План развития Буландынского района на 2026-2030 годы

14-қосымша

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бұланды ауданының

2026-2030 жылдарға арналған

даму жоспары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Макинск қаласы, 2025 жыл

 

Мазмұны

 

1-бөлім

Паспорт (негізгі сипаттамалар)

 

2-бөлім

Аумақты дамыту пайымы

 

3-бөлім

Ағымдағы жағдайды талдау

 

 

Негізгі проблемалардың кешенді сипаттамасы

 

 

Бәсекелестік артықшылықтары мен мүмкіндіктері

 

4-бөлім

Негізгі бағыттар, мақсаттар, нысаналы индикаторлар және оларға қол жеткізу жолдары

 

 

1-бағыт: Экономиканың берік іргетасы

 

 

2-бағыт: Жаңа өсу нүктелері

 

 

3-бағыт: Өмірдің жоғары сапасы

4-бағыт: Экономика мен қоғамның түпкілікті өзгерістері

 

 

 

 

 

5-бағыт: Қауіпсізідік

6-бағыт: Орнықты даму мақсаттары

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-бөлім. Паспорт (негізгі сипаттамалар)

Атауы

Бұланды ауданының 2026-2030 жылдарға арналған даму жоспары

Өңірдің негізгі сипаттамалары

Бұланды ауданы әкімшілік бірлік ретінде 1935 жылы ұйымдастырылған. Бұланды ауданы облыстың солтүстік бөлігінде, солтүстігінде Бурабай, солтүстік-батысында Сандықтау, оңтүстігінде Ақкөл, оңтүстік – батысында Астрахан, Атбасар, оңтүстік-шығысында Біржан сал ауданымен шектеседі. Астана қаласынан солтүстік-батысқа қарай 200 км, Көкшетау қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 117 км жерде орналасқан.

       Өнеркәсіптік маңызы бар пайдалы қазбалар тек тас, кірпіш шикізаты, құм сияқты құрылыс материалдарымен ұсынылған. Кірпіштің әртүрлі маркаларын жасау үшін саз бен сазды қолдануға болады.

      Қаланың өнеркәсібі тау-кен өндіру өнеркәсібі ("Бұланды тас карьері" ЖШС), химия өнеркәсібі ("Макинск Жылу оқшаулау зауыты" ЖШС), машина жасау ("Макинск құю-механикалық зауыты" ЖШС) және энергетика кәсіпорны ("АЭҮК-Энергосбыт"ЖШС) кәсіпорындарымен ұсынылған. Өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары: "Макинск құс фабрикасы" ЖШС, "Жалтыр Тас" ЖШС, "Бота-2015"ЖШС.

      Аудан орталығының аумағында астық қабылдау кәсіпорындары, "Бұланды Астық" ЖШС диірмен кешені, "Фирма Нанар"ЖШС орналасқан. 

      Ауданның заманауи көлік жүйесі теміржол, автомобиль көлігімен ұсынылған. Аудан аумағы арқылы "Бурабай — Астана курорты" темір жолы және Астана — Петропавл республикалық автожолы өтеді.

       Әкімшілік жағынан аудан 11 ауылдық округке бөлінеді, оның құрамына 37 ауылдық елді мекен кіреді. Оның ішінде 7 тірек елді мекен (Вознесенка, Алтынды, Журавлевка, Капитоновка, Қараөзек, Партизанка, Никольское ауылдары), 9 спутниктік елді мекен (Аққайың, Тастыөзек, Боярка, Тоқтамыс, Новодонецк, Воробьевка, Ярославка, Купчановка, Байсуат ауылдары), 21 басқа елді мекен.

     Ауданның әкімшілік орталығы – Көкшетау қаласының облыс орталығынан 117 км және Астана қаласынан 200 км қашықтықта орналасқан Макинск қаласы (Халқы-18115 адам).

     Аудан аумағы - 5,1 мың шаршы шақырым. 2025 жылғы 1 қаңтарға аудан халқының жалпы саны-28623 адамды құрайды.

Бағыттар, мақсаттар және нысаналы индикаторлар. нәтижелер көрсеткіштері

1-БАҒЫТ: ЭКОНОМИКАНЫҢ БЕРІК ІРГЕТАСЫ

НҰИ 2

Экономиканың нақты өсу қарқыны, өткен жылмен салыстырғанда %,

Нысаналы индикаторлар:

Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің (көрсетілетін қызметтерінің) нақты көлемінің индексі;

Өнеркәсіптік өндірістің нақты көлемінің индексі;

Өңдеу өнеркәсібінің нақты көлем индексі;

Бөлшек сауданың нақты көлем индексі;

Құрылыс жұмыстарының (қызметтерінің) нақты көлемінің индексі.

2-БАҒЫТ: ЖАҢА ӨСУ НҮКТЕЛЕРІ

НҰИ  25

Инновация саласындағы белсенділік деңгейі

НҰИ 26

Орналастыру орындарында қызмет көрсетілген ішкі туристер саны

НҰИ 27

Орналастыру орындарымен қызмет көрсетілетін келуші туристер саны

НҰИ 23

АӨК-дегі өңделген өнімнің үлесі, %.

Мақсат. АӨК субъектілерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жағдайлар жасау

Міндет 1. Ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу өнімдерін өндіру үшін тауарлардың, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру

Нәтиже көрсеткіштері:

1.1 Етті өңдеу үлесі;

1.3 Майлы дақылдарды өңдеу үлесі (күнбағыс).

 

3-БАҒЫТ: ӨМІРДІҢ ЖОҒАРЫ САПАСЫ

НҰИ 11

 

Мақсат. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік қолдаудың атаулылығын күшейту

1-міндет. 3,3 млн. астам азаматты жұмысқа орналастыру, оның ішінде жастар – 2,3 млн. адамнан кем емес

Нәтиже көрсеткіші:

Жұмысқа орналастырылған азаматтардың саны

НҰИ 9

PISA тестілеуі негізінде орта білім беру нәтижелерінің сапасы, (жаратылыстану сауаттылығы)

Мақсат. Мектеп жасына дейінгі балалардың дағдылары мен дағдыларын дамыту деңгейін арттыру

Нысаналы индикатор 1:

2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамту

1-міндет. Тәрбиеленушілердің дағдылары мен дағдыларын дамыту деңгейін арттыру

Нәтиже көрсеткіштері:

1.1. Балалардың мектепалды даярлық деңгейі

НҰИ 12

Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес әлеуметтік игіліктермен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі, қала

НҰИ 13

Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес әлеуметтік игіліктермен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі, ауыл

Мақсат. Елді-мекендердің түріне (қаласына, ауылына) және мөлшеріне (халық санына) байланысты объектілер мен көрсетілетін қызметтердің (игіліктердің) халыққа қолжетімділігінің ең төмен міндетті деңгейін қамтамасыз ету

Нәтиже көрсеткіші:

1.3 Балаларды қосымша біліммен қамту;

3.1 Мәдениет объектілерімен және қызметтерімен қамтамасыз етудің өсуі

4.1 Дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын азаматтар санын жалпы халықтың 50%-на дейін жеткізу

5.1 Жақсы және қанағаттанарлық жағдайда ішкі жолдардың үлесін арттыру

6.1 Халықтың сумен жабдықтау қызметтеріне қолжетімділігін қамтамасыз ету: қала; ауыл

6.2 Электр желілерінің тозуын азайту

6.3 Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы ауданы

6.4 Жылу желілерінің тозуын азайту

7.2 ҚТҚ қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесін ұлғайту

НҰИ 15

Халықтың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейі

Мақсат. Орман ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қоры объектілерін сақтау, ұтымды пайдалану және молықтыру

Нысаналы индикаторлар:

Халықтың қалдықтарды жинау және шығару жөніндегі қызметтермен қамтамасыз ету, %

4-БАҒЫТ: ЭКОНОМИКА МЕН ҚОҒАМНЫҢ ТҮПКІЛІКТІ ӨЗГЕРІСТЕРІ

НҰИ 28

ЖІӨ-дегі ШОК ЖҚҚ-ның үлесі

НҰИ 29

ЖІӨ-дегі орта кәсіпкерліктің ЖҚҚ-ның үлесі

НҰИ 30

Негізгі капиталға инвестициялар (НКИ)

Нысаналы индикаторлар:

Негізгі капиталға инвестициялар.

НҰИ 31

НКИ-дың жалпы көлеміндегі сыртқы инвестициялардың үлесі

Нысаналы индикаторлар:

Сыртқы НКИ үлесі

НҰИ 34

Парниктік газдар шығарындыларының шекті көлемі

Мақсат. Қазақстан Республикасының төмен көміртекті дамуға көшуі

1-міндет. Көміртекті бейтараптыққа қол жеткізу үшін жағдай жасау

Нысаналы индикаторлар:

Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі

 

ӨЗГЕ МАҚСАТТАР / Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын іске асыру

Жергілікті атқарушы орган қол жеткізуді қамтамасыз ететін және оның қызметі мен бюджет қаражатына байланысты нысаналы индикаторлар

6-бағыт: Тұрақты даму мақсаттары

Мақсат. Тұрақты даму мақсаттарын іске асыру

Тапсырма 11.2. 2030 жылға қарай жол қозғалысы қауіпсіздігін арттыру, атап айтқанда, осал жағдайдағы адамдардың, әйелдердің, балалардың, мүгедектердің және қарттардың қажеттіліктеріне ерекше назар аудара отырып, қоғамдық көлікті пайдалануды кеңейту негізінде барлығының қауіпсіз, арзан, қолжетімді және экологиялық тұрақты көлік жүйелерін пайдалана алуын қамтамасыз ету

Нәтиже көрсеткіші:

1.1  Жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңызы бар жолдардың үлесі

Тапсырма 11.3. 2030 жылға қарай барлық елдерге кеңінен қатысу негізінде барлығына ашық және экологиялық тұрақты урбанизация ауқымын және елді мекендерді кешенді және тұрақты жоспарлау және басқару мүмкіндіктерін кеңейту

Нәтиже көрсеткіші:

1.1  Бір тұрғынға тұрғын үймен қамтамасыз ету, ш. м.

 

Тапсырма 6.2. 2030 жылға қарай тиісті санитарлық-гигиеналық құралдарға жалпыға бірдей және тең қол жеткізуді қамтамасыз ету

Нәтиже көрсеткіші:

 1.1 Халықты ағынды суларды тазартумен қамту, қала

Қажетті ресурстар

Қаржыландыру көздері: республикалық және жергілікті бюджеттер, Ұлттық қор, инвесторлардың меншікті қаражаты, қарыз қаражаты.

Қаржыландыру көлемі: Бағдарламаны іске асыруға 5000,0* млн. теңге бағыттау жоспарлануда, оның ішінде жылдар бойынша:

2026 жыл – 1000 млн. теңге

2027 жыл – 1000 млн. теңге

2028 жыл – 1000 млн. теңге

2029 жыл – 1000 млн. теңге

2030 жыл – 1000 млн. теңге

* Қаржыландыру көздері бойынша шығыстардың сомалары республикалық бюджеттің мүмкіндіктерін негізге ала отырып, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тиісті қаржы жылына арналған республикалық және жергілікті бюджеттердің бекітілуі мен нақтылануы ескеріле отырып түзетілетін болады.

 

 

 

2-бөлім. Аумақты дамытудың пайымы мен перспективасы

 

      2026-2030 жылдар ішінде қала тұрғындарының ақшалай табысының 1,3 есе нақты өсуін қамтамасыз ету, халықтың әртүрлі топтарының табыстарындағы алшақтықты қысқарту, тұрғын үйдің қолжетімділігін арттыру жоспарлануда.

     Қала халқы жұмыс орындарымен, әлеуметтік инфрақұрылыммен, сапалы сумен жабдықтау қызметтерімен, облыстық және аудандық маңызы бар автомобиль жолдарымен жөнделетін болады. Ауылдық елді мекендер ауыз сумен 100% қамтамасыз етіледі, қаланың жылу желілерінің тозуы төмендейді, жаңа өндірістер дамитын болады.

       Халықты спорт ғимараттарымен қамтамасыз ету арқылы 2030 жылдың соңына қарай қала тұрғындарының 50% - ы дене шынықтырумен және спортпен белсенді айналысатын болады, өмір сүру ұзақтығы артады.

 

3 бөлім. Ағымдағы жағдайды талдау

 

 

      Өнеркәсіптік секторда аудан қиыршық тас өндіруге, машина жасауға, химия өнеркәсібіне маманданған. 2024 жылы 110,7 млрд.теңгеге өнеркәсіптік өнім өндірілді, онда өнеркәсіптік өндіріс индексінің өсуі тұрақты байқалады және жыл қорытындысы бойынша 105,0% -. құрайды. Өнеркәсіп өндірісінің жалпы облыстық көлеміндегі аудан үлесі – 5,6 % (2022 ж. – 4,6 %, 2023 ж. – 5,7%).

Атауы

2022ж.

2023ж.

2024ж.

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

Облыс бойынша өнеркәсіп өндірісі, НКИ

1515,0

113,8%

-

1793,1

111,9%

-

1977,2

100,1%

-

Аудан өнеркәсібі, НКИ/ өңір үлесі

69,1

110,7%

4,6

102,6

146,2%

5,7

110,7

105,0%

5,6

Ауданда өңдеуші өнеркәсіп, НКИ / сала үлесі

67,7

110,7%

98,0

101,3

147,1%

98,7

109,1

104,0%

98,5

 

Өнеркәсіптік өндіріс құрылымында негізгі үлесті өңдеу өнеркәсібі алады – 98,5 % (2022 ж. – 98,0 %, 2023 ж. – 98,7 %), 109,1 млрд. теңгеге өнім өндірілді (2022 ж. – 67,7 млрд. теңге, 2023 ж. – 101,3 млрд. теңге), өңдеу өнеркәсібінің НКИ – 104,0 % (2022 ж. – 110,7 % , 2023 ж. - 147,1 %). Өңдеу өнеркәсібі машина жасау (мойынтіректер, металл бұйымдары, минералды жүн плитасы) және тамақ өнеркәсібі (мал азығын өндіру, жартылай фабрикаттар, қосалқы өнімдер, өсімдік рапс майы).

Өңдеу өнеркәсібі өнімдерінің едәуір бөлігі ірі кәсіпорындарға тиесілі – "МПФ" ЖШС, "МЛМЗ" ЖШС, "Бота-2015"ЖШС.

     

   Ауданның ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 2024 жылы 135,6 млрд. теңгені құрады, НКИ – 120,7 %. Ірі үлес салмағы 66,2% - мал шаруашылығы өнімі; 33,8% - өсімдік шаруашылығы өнімі.

Атауы

2022ж.

2023ж.

2024ж.

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

Облыс бойынша ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы шығарылымы, НКИ

1025,7

121,3%

-

693,6

73,1%

-

972,0

146,6%

-

Аудан бойынша а/ш өнімінің жалпы шығарылымы, НКИ / өңір үлесі

123,5

116,7%

12,1

119,6

102,5%

17,2

135,6

120,7%

13,9

Өңірдің өсімдік шаруашылығының жалпы өнімі, НКИ / сала үлесі

45,8

159,1%

37,1

20,5

56,1%

17,1

45,8

233,6%

33,8

Өңірдің мал шаруашылығының жалпы өнімі, НКИ / сала үлесі

77,6

98,7%

62,9

99,1

131,3%

82,9

89,7

97,9%

66,2

 

2024 жылы ауданда 1695 шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі жұмыс істеді, онда 3 782 адам жұмыспен қамтылды, ШОБ субъектілерінің өнім шығаруы 42,6 млрд.теңгені құрады, НКИ 146,1% (2022ж – 141,3%, 2023ж – 69,1%). Оның ішінде 13,9 млрд. теңгеге 653 адам жұмыспен қамтылған 4 орта кәсіпорынның өнімі жетті. Тіркелген ШОК субъектілерінің жалпы саны 1826 бірлікті құрады, өткен жылдың кезеңіне қарай өсім 2% -. құрады, барлығы тіркелген 92% - дың ішінен қолданыстағылардың үлесі.

 

 

Атауы

2022ж.

2023ж.

2024г.

бірл.

млрд. теңге

бірл.

млрд. теңге

бірл.

млрд.теңге

Тіркелген / жұмыс істеп тұрған ШОК субъектілерінің саны, өнім шығарылымы

1683/

1518

42,2

1799/

1657

29,2

1826/

1695

42,6

ШОК-те жұмыспен қамтылғандар, адам

3717 адам

3932 адам

3782 адам

Тіркелген / жұмыс істеп тұрған орта кәсіпорындарының саны, өнім шығарылымы

9,3

4

9,0

9,3

4

425,3

Орта кәсіпкерлікте жұмыспен қамтылғандар саны, адам

714 адам

697 адам

653 адам

 

Негізгі капиталға инвестициялар: қаржыландыру көздері бөлінісінде меншікті қаражаттың үлес салмағы 2024 жылдың қорытындысы бойынша 40,4% - ға дейін қысқарды (2022ж. – 33,9 %, 2023ж. – 57,8%), бюджет қаражатының үлесі 34,0% – ға дейін ұлғайды (2022ж. - 9,2 %, 2023ж. - 23,4%). 2024 жылы негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 20,3 млрд. теңгені құрады, бұл өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 6,9% - ға аз. Негізгі капиталға жеке инвестициялардың азаюы "Макинск құс фабрикасы "ЖШС және "Бота-2015" ЖШС сияқты ірі инвестициялық жобаларды іске асырудың болмауымен байланысты.

2022-2024 жылдары негізгі капиталға 76,0 млрд.теңге инвестиция тартылды (2022 ж – 33,9 млрд., 2023 ж – 21,8 млрд., 2024 ж – 20,3 млрд. теңге).

Инвестиция динамикасы ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асырумен тікелей байланысты.

 

 

Атауы

2022ж.

2023ж.

2024ж.

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

млрд. теңге

үлес

Негізгі капиталға инвестициялар

33,9

100

21,8

100

20,3

100

Республикалық бюджет

1,4

4,1

3,2

14,6

5,2

25,6

Жергілікті бюджет

1,7

5,1

1,9

8,8

1,7

8,4

Жеке қаражат

11,5

33,9

12,6

57,8

8,2

40,4

Банк кредиттері

3,4

10,0

0,001

2,7

 

 

Өзге несиелер

15,9

46,9

3,5

16,1

 

 

 

2024 жылы облыс кәсіпорындарының инновациялық белсенділік деңгейі 3,4 % (2022 ж. – 6,5 %, 2023 ж. – 3,0%) құрады, қаржылық қаражаттың болмауына байланысты инновациялық қызмет жүзеге асырылмады.

Демалыс және туризм индустриясы өңірді дамытудың басым бағыттарының бірі болып табылады. Бұл ретте 2024 жылы статистикалық деректерге сәйкес тұру және тамақтану бойынша қызметтер көрсету саласына негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 0 теңгені құрады (2022ж-0 теңге, 2023ж-249,5 млн.теңге).

Өңірдің туристік кластеріне туризм саласындағы 7-ден астам кәсіпорын кіреді: 4 орналастыру объектісі, 3 жол бойындағы сервис объектісі.

2024 жылы орналастыру орындарының біржолғы сыйымдылығы 65 төсек-орынға жетті, облыс бойынша үлес салмағы – 1,5 %. Келушілер саны 8064 адамға дейін өсті (2022ж. – 4432; 2023ж. – 6136).

Сала

2022ж.

2023ж.

2024ж.

сан

үлес

сан

үлес

сан

үлес

Облыс бойынша орналастыру орындарының бір уақыттағы толтырымдылығы, төсек-орын

14475

-

14577

-

16516

-

Аудан бойынша орналастыру орындарының бір уақыттағы толтырымдылығы, төсек-орын

62

0,4

67

0,4

65

0,3

Облыс бойынша орналастыру орындарына келушілер: резиденттер / резидент еместер

427212

6,67

486341

6,89

515434

6,59

15972

1,72

18201

1,68

17942

1,39

Аудан бойынша орналастыру орындарына келушілер: резиденттер / резидент еместер

4338

97,9

6086

99,2

7982

98,9

94

2,1

50

0,8

82

1,1

 

2024 жылдың қорытындысы бойынша тұрғын үймен қамтамасыз ету ауданның 1 тұрғынына 20,4 шаршы метрге жетті. 2022-2024 жылдары барлық қаржыландыру көздері есебінен тұрғын үйдің жалпы ауданы 31,7 мың шаршы метр, оның ішінде халық есебінен -21,9 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді.

 

 

 

 

Атауы

2022ж.

2023ж.

2024ж.

мың ш. м.

үлес

мың ш. м.

үлес

мың ш. м.

үлес

Жалпы тұрғын үй көлемін енгізу

7,1

100

10,1

100

14,5

100

Мемлекеттік меншік салушылары

0

-

0

-

9,4

64,8

Жеке меншік салушылары

7,1

100

10,1

100

5,1

35,2

оның ішінде халықпен

6,7

94,3

10,1

100

5,1

35,2

Шетел меншігі

-

-

0

-

0

-

Тұрғын үймен қамтылу, 1 адамға ш.м.

20,0 шаршы. метр

20,1 шаршы метр

20,4 шаршы метр

 

Құрылыс-монтаждау жұмыстарының көлемі 10,2 млрд. теңге немесе 172,3%.

Өңірде құрылыс-монтаждау жұмыстары мен тұрғын үйдің шаршы метр көлемінің өсуі "Қазақстан Халқына"Қоғамдық Қоры жүзеге асыратын су тасқынынан зардап шеккендер үшін 114 үй салу жөніндегі маңызды жобаны іске асыруға байланысты.

Жұмыссыздық деңгейі 4,9% - ға дейін төмендеді (2022-5, 4%, 2023 жж. – 5,2%), жұмыс күші 15,1 мың адамды құрады (2022 ж. – 17,8 мың, 2023 ж. – 15,8 мың адам). Жұмыссыздық деңгейін төмендету азаматтарды жұмысқа орналастыру есебінен қамтамасыз етіледі: 2024 жылы 953 адам жұмысқа орналастырылды (2022 жылы – 720 адам, 2023 жылы – 703 адам).

2024 жылы туған кездегі өмір сүру ұзақтығы 74,20 жасты құрады (2022ж – 73,48 жас, 2023ж-74,25 жас). Өлімнің стандартталған коэффициенті 1 мың тұрғынға шаққанда 11,1-ге дейін төмендеді (2022ж. – 12,4, 2023ж. – 11,4). Аудан халқы өлімінің негізгі себептері жүйке жүйесінің аурулары (2024ж. – 108 адам) болды және қан айналымы жүйесінің аурулары (2022ж. – 57 адам, 2023ж. – 49 адам, 2024ж. - 38 адам), қатерлі ісіктер (2022ж.-25 адам, 2023ж. – 13 адам, 2024ж. - 8 тыныс алу органдарының аурулары (2022ж. – 23 адам, 2023ж. – 21 адам, 2024ж. – 10 адам).

Бала туудың төмендеуі (2022ж. – 414 адам, 2023ж. – 392 адам, 2024ж. – 360 адам) нәресте өлімі коэффициентінің өсуімен қатар жүреді (2022ж. – 1000 тірі туылғанға шаққанда 2,4, 2023ж. – 9,4, 2024 жылы – 20,9). Ана өлімінің көрсеткіші бойынша тұрақты динамика байқалады (2022ж. – 0, 2023ж. – 0, 2024ж. - 0).

Дене шынықтырумен және спортпен жүйелі түрде айналысатын халықты қамту 45,4% - ға дейін өсті (2022ж – 38,2%, 2023ж-40,4%).

3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту 100%–. құрайды, 2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды қамтуды ұлғайту бойынша жұмыс жүргізілуде (2022ж – 95,7%, 2023ж – 96,7%, 2024ж-97,5%).

 

2024 жылы тіркелген қылмыстардың саны 133 бірлікті құрады (2022ж – 185 бірлік, 2023ж – 135 бірлік). Жол-көлік оқиғаларында қаза тапқандар саны 4 адамға дейін азайды (2022ж – 11 адам, 2023ж-9 адам), ЖКО-дан өлімнің стандартталған коэффициенті 100 мың адамға шаққанда 10,67 бірлікті құрады.

Аудан аумағы табиғи табиғи апаттарға (су тасқыны, дауыл, табиғи өрттер, қысқы және жазғы уақытта температураның күрт өзгеруі, қатты екпінді жел мен қарлы боранмен бірге жүретін) бейімділігін алдын ала анықтайтын әртүрлі табиғи, тау-кен-геологиялық жағдайларға ие. Ауданда су басуға бейім 10 елді мекен бар.

2024 жылы сумен жабдықтау қызметтеріне қолжетімділікпен қалалық халықтың 93,9% – ы (2022 ж. – 85,5%, 2023 ж. – 90,2%), ауыл халқының 98,4% – ы (2022 ж. – 85,9 %, 2023 ж. – 93,2%) қамтамасыз етілді.

 

Ауданда 35 ҚТҚ полигоны бар, оның ішінде 2 полигон (2022-2023 ж.ж. -2 бірлік) экологиялық заңнамаға сәйкес келеді (жер актісі бар). Аудандық және ауылдық заңдастырылмаған полигондар экологиялық нормаларға сәйкес жабдықталмаған, қалдықтарды сақтау технологиясы бұзылған. Статистикалық деректерге сәйкес 2023 жылдың соңында ресми жұмыс істейтін полигондарда (полигондарда) 13,1 мың тонна қалдық жинақталған (2021 ж. – 10,2 мың тонна, 2022 ж. – 14,3 мың тонна).

2024 жылы 15,2 мың тонна ҚТҚ жиналды (2022 ж. – 14,3 мың тонна, 2023 ж. – 13,1 мың тонна), оның ішінде 1,2 мың тонна коммуналдық қалдықтарды құрады (2022 ж. – 0 мың тонна, 2023 ж. – 3,7 мың тонна), оның ішінде 1,2 мың тонна (2022 ж. – 0 мың тонна, 2023 ж. – 3,7 мың тонна).

Халықты қалдықтарды шығару және жинау бойынша қызметтермен қамтамасыз ету 35,0% құрады (2022 ж. – 35,0 %, 2023 ж. – 35,0%).

 

Аймақтың географиялық орналасуы, Астанаға жақын орналасуы, сондай-ақ ірі көлік дәліздерінің қиылысында орналасуы аймақтың жоғары көлік әлеуетін қамтамасыз етеді. Аудан дамыған көлік желісіне ие. Ішкі автожолдардың жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы үлесі 2024 жылы 46,4% -. құрады.

Мемлекеттік қызмет көрсету сапасына қанағаттану деңгейі-88,5 % (2022 ж. – 96,4 %, 2023 ж. – 100,0%).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-кіші бөлім. Негізгі проблемалардың кешенді сипаттамасы

 

Бұланды ауданында шешуді талап ететін бірқатар проблемалық мәселелер бар.

Ең алдымен-бұл өз кірістерінің жетіспеушілігі және аудан бюджетінің облыстық және республикалық бюджеттерге тәуелділігі.

Көші-қон ағынының жоғары қарқыны және халық санының төмендеуі байқалды. Мәселен, көші-қонның теріс сальдосы соңғы 3 жыл бойы сақталуда (2022 жылы – 279 адам, 2023 жылы – 409 адам, 2024 жылы – 516), 2022-2024 жылдар аралығында халық саны 528 адамға немесе 1,7% - ға (29,5 мың адамнан 2,9,0 мың адамға дейін) төмендеді.

Индустриялық секторда:

- НКИ-түзуші кәсіпорындарда өндірілетін өнімнің құны тапсырыстардың көлеміне байланысты;

         -отандық тауар өндірушілерді қолдауға қатысты заңнамаға өзгерістер енгізу мәселесін шешу қажет;

          - өнеркәсіптік кәсіпорындардың қолда бар өндірістік қуаттарының толық жүктелмеуі.

Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың төмен деңгейі:

         - Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің болмауы, сондай-ақ Айнакөл және Вознесенка ауылдық округтерінен басқа барлық ауылдық округтерде қосалқы шаруашылықтардың мал жаюының шектелуі;

         - ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындарының болмауы.

Туризм индустриясы экономиканың маңызды салаларының бірі болып табылады. Бұланды ауданында туристерді орналастыратын 3 нысан бар: Ақ жол, Сканди, Береке және "Aramio"демалыс аймағы. Нөмірлік қор санатсыз 32 нөмірді құрайды. Алайда, ашық су қоймаларының, көрікті жерлердің болмауы туристер ағынының аз болуына себеп болады. Бұланды ауданын интернет-алаңдарда, әлеуметтік желілерде танымал брондау жүйелері арқылы кеңінен ілгерілету үшін туристік ақпараттық орталықпен (ТСО) жұмыс жүргізу қажет, ол туристік өнімді сату және маркетинг үшін қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар, қонақ үй бизнесін дамыту қажет.

Өңірде қоқыс өңдеу зауыты жоқ, ҚТҚ өңдеу кәсіпорындарының саны жеткіліксіз және кенттерде, ауылдарда және ауылдық округтерде ҚТҚ полигондарының болмауы.

Жергілікті маңызы бар автожолдардың қанағаттанарлық жағдайдағы үлесі 75,2% -. құрайды.

Тұрғын үй кезегінің болуы.

Магистральдық және орамішілік жылу желілерінің тозуы (шамамен 44%).

 

 

Бәсекелестік артықшылықтар:

-  елорданың қаржылық, технологиялық және ақпараттық қолдау орталығы ретіндегі жақындығы;

 - табиғи пайдалы қазбалар кен орындарының болуы;

 - бос аумақтар мен өндірістік алаңдардың болуы;

 - шағын және орта бизнесті жүргізу үшін қолайлы жағдайлар;

 - дамыған өндірістік, инженерлік, әлеуметтік инфрақұрылым.

Мүмкіндіктер:

  • тау-кен өндіру және өңдеу салаларында инвестициялық жобаларды іске асыру үшін инвестициялар тарту;

 -  мал шаруашылығын дамыту үшін бордақылау алаңдарын құру;

 - шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдау шаралары

 - жеке тұрғын үй құрылысын дамыту және жалға берілетін тұрғын үй құрылысы;

 - энергия және ресурс үнемдеу іс-шараларын жүргізу;

 - ТКШ автоматтандыру;

 - қалдықтарды қайта өңдеу мен кәдеге жаратуды енгізу;

 - Денсаулық сақтау жүйесін дамыту және СӨС насихаттау есебінен

халықтың өмір сүру ұзақтығын ұлғайту.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4 бөлім. Негізгі бағыттар, мақсаттар, нысаналы индикаторлар, міндеттер, нәтижелер көрсеткіштері және ресурстар

№ п/п

Индикатор

Орындауға жауаптылар

Орындауға жауаптылар

Өлшем бірлігі

2024 есепті жыл

 

 2025 жылға жоспар

Жоспарлы кезең

2026 жыл

2027 жыл

2028 жыл

2029 жыл

2030 жыл

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

 

1-БАҒЫТ: ЭКОНОМИКАНЫҢ БЕРІК ІРГЕТАСЫ

101

НИ. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің (көрсетілетін қызметтерінің) нақты көлемінің индексі

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

120,7

  

104,0

105,0

105,0

105,0

103,0

102

НИ. Өнеркәсіптік өндірістің нақты көлемінің индексі

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

105,0

  

103,4

110,0

111,0

111,0

109,0

103

НИ. Өңдеу өнеркәсібінің нақты көлем индексі

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

104,9

  

103,4

110,0

111,0

111,0

109,0

104

НИ. Бөлшек сауданың нақты көлем индексі

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

129,0

  

108,0

110,0

109,0

108,0

108,0

105

НИ. Құрылыс жұмыстарының (қызметтерінің)нақты көлемінің индексі

Аудан әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ҚБ басшысы

ҰСБ

%

172,3

  

125,5

109,0

108,0

109,0

107,0

 

2-БАҒЫТ: ЖАҢА ӨСУ НҮКТЕЛЕРІ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.

25 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Инновация саласындағы белсенділік деңгейі, %,

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

3,4

13,2

14,9

15,5

16,9

17,9

18,9

6.

26 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Орналастыру орындарында қызмет көрсетілген ішкі туристер саны,

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

тыс. чел

7,982

9,1 

11,2

13,2

14,2

15,2

16,2

7.

27 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Орналастыру орындарында қызмет көрсетілген келуші туристер саны

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

тыс. чел

0,082

0,2 

0,3

0,4

0,5

0,6

0,8

 

НҰИ 23

АӨК-дегі өңделген өнімнің үлесі, %

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Мақсат. АӨК субъектілерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жағдайлар жасау

 

Міндет 1. Ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу өнімдерін өндіру үшін тауарлардың, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің экономикалық қолжетімділігін арттыру

 

1.1-нәтиже көрсеткіші

Етті өңдеу үлесі

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

85,0

75,0

78,0

80,0

85,0

90,0

95,0

 

1.3-нәтиже көрсеткіші

Майлы дақылдарды өңдеу үлесі (күнбағыс)

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

%

319,0

62,0

320,0

320,0

320,0

320,0

320,0

 

3-БАҒЫТ: ӨМІРДІҢ ЖОҒАРЫ САПАСЫ

 

Мақсат. Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және әлеуметтік қолдаудың атаулылығын күшейту

 

1-міндет. 3,3 млн астам азаматты жұмысқа орналастыру, оның ішінде жастар – 2,3 млн адамнан кем емес

44

Нәтиже көрсеткіші 1.1

Жұмысқа орналастырылған азаматтардың саны

Мансап орталығы

 Мансап орталығы ақпараты

мың адам

1,432

0,610

0,610

0,610

0,610

0,610

0,610

45

оның ішінде жастар

Мансап орталығы

 Мансап орталығы ақпараты

мың адам

0,661

0,423

0,490

0,626

0,634

0,634

0,634

 

Мақсат. Мектеп жасына дейінгі балалардың дағдылары мен дағдыларын дамыту деңгейін арттыру 

52

1 НИ. 2 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамту

Аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары, ББ басшысы

 

 

ББ ақпараты

%

97,5

97,5

99,2

99,4

100,0

100,0

100,0

 

1-міндет. Тәрбиеленушілердің дағдылары мен дағдыларын дамыту деңгейін арттыру

53

Нәтиже көрсеткіші 1.1.

Балалардың мектепалды даярлық деңгейі

Аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары, ББ басшысы

 

 

ББ ақпараты

%

94,7

96,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

 

Мақсат. Елді-мекендердің түріне (қаласына, ауылына) және мөлшеріне (халық санына) байланысты объектілер мен көрсетілетін қызметтердің (игіліктердің) халыққа қолжетімділігінің ең төмен міндетті деңгейін қамтамасыз ету

59

12 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

НИ

Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес әлеуметтік игіліктермен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі, қала

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ЭжҚБ (жинақтау) басшысы, ББӘ

ББӘ ақпараты

%

88,6

90,8

92,5

94,7

98,4

100,0

100,0

60

13 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

НИ

Өңірлік стандарттар жүйесіне сәйкес әлеуметтік игіліктермен және қызметтермен қамтамасыз ету деңгейі, ауыл

ЭжҚБ (жинақтау) ауылдық округ әкімдері

ауылдық округ әкімдіктерінің ақпараты

%

59,3

64,1

65,7

67,7

70,7

73,0

74,9

 

Міндет. Ауыл және қала тұрғындары үшін қолайлы орта құру

 

Білім

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

62

Нәтиже көрсеткіші 1.3

Балаларды қосымша біліммен қамту

Аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары, ББ басшысы

 

 

ББ ақпараты

%

97,0

92,9

93,5

100,0

100,0

100,0

100,0

 

Мәдениет

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

65

Нәтиже көрсеткіші 3.1

Мәдениет объектілерімен және қызметтерімен қамтамасыз етудің өсуі

Аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары, МТДСжДШБ

 басшысы

 

 

МТДСжДШБ ақпараты

%

 

 

75,0

93,8

100,0

100,0

100,0

 

Спорт

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

66

Нәтиже көрсеткіші 4.1

Дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын азаматтар санын жалпы халықтың 50%-на дейін жеткізу

 

Аудан әкімінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары, МТДСжДШБ

 басшысы

 

 

МТДСжДШБ ақпараты

%

45,4

45,5

45,8

47,5

49,5

51,0

52,0

 

Жол инфрақұрылымы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

68

Нәтиже көрсеткіші 6.1 Жақсы және қанағаттанарлық жағдайда ішкі жолдардың үлесін арттыру

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

%

46,4

72,0

72,4

74,1

79,7

82,4

85,7

 

Инженерлік инфрақұрылым

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нәтиже көрсеткіші 7.1 Халықтың сумен жабдықтау қызметтеріне қолжетімділігін қамтамасыз ету:

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

%

 

 

 

 

 

 

 

69

- қала;

93,9

100

100

100

100

100

100

70

- ауыл.

 

 

%

98,4

100

100

100

100

100

100

71

Нәтиже көрсеткіші 7.2

Электр желілерінің тозуын азайту

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

%

13,0

10,0

8,0

7,0

7,0

6,0

6,0

72

Нәтиже көрсеткіші 7.3

Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы ауданы

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, СжҚҚБ басшысы

ҰСБ

мың шаршы метр

14,5

9,2

9,4

9,6

9,8

10,0

10,2

73

Нәтиже көрсеткіші 7.4

Жылу желілерінің тозуын азайту

ОЖКХ, ПТ, АДиЖИ

Данные ОЖКХ, ПТ, АДиЖИ

%

25,0

25,9

25,3

20,1

18,2

18,2

15,3

 

Қоршаған ортаның қауіпсіздігі мен қорғалуын қамтамасыз ету

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

77

Нәтиже көрсеткіші 8.2

ҚТҚ қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесін ұлғайту

 

 

 

 

22,7

22,7

23,1

23,2

23,3

23,3

 

Мақсат. Орман ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қоры объектілерін сақтау, ұтымды пайдалану және молықтыру

80

НИ 4

Халықтың қалдықтарды жинау және шығару жөніндегі қызметтермен қамтамасыз ету, %

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

%

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

35,0

 

4‑БАҒЫТ: ЭКОНОМИКА МЕН ҚОҒАМНЫҢ ТҮПКІЛІКТІ ТҮРЛЕНУІ

77

НҰИ 28

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЖІӨ-дегі ШОК ЖҚҚ-ның үлесі, млрд. тенге

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

млрд. тенге

42,7

35,6

41,0

47,4

54,6

62,6

71,2

78

 НҰИ 29

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЖІӨ-дегі орта кәсіпкерліктің ЖҚҚ-ның үлесі, млрд. тенге

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

млрд. тенге

13,9

12,1

15,4

20,9

24,9

29,4

33,5

79

30 НҰИ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Негізгі капиталға инвестициялар %

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

млрд. тенге

20,4

49,4

58,0

70,0

80,0

95,0

105,0

 

НҰИ 31

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

НКИ-дың жалпы көлеміндегі сыртқы инвестициялардың үлесі, %

 

Аудан әкімінің ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі орынбасары, КжАШБ басшысы

ҰСБ

млрд. тенге

0,1

10,0

13,3

17,5

21,6

28,5

33,6

 

Мақсат. Қазақстан Республикасының төмен көміртекті дамуға көшуі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-міндет. Көміртекті бейтараптыққа қол жеткізу үшін жағдай жасау

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

НИ 2. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

 

 

%

 

24,0

25,0

26,0

27,0

28,0

28,0

 

Басқа мақсаттар / Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын іске асыру

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жергілікті атқарушы орган қол жеткізуді қамтамасыз ететін және оның қызметі мен бюджет қаражатына байланысты нысаналы индикаторлар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6-БАҒЫТ. ОРНЫҚТЫ ДАМУ МАҚСАТТАРЫ

 

Мақсат. Орнықты даму мақсаттарын іске асыру

 

11.2-міндет. 2030 жылға қарай жағдайы төмен тұлғалардың, әйелдердің, балалардың, мүгедектердің және қарт адамдардың қажеттіліктеріне баса назар аудара отырып, жол қозғалысының қауіпсіздігін, атап айтқанда қоғамдық көлікті пайдалануды кеңейту негізінде барлығының қауіпсіз, қымбат емес, қолжетімді және экологиялық орнықты көлік құралдарын пайдалануын қамтамасыз ету

97

Показатель результата 4.5.1. Нәтиже көрсеткіші 11.2.1.1

Жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы жергілікті маңыздағы жолдар үлесі, %

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

 

 

%

 

 

 

 

 

 

 

 

б) жақсы және қанағаттанарлық жағдайдағы аудандық маңызы бар жолдардың үлесі, %

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

 

 

%

 

84,3

88,2

91,5

91,5

91,5

91,5

 

11.3-міндет. 2030 жылға қарай барлығына ашық және экологиялық орнықтықалаланудың және елді мекендерді кешенді және орнықты жоспарлау және оларды барлық елдерде қатысу негізінде басқару мүмкіндіктерінің ауқымын кеңейту

98

Нәтиже көрсеткіші 11.3.1

Бір тұратын адамға шаққандағы тұрғын үймен қамтылу, шаршы метр

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

ҰСБ

20,4

20,7

20,7

20,8

20,9

21,0

21,0

 

11.2-міндет. 2030 жылға қарай жағдайы төмен тұлғалардың, әйелдердің, балалардың, мүгедектердің және қарт адамдардың қажеттіліктеріне баса назар аудара отырып, жол қозғалысының қауіпсіздігін, атап айтқанда қоғамдық көлікті пайдалануды кеңейту негізінде барлығының қауіпсіз, қымбат емес, қолжетімді және экологиялық орнықты көлік құралдарын пайдалануын қамтамасыз ету

 

6.2-міндет. 2030 жылға қарай тиісті санитариялық-гигиеналық құралдарға жалпыға бірдей және тең құқылы қол жетілділікті қамтамасыз ету

99

Нәтиже көрсеткіші 6.2.1

Халықты сарқынды суларды тазартумен қамту: қала

Қала әкімінің экономикалық мәселелер жөніндегі орынбасары, ТШ  басшысы

ТШ ақпараты

%

0

0

0

0

0

100,0

100,0
                                           

 

ҚОЛДАНЫЛАТЫН ҚЫСҚАРТУЛАРДЫҢ ТІЗІМІ

 

Дата публикации
23 апреля 2026