Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл мәселесі-мемлекетті ұйымдастырудың Мәңгілік мәселелерінің бірі. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте мемлекет пен қоғамдағы сыбайлас жемқорлық көріністерін азайтуға, сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар адамдарды анықтауға және жазалауға қабілетті нақты шаралар маңызды рөл атқарады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларын қабылдауда мемлекеттің рөлі қаншалықты белсенді болса да, ол осы күресте қарапайым азаматтардың көмегінсіз жасай алмайды.
сыбайлас жемқорлық дегеніміз не?
Бұл құбылыстың мәнін нақты түсіну және оны басқа құқық бұзушылықтардан ажырата білу маңызды.
Бірақ сонда сыбайлас жемқорлық деген не, не жоқ екенін қалай анықтауға болады? Бүгінгі таңда заңмен белгіленген "сыбайлас жемқорлық" ұғымының нақты анықтамасы бар.
Қызмет бабын теріс пайдалану, пара беру, пара алу, өкілеттіктерді теріс пайдалану, коммерциялық сатып алу не жеке тұлғаның өзінің лауазымдық жағдайын ақша, құндылықтар, өзге де мүлік немесе мүліктік сипаттағы қызметтер, өзі үшін немесе үшінші тұлғалар үшін өзге де мүліктік құқықтар түрінде пайда алу мақсатында қоғам мен мемлекеттің заңды мүдделеріне қайшы өзге де заңсыз пайдалануы не мұндай пайданы басқа жеке тұлғалардың аталған адамға заңсыз беруі, сондай-ақ
Егер адам материалдық немесе материалдық емес пайда алу мақсатында өзінің немесе біреудің лауазымдық жағдайын заңсыз пайдалануға қатысса-ол сыбайлас жемқорлық жүйесінің бір бөлігіне айналады.
Өкінішке орай, көптеген адамдар үшін тұрмыстық мәселелерді шешу үшін ұсақ пара беру өз дүниетанымына, моральдық шектеулерге қайшы келмейді.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚТЫҢ МӘНІ
Сыбайлас жемқорлық қоғамда бір түнде пайда болмайды. Сыбайлас жемқорлықтың мәні ол терең өзара байланысты әлеуметтік құбылыстардан көрінеді. Оларға құқықтық нигилизм және азаматтардың құқықтық сауаттылығының жеткіліксіздігі, азаматтардың азаматтық ұстанымының төмендігі жатады.
Сыбайлас жемқорлықтың кейбір көздері: материалдық және материалдық емес тауарларды тиімсіз және әділетсіз бөлу және жұмсау, мемлекеттік және муниципалды органдардың тиімділігінің төмендеуі, экономикалық өсудің баяулауы, билікке деген сенім деңгейінің төмендеуі және басқалар.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАТЫСУШЫЛАР
Сыбайлас жемқорлық процесіне әрқашан екі тарап қатысады: пара беруші және пара алушы.
Пара беруші-пара алушыға оның өкілеттіктерін өз мақсаттары үшін пайдалану мүмкіндігінің орнына белгілі бір пайда беретін адам. Пайда ақша, материалдық құндылықтар, қызметтер, жеңілдіктер және басқалар болуы мүмкін. Бұл ретте пара алушыда әкімшілік немесе әкімшілік функциялардың болуы міндетті шарт болып табылады.
Пара алушы лауазымды тұлға, жеке фирманың қызметкері, белгілі бір адам (адамдар тобы) үшін өз өкілеттіктерін өтеулі түрде жүзеге асыратын мемлекеттік және муниципалды қызметкер бола алады. Бұл ретте ол талаптарды өз бетінше орындай алады не өзінің жағдайын, ықпалы мен билігін пайдалана отырып, басқа тұлғалардың талаптарын орындауына ықпал ете алады.
Терең әлеуметтік-экономикалық зерттеулерсіз де біздің елімізде сыбайлас жемқорлықтың болуының бірқатар объективті себептері айқын.
Қазіргі уақытта халық арасында сыбайлас жемқорлықты өздігінен түсінетін нәрсе ретінде қарастыруды жөн көретін азаматтардың жеткілікті үлкен тобы бар.
Пара берген немесе алған адам бір сәтте пайда көреді. Әдетте, пара беруші немесе пара алушы өзі үшін қандай салдары болуы мүмкін деп ойламайды.
Ерте ме, кеш пе, жасалған әрекеттердің заңдылығы, алынған табыстың заңдылығы туралы мәселе туындайды.
СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚ НЫСАНДАРЫ
1. Пара
Негізгі сыбайлас жемқорлық әрекеті пара алу және беру болып табылады. Пара-бұл ақша ғана емес, сонымен қатар басқа да материалдық және материалдық емес құндылықтар. Лауазымды адамның өз өкілеттіктерін жүзеге асырғаны немесе жүзеге асырмағаны үшін алынған қызметтер, жеңілдіктер, әлеуметтік пайда да пара нысаны болып табылады.
Парақорлық дегеніміз-материалдық құндылықтарды жалпы қамқорлығы үшін де, қызмет ету үшін де беру және алу. Қызмет бойынша жалпы қамқорлыққа, атап айтқанда, қызмет көрсетілмей көтермелеуге, лауазымын кезектен тыс негізсіз көтеруге, қажеттіліктен туындамайтын басқа да іс-әрекеттер жасауға байланысты іс-әрекеттер жатқызылуы мүмкін. Қызмет бойынша жол беруге, мысалы, лауазымды адамның пара берушінің немесе оның өкілі болып табылатын адамдардың қызметтік іс-әрекетіндегі қателіктері немесе бұзушылықтары үшін шаралар қолданбауы, оның заңсыз іс-әрекеттеріне жосықсыз әрекет жасауы жатады.
2. Билікті теріс пайдалану
Теріс пайдалану-бұл сыбайлас жемқордың өзінің қызмет бабын қызмет (ұйым) мүдделеріне қайшы пайдалануы, не егер мұндай іс-әрекеттерді (әрекетсіздікті) ол пайдакүнемдік немесе өзге де жеке мүдделіліктен жасаса және қоғамның құқықтары мен заңды мүдделерін елеулі түрде бұзуға әкеп соқтырса, оның өкілеттігінің шегінен анық шығып кетуі.
Лауазымды адам немесе коммерциялық немесе басқа ұйымда басқару функцияларын орындайтын адам мұндай жағдайларда өз өкілеттіктері шегінде формальды негіздер бойынша әрекет етеді немесе өз өкілеттіктерінің шегінен шығады. Бұл көбінесе қызмет пен ұйымның мүдделеріне қайшы келеді.
3. Коммерциялық сатып алу
Пара беру және пара алу сияқты қылмыстардың құрамына ұқсас коммерциялық парақорлық болып табылады, ол "сыбайлас жемқорлық"ұғымына да енгізілген.
Бұл қылмыстардың айырмашылығы коммерциялық сатып алу кезінде материалдық құндылықтарды алуды, сол сияқты беруші (қызмет көрсетуші) мүддесінде іс-әрекеттер (әрекетсіздік) жасағаны үшін мүліктік сипаттағы қызметтерді заңсыз пайдалануды коммерциялық немесе өзге ұйымда басқару функцияларын орындайтын адам жүзеге асыратындығында.
4. Пара және сыйлық
Маңызды түсінік: пара-сыйақы мен сыйлықтың айырмашылығы бар. Егер сізде танысыңыз-лауазымды тұлға болса және сіз оған сыйлық жасағыңыз келсе, онда сіз билік және басқару органының қызметшісіне лауазымдық міндеттерін орындауға байланысты жеке және заңды тұлғалардан сыйақы алуға тыйым салынғанын білуіңіз керек: сыйлықтар, ақшалай төлемдер, несиелер, мүліктік сипаттағы кез-келген қызметтер, ойын-сауық, демалыс, көлік шығындары және т. б.