Меню
Жергілікті өзін — өзі басқару-халықтың өзіне тиесілі билікті жүзеге асыруының бір түрі. Жергілікті өзін — өзі басқару-бұл жергілікті өзін-өзі басқаратын аумақтық қауымдастықтардың органдары ретінде әрекет ететін белгілі дербестікті, жергілікті органдардың автономиясын қамтитын басқарудың орталықтандырылмаған түрі.
Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:
1) әкім - Жергілікті атқарушы органды (ол құрылған жағдайда) басқаратын және тиісті аумақта мемлекеттік саясатты жүргізуді, Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік органдарының барлық аумақтық бөлімшелерінің келісілген жұмыс істеуін, тиісті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органдарға басшылық жасауды қамтамасыз ететін, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жергілікті мемлекеттік басқару өкілеттіктері мен өзін-өзі басқару функциялары берілген Қазақстан Республикасы Президентінің және Үкіметінің өкілі, тиісті аумақтың әлеуметтік-экономикалық даму жағдайына жауапты;
2) әкім аппараты – жергілікті атқарушы органның (ол құрылған жағдайда), әкімнің қызметін қамтамасыз ететін және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік мекеме;
3) әкімшілік-аумақтық бірлікті басқару схемасы-тиісті аумақта орналасқан, тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің бюджетінен қаржыландырылатын атқарушы органдардың жүйесі;
3-1) әлеуметтік инфрақұрылым-елді мекеннің қалыпты тыныс-тіршілігін функционалдық қамтамасыз ететін заңды тұлғалардың жиынтығы, оларға мыналар жатады: Әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, денсаулық сақтау, білім беру, мектепке дейінгі тәрбие жүйелерін ұйымдастыру; демалыспен және бос уақытымен байланысты ұйымдар; бөлшек сауда, қоғамдық тамақтану, қызмет көрсету саласы, Спорттық-сауықтыру коммуналдық қызметтерді өндіретін және халыққа ұсынатын мекемелер; ұйымдар;
3-2) әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдайлардың профилактикасы-әлеуметтік сипаттағы төтенше жағдайлардың туындауына ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау, зерделеу, жою жөніндегі мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар құзыреті шегінде жүзеге асыратын құқықтық, экономикалық, әлеуметтік, ұйымдастырушылық, тәрбиелік, насихаттық және өзге де шаралар кешені;
4) Жергілікті атқарушы орган (әкімдік) - өз құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды және өзін-өзі басқаруды жүзеге асыратын, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын алқалы атқарушы орган;
5) жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы орган-әкімдік жергілікті мемлекеттік басқарудың және өзін-өзі басқарудың жекелеген функцияларын жүзеге асыруға уәкілеттік берген, тиісті жергілікті бюджеттерден қаржыландырылатын мемлекеттік мекеме;
6) жергілікті қоғамдастық-шекараларында жергілікті өзін-өзі басқару жүзеге асырылатын, оның органдары құрылатын және жұмыс істейтін тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында тұратын тұрғындардың (жергілікті қоғамдастық мүшелерінің) жиынтығы;
6-1) жергілікті қоғамдастық жиналысы-жергілікті қоғамдастық жиыны берген жергілікті қоғамдастық өкілдерінің осы Заңда айқындалған шектерде және тәртіппен жергілікті маңызы бар ағымдағы мәселелерді шешуге қатысуы;
6-2) жергілікті қоғамдастық жиыны-тұрғындардың (жергілікті қоғамдастық мүшелерінің) осы Заңда айқындалған шекте және тәртіппен жергілікті маңызы бар неғұрлым маңызды мәселелерді шешуге тікелей қатысуы;
7) жергілікті маңызы бар мәселелер-осы Заңға және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілеріне сәйкес реттелуі тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік тұрғындарының көпшілігінің құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз етуге байланысты облыстың, ауданның, қаланың, қаладағы ауданның, ауылдық округтің, кенттің және ауылдық округтің құрамына кірмейтін ауылдың қызметі мәселелері;
8) жергілікті мемлекеттік басқару-тиісті аумақта мемлекеттік саясатты жүргізу, оны осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде айқындалған, сондай-ақ тиісті аумақтағы істердің жай-күйіне жауапты болып табылатын құзыреті шегінде дамыту мақсатында жергілікті өкілді және атқарушы органдар жүзеге асыратын қызмет;
9) Жергілікті өзін - өзі басқару-осы Заңда, өзге де нормативтік құқықтық актілерде айқындалатын тәртіппен жергілікті маңызы бар мәселелерді өз жауапкершілігімен дербес шешуге бағытталған, халық тікелей, сондай-ақ мәслихаттар және басқа да жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асыратын қызмет;
9-1) жергілікті өзін – өзі басқаруды дамыту мәселелері жөніндегі уәкілетті орган-жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту саласында басшылықты, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шектерде салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган;
9-2) жергілікті өзін – өзі басқарудың аумақтық кеңесі-қалалық мәслихат депутаттарын сайлау бойынша бір немесе бірнеше сайлау округтерінің шекараларында құрылатын, республикалық маңызы бар қала, астана, облыстық маңызы бар қала әкімдігі жанындағы қала әкімінің халықпен өзара іс-қимылы мәселелері жөніндегі консультативтік-кеңесші орган;
10) жергілікті өзін - өзі басқару органдары-осы Заңға сәйкес жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу жөніндегі функциялар жүктелген органдар;
11) жергілікті өкілді орган (мәслихат) - облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың немесе ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) халқы сайлайтын, халықтың еркін білдіретін және Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес оны іске асыру үшін қажетті шараларды айқындайтын және олардың жүзеге асырылуын бақылайтын сайланбалы орган;
12) мәслихат аппараты-тиісті мәслихаттың, оның органдары мен депутаттарының қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік мекеме;
13) мәслихат сессиясы-мәслихат қызметінің негізгі нысаны;
14)Алып тасталды-ҚР 2021.06.30 № 60-VII (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен;
15) орталық мемлекеттік органның аумақтық бөлімшесі - тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде орталық атқарушы органның функцияларын жүзеге асыратын орталық атқарушы органның құрылымдық бөлімшесі.
Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы заңнамасы
1. Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады.
2. Осы Заң Алматы қаласының және астананың аумағында Қазақстан Республикасының Алматы қаласының ерекше мәртебесі және Астананың мәртебесі туралы заңнамасына қайшы келмейтін бөлігінде қолданылады.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру негіздері
1. Жергілікті өзін-өзі басқару облыс, аудан, қала, Қаладағы аудан, ауылдық округ, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кент және ауыл шегінде жеке жүзеге асырылады.
2. Жергілікті өзін-өзі басқаруды жергілікті қоғамдастық мүшелері тікелей, сондай-ақ мәслихаттар және басқа да жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырады.
Облыстың, ауданның, қаланың, қаладағы ауданның, ауылдық округтің, кенттің және ауылдық округтің құрамына кірмейтін ауылдың әкімі Мемлекеттік басқару функцияларымен қатар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының функцияларын жүзеге асырады.
3. Жергілікті қоғамдастық қызметінің нысаны жергілікті қоғамдастық жиыны және жергілікті қоғамдастық жиналысы болып табылады.
Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару қызметінің экономикалық және қаржылық негізі
1. Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін өзі басқару қызметінің экономикалық және қаржылық негізін құрайды:
1) жергілікті бюджет;
2) коммуналдық заңды тұлғаларға бекітілген мүлік;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес коммуналдық меншіктегі өзге де мүлік.