Облыста ерекше білім беру қажеттілігі бар 12 389 бала тұрады (1669 мүмкіндігі шектеулі бала), оның ішінде 0-6 жас аралығындағы 4727 бала, 7-18 жас аралығындағы 7662 бала, оның ішінде:
12 389 баланың ішінде түрлі бұзушылықпен: психикалық дамуы тежелген – 3528; жеңіл және орташа психикалық дамуы тежелген – 1082; ауыр және терең психикалық дамуы тежелген – 199; естімейтіндер - 22; нашар еститіндер – 156; көрмейтіндер - 15; нашар көретіндер – 153; естімеулік-көрмеулікпен – 0; тірек-қимыл аппаратының бұзылуымен – 525; сөйлеу тілі бұзылыстарымен – 6171; эмоционалды-еріктік бағыты мен мінез-құлқының бұзылуымен (аутизм) – 538.
12 389 баланың ішінде:
мектепке дейінгі ұйымдарда тәрбиеленуде – 4727 (оның ішінде арнайы топтарда – 946, ППТК-1428, Урюпинка ауылындағы арнайы балабақшада – 12, инклюзивті оқитындар – 2291, ұйымдастырылмаған (0-2 жас аралығындағы балалар) - 47, оқуға және тәрбиелеуге жатпайтындар -3);
мектептерде оқитындар – 7589 (оның ішінде арнайы сыныптарда – 554, инклюзивті – 5148, ППТК – 394, арнаулы мектептерде – 923, үйде – 383, денсаулығына байланысты оқуға жатпайтындар – 187 (оның ішінде МӘМ-де –). 47 3 типті, яғни ауыр және терең ақыл-ой кемістігі бар балалар).
ТжКББ оқитындар – 73 студент.
Облыста ЕББҚ бар балаларды:
- 4 психолого-медико-педагогические консультации (ПМПК);
-20 психологиялық-медициналық-педагогикалық түзету кабинеттері (ППТК);
-5 ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған арнайы мектеп-интернаттар сүйемелдейді.
- сондай-ақ 21 инклюзивті қолдау кабинеті ашылды.
Арнайы мектепке дейінгі ұйымдар желісін кеңейту мақсатында Көкшетау қаласы, «Сарыарқа» ықшам ауданында 280 орындық сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған балабақша (2024 жылға пайдалануға беру жоспарлануда, қазіргі уақытта құрылысы жүргізілуде) және Көкшетау қаласы, Көктем шағын ауданында 166 орындық аз қамтылған балаларға арналған балабақша салу жоспарлануда (пайдалануға беру 2023 жылға жоспарланған).
Маңызды мәселелердің бірі – білікті мамандармен қамтылуы.
Облыста ЕББҚ бар балалармен 697-ге жуық арнайы педагогтар бар (логопедтер, дефектологтар, тифлопедагогтар, сурдопедагогтар, олигофренопедагогтар, педагог-психологтар), оның 390 жалпы білім беру мектептерінде, мектепке дейінгі ұйымдарда- 194, арнайы ұйымдар мен түзету кабинеттерінде - 113. Мұғалімдердің барлығы жоғары білімді. Ағымдағы оқу жылында арнаулы білім беру ұйымдарына 31 маман келсе, оның 6-ы жас ұстаздар. 2022-2023 оқу жылына жарияланған қажеттілік -18 мұғалімді құрайды (Аршалы-4, Біржан сал-1, Бурабай-4, Жақсын-1, Зеренді-1, Көкшетау-7).
«Мемлекеттік білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 30 қаңтардағы № 77 қаулысына сәйкес 2021 жылдан бастап педагогикалық қызметкерлердің штаттары енгізілді. Психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңесінің (ПМПК) қорытындысы бойынша жалпы білім беретін мектептерде оқитын ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға педагог-ассистенттер ұсынылады, олар ҚР Білім және Ғылым министрлігінің бұйрығына сәйкес «Білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық cүйемелдеу қағидаларын бекіту туралы» 2022 жылғы 12 қаңтардағы №6 бұйрығына сәйкес психологиялық-педагогикалық cүйемелдеу көрсетеді.
2021-2022 оқу жылында 20 педагог-ассистент психологиялық-педагогикалық сүйемелдеу көрсеткен болса (Сандықтау – 1, Көкшетау – 8, Жарқайың – 1, Бурабай – 3, Зеренді – 1, Ерейментау – 4, Бұланды – 2) 2022-2023 оқу жылына педагог-ассистент саны 54 құрады (Атбасар, Астрахан, Жарқайың, Целиноград – бір ассистенттен, Есіл – 2, Аршалы, Бұланды, Зеренді, Қосшы – 3, Ерейментау, Шорт Сандықтау. – 4, Бурабай – 6, Көкшетау – 18 педагог-ассистент). 2022 жылы Көкшетау қаласының Ш.Уәлиханов атындағы КММ-де 54-тен 38 педагог-ассистент біліктілікті арттыру курсын ақылы негізде өтті.
Инклюзивті білім беруді тиімді жүзеге асыру үшін облыс педагогтары өз біліктіліктерін арттыруда: 2021-2022 жылдар аралығында барлық деңгейдегі білім беру ұйымдарының 1062 педагогі (соның ішінде арнайы және қосымша), оның ішінде облыстың 50-ден астам педагогикалық қызметкері біліктілігін арттырды, олардың аутизмі бар балалармен жұмыс жасаудағы біліктілігі – AВA терапия.
Сонымен қатар, Ақмола облысында ерекше білім беруді қажет ететін балалармен жұмыс істейтін мұғалімдерге арналған «Психологиялық-педагогикалық түзету кабинетінің үздік педагогі», «Психологиялық-медициналық-педагогикалық үздік маманы» «Арнайы білім беру ұйымының үздік оқытушысы» байқауларының қорытындысы шығарылды.
Келесі номинациялар бойынша облыстың үздік педагогтері аталды: «Арнайы білім беру ұйымының үздік мұғалімі» номинациясына Көкшетау қаласындағы №4 облыстық арнайы мектеп-интернатының логопед-мұғалмі Тәжібаева Зияш Қайырбекқызы; «Арнайы мектептің үздік мұғалімі» Бөгентаева Гүлнар Нариманқызы, Көкшетау қаласындағы №1 облыстық арнайы мектеп-интернатының орыс тілі және сөйлеуді дамыту пәнінің мұғалімі; «Арнайы балабақша тәрбиеленушілеріне психологиялық-педагогикалық сүйемелдеу көрсетудің үздік мұғалімі» Фаттахова Кристина Владимировна, Атбасар қаласындағы «Алтын бесік» бөбекжай-балабақшасының логопеді; «Арнайы мектептің үздік мұғалімі» Әзкенова Әлия Амангелдіқызы, Көкшетау қаласындағы №4 облыстық арнайы мектеп-интернатының мұғалімі; «Үздік психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңесінің маманы» І орын иегері Атбасар қаласының ауданаралық психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңесінің дефектологы Байделдинова Жұлдыз Серікқызы.
«Психологиялық-педагогикалық түзету кабинетінің үздік оқытушысы» Жанна Тендікқызы Бибуллаева, Біржан сал ауданы, Степняк қаласы №5 ППТК логопеді.
Аутизмі бар ерекше білім беру қажеттіліктері бар және аутистік ерекшеліктері бар психикалық дамуы тежелген балалар мен жасөспірімдердің қоғамда әлеуметтенуі үшін жағдай жасау мақсатында, 2023 жылы оларды кешенді педагогикалық және әлеуметтік-психологиялық қолдаумен қамтамасыз етуге Ақмола облысының әкімдігі мемлекеттік әлеуметтік тапсырысын «Аутизм белгілері бар және психикалық дамуы тежелген балаларды әлеуметтік бейімдеу, психологиялық-педагогикалық қолдау және түзете сүйемелдеу қызметтерін ұйымдастыру» іске асыруға 35,5 млн.теңге сомасында бюджет қаражаты бөлінді.
Көзделген топ және жоспарлы қамту – 2 жастан 18 жасқа дейінгі, психикалық дамуы тежелген, эмоционалдық-коммуникативтік дамуы бұзылған 55 бала көлемінде аутизммен ауыратын балалар мен жасөспірімдер.
Ақмола облысы білім басқармасының облыстық оқу-әдістемелік кабинеті Көкшетау қаласында кемінде 30 баланы қамтумен «Мен өзім жүремін» ҚҚ жеткізушісін анықтау бойынша 19,4 млн теңге сомасына ашық конкурс жариялады және Степногорск қаласында жалпы сомасы 16,1 млн.теңгеге кемінде 25 баланы қамтумен «Берекелі әлем» ҚҚ жеткізушісі анықталды.
2023 жылға Алматы қаласындағы Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың Ұлттық ғылыми-практикалық орталығында мемлекеттік тапсырыс бойынша бірінші жартыжылдықта Ақмола облысына 16 орын бөлінді.
Инклюзивті білім беру үшін жағдай жасаудың келесі қажетті аспектісі МТБ күшейту болып табылады.
– Облыста инклюзивті білім беруді қолдау бойынша барлығы 21 ресурстық кабинет жұмыс істейді, 2025 жылға қарай инклюзивті білім беруді қолдау бойынша 87 ресурстық кабинет ашу жоспарлануда (2023 ж. – 29, 2024 ж. – 29, 2025 ж. – 29).
Бюджет қаражаты есебінен 2023 жылы инклюзивті білім беруді қолдау бойынша 304,5 млн.теңгеге 29 кабинет ашу жоспарлануда.
Ағымдағы жылдың 1 маусымында «Ақсай кентіндегі жалпы білім беретін мектеп» КММ базасында алғашқы инклюзивті білім беруді қолдау кабинеті ашылды, 2023 жылдың соңына дейін инклюзивті білім беруді қолдауға арналған тағы 28 кабинет есігін айқара ашады.
- 11 бірлік арнайы автокөлік сатып алынды: Анықтама үшін: 2020 жылы 75,3 млн.теңгеге 7 көлік сатып алынды (ППТК № 1, 2, 6, 9, 13, 14, 17). Көкшетау қаласындағы №10 ППТК-да 2014 жылы Нұр-Сұлтан қаласындағы «Дара» ЖҚ сатып әперген арнайы автокөлігі бар; Атбасардағы №8 ППТК-ке, Ақмол кентінде №11 ППТК-ке, Державинск қаласындағы №7 ППТК –ке 2021 жылы 40,4 млн.теңгеге 3 бірлік арнайы автоккөлік сатып алынды.
Сондай-ақ Көкшетау қаласындағы №1 арнайы мектеп-интернатына балаларды жеткізу және тасу үшін 34,4 млн теңгеге автобус сатып алынды.
2023 жылы бюджет қаражаты есебінен 171,0 млн.теңгеге 6 бірлік арнайы автокөлік сатып алу жоспарлануда.
2021 жылы облыстық бюджет есебінен Көкшетау қаласындағы №4 арнаулы мектеп-интернатына қосымша құрылыс жұмыстары басталды. Құрылыстың сметалық құны 783 млн теңге. Нысанды пайдалануға беру 2023 жылға жоспарланған.
«Көкшетау қаласы, №1 арнайы мектеп-интернаты» КММ-де 1,460 млрд.теңге сомасына АСБ бар балаларға арналған 80 орындық қосымша ғимараттың құрылысына жобалық-сметалық құжаттама әзірленді (ЖСҚ+МЭ; қаражат бөлінген жоқ).
«Арнайы мектеп ұйымдарын жабдықтау» қайырымдылық бағдарламасына сәйкес «Қазақстан халқына» Қоғамдық Қордан қаржыландыру есебінен әр мектепке 30 миллион теңгеге дейін қаражат бөлінді, жеткізу операторы – өндірушілер Қауымдастығы Қазақстан Республикасының оқу жабдығын жеткізушілер «Kazdidac».
2023 жылы математика, физика, химия, биология, география кабинеттерін, педагог-психолог, логопед, дефектолог, әлеуметтік бағдар, тігін шеберханаларын, сенсорлық кабинеттерді жабдықтау және оқу кабинеттеріне жиһаздар, дидактикалық және демонстрациялық материалдар, жеке кабинеттер компьютерлер, интерактивті құрал-жабдықтар, облыстың 5 арнаулы мектебінің 4-іне пәндік құралдар сатып алу жоспарлануда (Степногор қаласындағы арнайы мектеп-интернаты 30,0 млн.теңгеге жабдықталған), жалпы сомасы 147,7 млн.теңге бөлінді.
2022-2023 оқу жылына «САТР» баспасынан 9,7 млн теңгеге 2687 дана арнайы оқулықтар сатып алынды.
2023-2024 оқу жылына 14,7 млн.теңгеге 3775 дана сатып алу жоспарлануда.
Ақмола облысының техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру жүйесінде инклюзивті білім беру үшін жағдай жасауға 32 колледждің 18-і инклюзивті білім алуға жағдай жасалды.
2023 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша «Инклюзивті білім беруге жағдай жасаған мемлекеттік балабақшалардың үлесі» 83,7% құрады, жоспар 88,6% болса, 103 мемлекеттік балабақшада (барлығы 123) инклюзивті білім беруге жағдай жасалған.
«Инклюзивті білім беруге жағдай жасаған мектептердің үлесі» 93,4% құрады, жоспар 95,9% болса, 506 мектепте жағдай жасалды (барлығы 542 мектеп – ЖАО).
«Инклюзивті білім беруге жағдай жасаған мемлекеттік ТжКББ ұйымдарының үлесі» 2023 жылы жоспар 72%, 32 мемлекеттік колледждің 18-і немесе 56,3% ЕББҚ бар студенттерді оқытуға бірдей жағдай жасалды.
Білім басқармасы кедергісіз орта құру сияқты маңызды факторды ескере отырып, күрделі, ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде мүмкіндіктері шектеулі балалар үшін білім беру ұйымдарына кедергісіз қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталған бейімдеу шараларын жүзеге асыруға үлкен көңіл бөледі.
689 мемлекеттік білім беру ұйымының ішінен (542 мемлекеттік күндізгі жалпы білім беретін мектептер, 123 мемлекеттік балабақшалар, 24 білім беру бөліміне қарасты мемлекеттік колледждер) бейімдеуге жатады, барлық 689 ұйымдарда шақыру түймелері, сырғанауға қарсы жабын және контраст түсті, 660 мекемеде пандустар орнатылған, 29 мекеме тосқауылдың жоқтығына байланысты пандус орнатуды талап етпейді.
2022 жылы облыстың 99 білім беру ұйымында 100 млн. теңгеден астам қаржы бөлініп, жоспарға сәйкес бейімдеу шаралары жүргізілді (санитарлық бөлмені бейімдеу жұмыстары жүргізілді, жеделсаты орнатылды, пандустар, тактильді плиткалар, мнемоникалық диаграммалар, Брайль белгілері орнатылды, есік босағаларын кеңейту жұмыстары жүргізілді, сырғанауға қарсы жабын, қолжетімділік таяқтарға арналған ұстағыш. және балдақтар, ілмектерді орнату, нысанды сатылар қарама-қарсы белгіленеді). Бейімделу шаралары 100% орындалды.
2023 жылы 104,6 млн теңгеге 89 білім беру нысанын бейімдеу жоспарлануда.
Білім беру нысандарын бейімдеу мәселесі тұрақты бақылауда және тұрақты негізде жөндеу жұмыстарын жүргізуге ЖСҚ әзірлеу кезінде облыстың білім беру ұйымдарында кедергісіз орта құру жұмыстарының тізбесін енгізу ұсынылады.
Білім басқармасы барлық деңгейдегі білім беру ұйымдарында кедергісіз білім беру және физикалық ортаны құру және жақсарту бойынша жұмысты жалғастырады.