Қазақстанда Ана мен балаға қандай қолдау көрсетіледі

ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Әлеуметтік көмек саясатын дамыту департаментінің директоры Асқар Ниязов бүгінгі таңда балалары бар 1,9 млн-ға жуық отбасы әлеуметтік жәрдемақылар мен төлемдерді алушылар болып табылатынын хабарлады.

"Ана мен баланы әлеуметтік қолдау әлеуметтік көмек пен әлеуметтік сақтандырудың көп деңгейлі жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі және бюджеттен төленетін жәрдемақылардың 5 түрін және Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан (бұдан әрі – МӘСҚ) төленетін төлемдердің 2 түрін қамтиды. Биылғы жылы бұл мақсаттарға 756 млрд теңге қарастырылған, бұл өткен жылғы шығындардан 19% – ға артық (2020 жылы – 635,3 млрд теңге)", - деді Асқар Ниязов ОКҚ брифингінде.

Ол базалық деңгейде мемлекет республикалық бюджет қаражаты есебінен бала тууға 110 846 теңгеден 183 771 теңгеге дейін біржолғы жәрдемақы алуға кепілдік беретінін атап өтті.

"2020 жылы 430,7 мың адамға 52,3 млрд теңге төленді. 2021 жылы жәрдемақының бұл түріне 51,4 млрд теңге қарастырылған, 6 айда оны 186,8 мың адам 24,6 млрд теңге сомаға алды", - деп деректерді келтірді спикер.

Жұмыс істемейтін әйелдер үшін бала бір жасқа толғанға дейін оның күтімі бойынша ай сайынғы жәрдемақы қарастырылған. Жәрдемақының бұл түрі екінші, үшінші және одан кейінгі балаларға – 16 802 теңгеден 25 962 теңгеге дейін мөлшерін арттыра отырып, баланың туу кезектілігіне байланысты төленеді.

"2020 жылы бұл жәрдемақыны жалпы сомасы 31,7 млрд теңгеге 120,9 мың адам алды, 2021 жылға 26,2 млрд теңге қарастырылған, оның 6,8 млрд теңгесі төленді", – деп толықтырды әлеуметтік көмек департаментінің директоры.

Спикер бүгінгі таңда елімізде 458 мыңнан астам көпбалалы отбасы тұратынын еске салды. 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап 4 және одан да көп бірге тұратын кәмелетке толмаған балалары немесе 23 жасқа дейінгі күндізгі бөлімде оқитын студенттері бар көп балалы отбасыларға табысына қарамастан жәрдемақы енгізілді. Төлемдердің мөлшері балалар санына байланысты 46 760 теңгеден (4 бала) 186 688 теңгеге (16 бала) дейін сараланған. Ағымдағы жылдың 6 айында бұл жәрдемақыны орта есеппен 141 млрд теңге сомаға 458,9 мың отбасы алды.

Көп балалы аналардың беделі мен беделін арттыру үшін "Алтын алқа", "Күміс алқа"алқаларымен наградталған көп балалы аналарға табысына қарамастан төленетін мемлекеттік жәрдемақы да тағайындалады. Жәрдемақы мөлшері қазіргі уақытта 18 669 теңгені құрайды, оны алушылар 230,3 мың адам, жыл басынан бері оларға 25,8 млрд теңге төленді.

"Сонымен қатар, мемлекеттік бюджеттен мүгедек бала кәмелеттік жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты жәрдемақы төленеді, жәрдемақы мөлшері 48 023 теңгені құрайды, бүгінде ол 92 мың отбасына 27,2 млрд теңге сомасында төленді. Мүгедек бала кәмелеттік жасқа толғаннан кейін олардың ішінде ерекше мұқтаждарға бала кезінен бірінші топтағы мүгедектің күтіміне байланысты жәрдемақы төленеді, оның мөлшері де 48 023 теңгені құрайды, бұл жәрдемақыны бүгінде 15 мыңнан астам отбасы 4,4 млрд теңге сомаға алды. Аталған төлем түрлері баланың мүгедектігі бойынша жәрдемақыдан басқа жүзеге асырылатынын атап өткім келеді", – деп атап өтті Асқар Ниязов.

Ол сондай-ақ жұмыс берушілер қаражаты есебінен түскен әлеуметтік аударымдар негізінде жұмыс істейтін әйелдерге арналған мемлекеттік жәрдемақылардан басқа, МӘСҚ-дан жүктілікке және босануға байланысты табысынан айырылған жағдайда біржолғы әлеуметтік төлемдер тағайындалатынын хабарлады. Бүгінгі күні осы әлеуметтік төлемнің орташа мөлшері 540 мың теңгені құрайды (2020 жылы оны 203,1 мың адам жалпы сомасы 96,4 млрд теңгеге алды).

Бала туылғаннан кейін МӘСҚ-дан 1 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша ай сайынғы төлемдер жасалады. 2020 жылдың қорытындысы бойынша оларды жалпы сомасы 106,4 млрд теңгеге 501,6 мың адам алды, бүгінгі күні орташа мөлшері 32 мың теңгені құрайды.

Ағымдағы жылы жоғарыда көрсетілген әлеуметтік төлемдерге МӘСҚ қаражатынан 253,8 млрд теңге көзделген.

"Бұдан басқа, 2014 жылдан бастап жұмыс істейтін әйелдер үшін олардың бала күтімі бойынша 1 жасқа дейінгі демалыста болған кезеңінде міндетті зейнетақы жарналарын субсидиялау енгізілді, бұл олардың зейнетақы жинақтарының ұлғаюына, зейнетақымен қамсыздандырудың барабар деңгейіне қол жеткізуге ықпал етеді. 2020 жылы республикалық бюджеттен МӘСҚ-нан 87 275 1 жасқа дейінгі бала күтімі бойынша әлеуметтік төлем алушылардың жеке зейнетақы шоттарына 5,7 млрд теңге аударылды. Осы жылға шамамен 7 млрд теңге қарастырылған", - деді спикер.

Асқар Ниязов мемлекеттік жәрдемақылар мен МӘСҚ-тан төленетін әлеуметтік төлемдерден басқа, жергілікті атқарушы органдар көрсететін әлеуметтік қолдау да көзделгенін атап өтті.

Мысалы, балаларды қорғау күнін мерекелеу аясында барлық өңірлердің әкімдіктері балаларға сыйлықтар табыстай отырып, түрлі ойын-сауық және мәдени іс-шаралар өткізді.

"Жергілікті бюджет есебінен жетім балаларға, мүгедек балаларға жалпы сомасы 82,3 млн теңге материалдық көмек көрсетілді, аз қамтылған отбасылардан шыққан балаларға, көру қабілеті бұзылған балаларға 57,1 млн теңге көлемінде демеушілік көмек көрсетілді. Барлық өңірлерде ертегі кейіпкерлерінің қатысуымен театрландырылған қойылымдар, мерекелік концерттер, сондай – ақ балалардың қатысуымен спорттық жарыстар өтті", - деді ол.

Ниязовтың айтуынша, көрсетілетін әлеуметтік қолдау шаралары елдегі демографиялық жағдайды жақсартуға мүмкіндік берді, оның дәлелі 2020 жылы бала туудың 426,8 мың балаға дейін өсуі болып табылады. Бұл ретте үшінші, төртінші, бесінші және одан көп бала туған отбасылардың үлесі 48% - ды құрады.

Сондай-ақ, ол отбасын қамтамасыз ету және ананы әлеуметтік қорғау бойынша қолданыстағы заңнаманы талдау "әлеуметтік қамсыздандырудың ең төменгі нормалары туралы"конвенцияда бекітілген халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетінін көрсетті. Қабылданып жатқан шаралардың тиімділігі туралы қоғамдық пікірге жүргізілген әлеуметтік зерттеулердің нәтижелері бойынша ұрпақты болу жасындағы және балалы отбасыларды қолдау жөніндегі мемлекеттік шаралардың тиімділігін оң бағалайтын халықтың үлесі шамамен 70% - ды құрайтыны анықталды.

Брифинг барысында Асқар Ниязов Қазақстанда мерзімді түрде қоғамда көтерілетін Ана капиталын енгізу мәселесі бойынша түсініктеме берді. Халықаралық тәжірибеге сәйкес, Ана капиталы уақытша шара болып табылады және халықтың табиғи кему процесін жеңу үшін тууды ынталандыру мақсатында жүзеге асырылады. Ана капиталы өмір бойы бір рет немесе екі рет сертификат түрінде беріледі, мысалы, тұрғын үй жағдайын жақсарту, балаларды тәрбиелеу, мүгедек баланы қоғамға бейімдеу және біріктіру, ана зейнетақысының жинақтаушы бөлігі. Сонымен қатар, сертификат иелері әрқашан аналық капиталды пайдалана алмайды. Мысалы, тұрғын үй сатып алу үшін ипотеканы рәсімдеу кезінде соманы бастапқы жарна ретінде енгізу үшін төлем қабілеттілігін дәлелдеу қажет, ал балаларды оқыту үшін мектепті аяқтауды күту қажет.

"Біздің еліміздегі ана мен баланы қолдаудың қолданыстағы жүйесі өтелетін тәуекелдің бүкіл ұзақтығы ішінде жәрдемақыларды төлеудің уақтылығы мен кезеңділігіне кепілдік береді. Сонымен қатар, бүгінгі таңда бала тууды арттыру мәселесі Қазақстанда проблемалық аспект болып табылмайды, өйткені 2020 жылы бала туу коэффициенті 3,13 – ке жетті, ал халықтың өзін-өзі өсіруі үшін жеткілікті деңгей 2,1 болып табылады", - деп түсіндірді спикер.

Ол сондай-ақ бала күтімі бойынша төлем мерзімін ұлғайту мәселесіне түсініктеме берді.

"Әлеуметтік кодексті әзірлеу үшін құрылған жұмыс тобы аясында бұл мәселе бойынша түрлі тәсілдер пысықталуда. Оларды қарау қорытындысы бойынша, бюджеттік комиссия қолдау көрсеткен жағдайда, әзірленіп жатқан әлеуметтік кодекс аясында жақсартылған норманы қарастыратын боламыз", – деді Асқар Ниязов.
Естеріңізге сала кетейік, Мемлекет басшысы 2020 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында әлеуметтік кодексті әзірлеу және қабылдау арқылы әлеуметтік заңнаманы шоғырландыру бойынша жұмысты бастауды тапсырған болатын.

 

 

сурет: ашық көздерден
теги:
Әлеуметтік Сала Төлеу Отбасының Ехәқм