Конфессияаралық келiсiм мен оларда толеранттылықтың болуы кез келген қоғамның тұрақтылығын және әрбiр мемлекеттiң қарышты дамуын қамтамасыз ететiн аса маңызды шарттардың бiрi болып табылады.
Бұл тұжырым 20 ғасырдың күрделi 90-шы жылдары рухани бейбiтшiлiк пен өзара құрметтi сақтай алған бiздiң көпұлтты және көпконфессиялы Отанымыздың болмысында ерекше өзектi, бұл кейiннен Қазақстанға Орталық Азия өңiрiнiң танылған көшбасшысы болуға мүмкiндiк бердi.
Конфессияаралық келiсiм мен толеранттылық Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентi, Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың бастауында тұрған елiмiздiң iшкi және сыртқы мемлекеттiк саясатының маңызды қағидаттарының бiрi болып табылатынын атап өту қажет.
2019 жылы бүкiл халық болып сайланған ҚР Президентi Қ-Ж.К. Тоқаев та осы салаға үлкен көңiл бөледi. Мәселен, 02.09.2019 жылғы «Сындарлы қоғамдық диалог — Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуiнiң негiзi» атты Қазақстан халқына Жолдауында ол «Қазақ халқының мемлекет құраушы ұлт ретiндегi рөлiн бекемдеп, этносаралық татулық пен дiнаралық түсiнiстiктi қалыптастыра беруiмiз қажет. Бiздiң ұстанымымыз: «Ел бiрлiгi — оның әралуандығында!» айтты.
Өткен уақыт iшiнде тәуелсiздiк мұраттары мен жалпы әлемдiк демократиялық құндылықтар негiзiнде жалпыұлттық бәтуаластықты нығайту жөнiнде орасан зор жұмыс жүргiзiлдi. Бұл Қазақстан мемлекетiнiң беделiн арттыруға септiгiн тигiздi және бiзге маңызды халықаралық бастамалар жасауға мүмкiндiк бердi. Нәтижесiнде, қазiргi уақытта Қазақстан Республикасы рухани келiсiм мен конфессияаралық үнқатысудың әлемдiк орталықтарының бiрiне айналды.
Жоғарыда көрсетiлгеннiң айқын мысалы Елбасының бастамасымен Нұр-сұлтан қаласында өткен әлемдiк және дәстүрлi дiндер көшбасшыларының алты Съезiн өткiзу болып табылады. Оларға дiни, сондай-ақ қоғам және мемлекет қайраткерлерi қатысты. Дәл осындай диалог форматы — дiни лидерлер мен мемлекет, үкiмет, халықаралық ұйым басшылары ғаламшардағы бейбiтшiлiк сүйгiш процестерге серпiн беруге мүмкiндiк бередi.
Бiздiң елiмiзде конфессияаралық келiсiмдi нығайтуға көп көңiл бөлiнуiнiң нышандарының бiрi — жыл сайын 18 қазан-Рухани келiсiм күнiн мерекелеу болып табылады.
18 қазан-Қазақстан тарихының ерекше кезеңi. Дәл осы күнi 1992 жылы Алматы қаласында өткен Дүниежүзiлiк рухани келiсiм конгресiнiң қатысушылары 18 қазанды Рухани келiсiм күнi — бейбiтшiлiк пен татуласу күнi, жақынына мейiрiмдiлiк пен көмек күнi, дiни толеранттылық пен азаматтық келiсiм уақыты деп жариялауға шақырды.
Конфессияаралық келiсiмнiң ажырамас және құрамдас бөлiгi толеранттылық болып табылады.
Толеранттылық сөзiнiң өзi термин және ұғым ретiнде әртүрлi салаларында (медицина, құқық, мәдениет және т.б.) кеңiнен қолданылады. Бiздi бiрiншi кезекте азаматтық қоғам өмiр сүруiнiң және ҚР мемлекеттiк органдар қызметiнiң базалық қағидаттарының бiрi болып табылатын осы сөздiң саяси-құқықтық және дiни аспектiсi қызықтырады.
Қарапайым түсiнiктегi «төзiмдiлiк» терминi барлық дiни iлiмдерге құрметпен қарауды, барлық дiни нанымдарды ұстанушыларға төзiмдiлiктi бiлдiредi.
Айта кету керек, қазiргi уақытта толеранттылық-бұл жалпы әлем де, жеке қоғамдар да негiзделуi керек iргелi әмбебап қағида.
1995 жылғы 16 қарашада Парижде ЮНЕСКО-ның 28–шi Бас конференциясында осы ұйымға мүше 185 мемлекет толеранттылық қағидаттарының Декларациясын қабылдады және 16 қараша — Халықаралық төзiмдiлiк күнi айқындалды. Декларацияда берiлген анықтамаға сәйкес толеранттылық «бiздiң әлем мәдениеттерiнiң бай алуан түрлiлiгiн, өзiн-өзi көрсету нысандарын және адам даралығының көрiнiс беру тәсiлдерiн құрметтеу, қабылдау және дұрыс түсiну»дегендi бiлдiредi. Бұл анықтама, ең ауқымды, басқа ұлттарға, нәсiлдерге, терiнiң түсiне, жынысына, жасына, мүгедектiгiне, тiлiне, дiнiне, саяси немесе басқа пiкiрлерге, ұлттық немесе әлеуметтiк шығу тегiне, меншiкке және т.б. төзiмдi қатынасты бiлдiредi.
Бiздiң елiмiзде толеранттылық қағидатының заңдық негiзi бар және ол дiни қатынастарды реттейтiн басты заңнамалық актiлерде жазылған: Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы және Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 11 қазандағы «Дiни қызмет және дiни қатынастар туралы» Заңы.
Конфессияаралық келiсiм мен толеранттылықтың бастауы бiздiң алыс өткенiмiзден бастау алып, тарихымызға терең бойлайтынын атап өткен жөн. Ғасырлар бойы қазiргi Қазақстан аумағында әртүрлi дiндердi ұстанатын көптеген халықтар бейбiт қатар өмiр сүрдi. Сонымен қатар, толеранттылық байырғы халық — қазақтардың мiнезiнiң айрықша психологиялық сипаты болып табылады.
Осы аспектiде Қазақстанның барлық тұрғындары үшiн бетбұрыс және драмалық сипатқа ие болған өткен XX ғасыр ерекше көрнекi. Нағыз толеранттылықтың, құрметтiң, жанашырлықтың және риясыз көмектiң жарқын мысалы қазақтардың өз еркiмен қуғын-сүргiнге ұшыраған халықтарға және 30-40 жылдары «сенiмсiз» адамдарға: немiстерге, поляктарға, шешендерге, ингуштарға, украиндарға және тоталитарлық режимнiң озбырлығына тап болған басқа да көптеген этностардың өкiлдерiне қатынасы болды.
Осы уақытқа дейiн әр түрлi ұлттардың аға буын өкiлдерi қазақтарға көрсеткен қолдауы мен жылы лебiздерi үшiн үлкен ризашылықтарын бiлдiрiп, оларды қарсы алып, паналаған адамдарға алғыстарын бiлдiрiп, соңғы уақыттарымен бөлiстi. Бұл факт ел азаматтарының қазiргi ұрпағы үшiн үлкен моральдық, тарихи маңызы бар.
Жоғарыда айтылғандардың арқасында бiздiң Отанымыз конфессияаралық және этносаралық келiсiм бар, бейбiтшiлiк пен достықта 18 конфессияны бiлдiретiн 120-дан астам ұлт өкiлдерi тұратын бүкiл әлем үшiн осындай қоғамның үлгiсi болып табылады.
Бүгiн тарихи тәжiрибе көрсетiп отырғандай, Қазақстанда құрылған мемлекеттiң, дiни бiрлестiктер мен этникалық топтардың өзара қарым-қатынастарының моделi ұлты мен дiни сенiмiне қарамастан, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге, қоғамдық, этностық және дiни мүдделер теңгерiмiне, әрiптестiк қатынастарына және өзара түсiнiстiкке ұмтылуға негiзделген. Республикада ой, ар-ождан, дiн және сенiм бостандығы үшiн жағдайлар жасалған.
Бұл жұмыс iшкi және сыртқы саясатта да жүргiзiледi. Бұған Қазақстан халқы Ассамблеясының белсендi қызметi, әлемдiк және дәстүрлi дiндер көшбасшыларының Съездерiн өткiзу, түрлi бұқаралық ақпарат құралдарын (телерадио хабарларын тарату, баспасөз, интернет-ресурстар және т.б.) пайдалана отырып, конфессияаралық бейбiтшiлiк пен келiсiм идеяларын халық арасында танымал етуге бағытталған мемлекеттiк органдардың ақпараттық саясаты дәлел болып табылады.
Қазiргi уақытта планетада Қазақстан жетекшi болып табылатын конфессияаралық келiсiм мен толеранттылық қағидаттары қазiргi уақытта адамзат өркениетiнiң одан әрi бейбiт дамуына қол жеткiзу үшiн ұлттың өзара iс-қимылы мен дiндердiң қатар өмiр сүруiнiң негiзгi қолданыстағы қағидаттары болып табылатынын атап өткен жөн. Бiзде болашаққа басқа жол жоқ.
А. Мукажанов, Ақмола облысы
дiн iстерi басқармасының басшысы