

6. Газ тұтыну жүйелеріне, коммуналдық-тұрмыстық және тұрмыстық тұтынушылардың газ жабдықтарына техникалық қызмет көрсетуді жүзеге асыратын ұйым олардың жарамды техникалық жай-күйін қамтамасыз етуге міндетті.

Газбен жабдықтау жүйелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының өнеркәсіптік, өрт қауіпсіздігі, табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы заңнамасына және Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

Газбен жабдықтау жүйелері объектілерінің иелері олардың қауіпсіз пайдаланылуын және жарамды жай-күйін қамтамасыз етуге, техникалық қызмет көрсету жөніндегі жұмыстарды жүргізуге немесе оларға тиесілі объектілерге техникалық қызмет көрсетуге шарт жасасуға міндетті.

Газбен жабдықтау жүйелері объектілеріне техникалық қызмет көрсету жөніндегі жұмыстарды жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар олардың сапасын және уақтылы орындалуын қамтамасыз етуге міндетті.

Түтін және желдету каналдарының, ғимараттардың, үй-жайлардың инженерлік коммуникациялары кірмелерінің тығыздағыштарының иелері олардың жарамды техникалық жай-күйін қамтамасыз етуге міндетті.

Газ тасымалдау, газ тарату ұйымдары мен топтық резервуарлық қондырғылардың иелері өз құрамында демалыс және мереке күндерін қоса алғанда, тәулік бойы жұмыс режимі бар авариялық-диспетчерлік қызметке ие болуға міндетті.

Газ тасымалдау, газ тарату ұйымдары және топтық резервуарлық қондырғылардың иелері шарттық негізде авариялық жағдайларды жою үшін өзге ұйымдардың авариялық-диспетчерлік қызметін тартуға құқылы.

Газбен жабдықтау жүйелерінің объектілері үздіксіз энергиямен жабдықтау объектілері болып табылады. Энергиямен жабдықтау ұйымдарына газбен жабдықтау жүйелерінің объектілерін пайдаланатын ұйымдардың келісімінсіз газбен жабдықтау жүйелерінің объектілерінде белгіленген энергия тұтыну лимиттерін шектеу жөнінде режимдік іс-шаралар жүргізуге тыйым салынады.

Екі және одан да көп ұйымдардың бірыңғай техникалық дәлізді пайдалануына тыйым салынады.

Газбен жабдықтау жүйелері объектілерінің қауіпсіздігі жөніндегі талаптар

Резервуарлық, буландырғыш және топтық баллондық қондырғылар

Топтық баллон қондырғысының құрамында сұйытылған мұнай газына арналған баллондар, бекіту арматурасы, газ қысымын реттегіш, рұқсат етілген қысым 15% - дан асқан кезде іске қосылатын, баллонның жарылуын болдырмайтын, манометр мен жоғары және төмен қысымды құбырларды көрсететін баллонды клапан көзделеді.

Баллонның Нормативтік қызмет ету мерзімін дайындаушы зауыт белгілейді, бірақ 30 жылдан аспайды.

Цилиндрлердегі жазулар шеңбер бойымен шеңбердің кем дегенде 1/3 бөлігіне, ал жолақтар бүкіл шеңберге қолданылады, ал сыйымдылығы 12 литрден асатын цилиндрлердегі әріптердің биіктігі 60 миллиметрге, ал жолақтың ені 25 миллиметрге тең. Сыйымдылығы 12 литрге дейінгі баллондардағы жазулар мен жолақтардың өлшемдері баллондардың бүйір бетінің шамасына байланысты анықталады.

Топтық баллон қондырғыларын орналастыру осы талаптарға 17-қосымшада көрсетілген терезелер мен есік ойықтарынан қашықтықта ғимараттар мен құрылыстардан немесе С0 сыныбының отқа төзімділігінің III дәрежесінен төмен емес газдандырылатын ғимараттардың қабырғаларында көзделеді.

Қоғамдық немесе өндірістік ғимараттың жанында бір топтық қондырғыдан артық көздеуге жол берілмейді. Тұрғын ғимараттың жанында бір-бірінен кемінде 15 метр қашықтықта үш баллон қондырғысын қарастыруға рұқсат етіледі.

Жеке баллон қондырғылары ғимараттардың сыртында да, ішінде де қарастырылған. Екі қабаттан аспайтын тұрғын ғимараттың пәтерлерінде (пәтерде бір баллоннан артық емес) баллондарды орналастыруға жол беріледі. Бұл ретте баллондар міндетті түрде өз мақсатына (қолдану саласына) сәйкес келеді және баллонның жарылуын болдырмайтын рұқсат етілген қысым 15% - дан асқан кезде іске қосылатын ағызу клапанымен жабдықталуы тиіс.

Қауіпсіздігі жоғары бекіту-реттеу арматурасы бар газ баллонды қондырғыларды биіктігі 5 қабаттан аспайтын тұрғын ғимараттарда орналастыруға рұқсат етіледі.

Жеке баллон қондырғылары терезе ойықтарынан кемінде 0,5 метр және бірінші қабаттың есік ойықтарынан 1,0 метр, жертөле және жертөле қабаттарының есік және терезе ойықтарынан, сондай-ақ кәріз құдықтарынан кемінде 3,0 метр қашықтықта орналастырылады.

Газ баллондары үй-жайларда да, ашық ауада да сақталады, соңғы жағдайда олар атмосфералық жауын-шашыннан және күн сәулесінен қорғалады.

Оттегі және жанғыш газдары бар баллондарды бір үй-жайда қоймада сақтауға жол берілмейді.

Әр цилиндрдің жоғарғы сфералық бөлігінде оңай оқылатын келесі мәліметтер қолданылады:

1) дайындаушының тауар белгісі;

2) баллон нөмірі;

3) бос баллонның нақты салмағы (килограмм): сыйымдылығы 12 литрді қоса алғанда – 0,1 килограмға дейінгі дәлдікпен; 12 – ден 55 литрді қоса алғанда-0,2 килограмға дейінгі дәлдікпен баллондар үшін сыйымдылығы 55 литрден асатын баллондардың массасы оларды дайындауға МЕМСТ немесе ТУ сәйкес көрсетіледі;

4) дайындалған күні (айы, жылы) және келесі куәландыру жылы;

5) жұмыс қысымы Р, мегапаскаль (шаршы сантиметрге килограмм күш);

6) сынамалық гидравликалық қысым Рпр, мегапаскаль (шаршы сантиметрге килограмм күш);

7) баллондардың сыйымдылығы, литр: сыйымдылығы 12 литрге дейінгі баллондар үшін – номиналды, сыйымдылығы 12 литрден 55 литрге дейінгі баллондар үшін-нақты 0,3 литрге дейінгі дәлдікпен, сыйымдылығы 55 литрден асатын баллондар үшін-оларды дайындауға арналған нормативтік құжаттарға сәйкес;

8) дайындаушының ОТК таңбасы (сыйымдылығы 55 литрден асатын стандартты баллондарды қоспағанда);

9) сыйымдылығы 55 литрден асатын Баллондарға арналған стандарт нөмірі.

Баллондардағы белгілер биіктігі кемінде 6 миллиметр, ал баллондарда

сыйымдылығы 55 литрден асатын баллондар – 8 миллиметрден кем емес. Ацетиленге арналған баллондарды қоспағанда, баллондардың массасы, егер конструкцияда көзделсе, бірақ вентиль мен қалпақтың массасынсыз қолданылған бояудың, қалпақ пен аяқ киімге арналған сақинаның массасын ескере отырып көрсетіледі. Сыйымдылығы 5 литрге дейінгі немесе қабырғасының қалыңдығы 5 миллиметрден аз баллондарда төлқұжат деректері баллонға дәнекерленген пластинаға нокаутқа түсірілуі немесе эмаль немесе майлы бояумен жағылуы мүмкін.

Баллондардағы жазулар шеңбер бойымен шеңбердің кем дегенде 1/3 бөлігіне, ал жолақтар бүкіл шеңбер бойымен жазылады, ал сыйымдылығы 12 литрден асатын баллондардағы әріптердің биіктігі – 60 миллиметр, ал жолақтың ені-25 миллиметр. Сыйымдылығы 12 литрге дейінгі баллондардағы жазулар мен жолақтардың өлшемдері баллондардың бүйір бетінің шамасына байланысты анықталады. Үй-жайларда Орнатылатын газы бар баллондар жылыту радиаторларынан және басқа да жылыту аспаптары мен пештерден кемінде 1 метр және ашық отпен жылу көздерінен кемінде 5 метр қашықтықта болады. Газ плитасынан (кіріктірілгендерді қоспағанда) сұйытылған мұнай газының баллонын жылыту аспаптарынан кемінде 0,5 метр және 1 метр қашықтықта орналастырады. Баллон мен жылыту құрылғысы арасындағы экранды орнату кезінде қашықтықты 0,5 метрге дейін азайтуға рұқсат етіледі. Экран жанбайтын материалдардан жасалған және цилиндрді жылыту құрылғысының жылу әсерінен қорғауды қамтамасыз етеді. Сұйытылған мұнай газының баллонын үй-жайдан тыс жерде орнатқан кезде оны көліктің зақымдануынан және 45 0С жоғары қыздырудан қорғайды.

Өндірістік үй - жайларда сұйытылған мұнай газының баллондарын орнату Цех ішіндегі көлікпен және металл шашыратқыштарымен зақымданудан, коррозиялық-агрессивті сұйықтықтар мен газдардың әсерінен, сондай-ақ 45 0С жоғары қыздырудан қорғалған орындарда көзделеді.

Сұйытылған мұнай газының баллондарын орнатуға жол берілмейді:

1) тұрғын бөлмелерде және дәліздерде;

2) жертөле және жертөле үй-жайлары мен шатырларда;

3) астында және үстінде орналасқан үй-жайларда: асхана және сауда

қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының залдарымен, аудиториялармен және оқу сыныптарымен, ғимараттардың көрермен (акт) залдарымен, аурухана палаталарымен, басқа да осыған ұқсас үй-жайлармен;

4) табиғи жарығы жоқ үй-жайларда;

5) авариялық шығу жолдарында;

6) ғимараттардың негізгі қасбеттері жағынан.

Арнайы құрылыста немесе ғимаратқа жапсарлас орналасқан баллон қондырғыларын пайдалану, олардағы баллондарды ауыстыру кемінде екі жұмысшымен жүргізіледі.

Баллондарды Сығылған, сұйытылған және еритін газдармен толтыруды жүргізетін толтыру станциялары осы талаптарға 21-қосымшаға сәйкес нысан бойынша баллондарды толтыруды есепке алу және толтырылған баллондарды бақылау журналын жүргізеді.

Егер станциялардың бірінде баллондарды әртүрлі газдармен толтыру жүргізілсе, онда әрбір газ бойынша жеке толтыру журналы жүргізіледі.

Баллондарды газбен толтыру газдың қасиеттерін, жергілікті жағдайларды ескере отырып, меншік иесі әзірлеген технологиялық регламенттер бойынша жүргізіледі.

Баллондарды сұйытылған газдармен толтыру осы талаптарға 22-қосымшада көрсетілген нормаларға сәйкес келеді.

Осы кестеде көрсетілмеген газдар үшін толтыру нормасы толтыру станцияларының технологиялық регламенттерімен белгіленеді.

Баллондарды газбен толтыруға жол берілмейді:

1) тағайындалған куәландыру мерзімі өткен;

2) кеуекті массаны тексеру мерзімі аяқталды;

3) баллонның корпусы зақымдалған;

4) клапандар ақаулы;

5) тиісті бояулар немесе жазулар жоқ;

6) газдың 0,5 атмосферадан кем емес қалдық қысымы жоқ;

7) белгіленген таңбалар жоқ.

Газдардың артық қысымы жоқ баллондарды толтыру толтыруды жүзеге асыратын ұйымның (толтыру станциясының) технологиялық регламентіне сәйкес оларды алдын ала тексергеннен кейін жүргізіледі.

Қақпақтарға арналған аяқ киімдер мен сақиналарды қайта отырғызу, вентильдерді ауыстыру баллондарды куәландыру пункттерінде жүргізіледі.

Клапан оны бөлшектеуге байланысты жөндеуден кейін жұмыс қысымындағы тығыздыққа тексеріледі.

Баллондарға аяқ киімнің саптамасын газ шығарғаннан, вентильдерді бұрғаннан және баллондарды тиісті газсыздандырғаннан кейін жүргізуге жол беріледі.

Газбен толтырылған баллондарды тазалауға және бояуға, олардың мойнындағы сақиналарды нығайтуға жол берілмейді.

Пайдаланудағы баллондар кемінде 5 жылдан кейін мерзімді куәландырудан өтеді.

Коррозияны тудыратын газдармен (хлор, метил хлориді, фосген, күкіртті сутегі, күкіртті ангидрид, сутегі хлориді және басқалар) толтыруға арналған баллондар, сондай-ақ автомобильдер мен басқа да көлік құралдары үшін отын ретінде қолданылатын сығылған және сұйытылған газдарға арналған баллондар кемінде 2 жылдан кейін мерзімді куәландырылуға жатады.

Стационарлық, сондай-ақ тұрақты түрде жылжымалы құралдарда орнатылған баллондар мен баллондар – шық нүктесінің температурасы-35 °С және одан төмен, шаршы сантиметрге 150 килограмм күш және одан жоғары қысыммен өлшенген Сығылған ауа, оттегі, аргон, азот және гелий сақталатын ыдыстар, сондай-ақ сусыздандырылған көмірқышқыл газы бар баллондар техникалық куәландыруға жатпайды 10 жылдан аз.

Баллондар мен баллондар-үнемі қысымда болмайтын, бірақ шаршы сантиметрге 0,7 килограмм күштен астам қысыммен мезгіл-мезгіл босатылатын коррозиялық емес ортасы бар ыдыстар 10 жылда кемінде бір рет техникалық куәландырылуға жатады. Баллондарды мерзімді куәландыруды толтырғыш ұйымдарда немесе толтыру станцияларында (сынақ пункттерінде) ұйымның бұйрығымен (өкімімен) бөлінген осы ұйымдардың (толтыру станцияларының) қызметкерлері жүргізеді.

Толтырғыш-ұйымдар, толтыру станциялары мен сынақ пункттері "азаматтық қорғау туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 79-бабына сәйкес өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті органның Баллондарға техникалық қызмет көрсету және техникалық куәландыру жүргізу құқығына аттестатталады.

Уәкілетті органның аумақтық бөлімшесі тиісті шифры бар таңбаны тіркейді, ол бойынша баллонға техникалық куәландыруды жүргізген ұйым сәйкестендіріледі.

Көрсетілген таңбаның бедерінсіз баллондарды пайдалануға жол берілмейді.