Мүгедектердің құқықтары туралы Конвенция

Мүгедектердің құқықтары туралы Конвенция

Осы Конвенцияның мақсаты барлық мүгедектердің адамның барлық құқықтары мен негізгі бостандықтарын толық және тең түрде жүзеге асыруын көтермелеу, қорғау және қамтамасыз ету, сондай-ақ оларға тән қадір-қасиетін құрметтеуді көтермелеу болып табылады.
Мүгедектерге әртүрлі кедергілермен өзара іс-қимыл жасау кезінде олардың қоғам өміріне басқалармен тең дәрежеде толық және тиімді қатысуына кедергі келтіруі мүмкін дене, психикалық, интеллектуалдық немесе сенсорлық бұзылыстары бар адамдар жатады.

Осы Конвенцияның принциптері:
a) адамның өзіне тән қадір-қасиетін, оның жеке дербестігін, өз таңдауын жасау бостандығын және тәуелсіздігін құрметтеу;
b) әлеуметтік;
c) толық және тиімді тарту және қосу қоғам;
d) мүгедектердің ерекшеліктерін құрметтеу және оларды адами алуан түрлілік пен адамзаттың бір бөлігін құрауышы ретінде қабылдау;
e) білім беру;
f) білім беру;
g) әйелдер мен әйелдердің теңдігі;
h) мүгедек балалардың дамып келе жатқан қабілеттерін құрметтеу және мүгедек балалардың өз даралығын сақтау құқығын құрметтеу.

Қатысушы мемлекеттер барлық мүгедектердің мүгедектік белгісі бойынша қандай да бір кемсітусіз барлық адамның құқықтары мен негізгі бостандықтарын толық іске асыруын қамтамасыз етуге және көтермелеуге міндеттенеді. Осы мақсатта қатысушы мемлекеттер:
а) осы Конвенцияда танылатын құқықтарды жүзеге асыру үшін барлық тиісті заңнамалық, әкімшілік және өзге де шараларды қабылдау;
b) мүгедектерге қатысты кемсітушілік болып табылатын қолданыстағы заңдарды, қаулыларды, әдет-ғұрыптар мен сағаттарды өзгерту немесе жою үшін барлық тиісті, оның ішінде заңнамалық шараларды қабылдау;
c) барлық стратегиялар мен бағдарламаларда мүгедектердің адам құқықтарын қорғау мен көтермелеуді ескеру;
d) осы Конвенциямен келіспейтін кез келген іс-әрекеттерден немесе әдістерден тартынуға және мемлекеттік органдар мен мекемелердің осы Конвенцияға сәйкес іс-қимыл жасауын қамтамасыз етуге;;
e) кез келген тұлға, ұйым немесе жеке кәсіпорын тарапынан мүгедектік белгісі бойынша кемсітуді жою үшін барлық тиісті шараларды қабылдау;
f) мүгедектің нақты мұқтаждарына келтіру мүмкіндігінше аз бейімделуді және ең төменгі шығындарды талап ететін, олардың болуы мен пайдаланылуына ықпал ететін тауарларды, қызметтерді, жабдықтар мен әмбебап дизайн объектілерін зерттеу және конструкторлық әзірлеуді жүргізуге немесе көтермелеуге, сондай-ақ стандарттар мен басшылық бағдарларды әзірлеу кезінде әмбебап дизайн идеясын ілгерілетуге;;
g) зерттеу және конструкторлық әзірлемелерді жүргізуге немесе көтермелеуге, сондай-ақ ақпараттық-коммуникациялық технологияларды, ұтқырлықты жеңілдететін құралдарды, мүгедектерге қолайлы құрылғылар мен ассистивтік технологияларды қоса алғанда, қымбат емес технологияларға бірінші кезекте назар аудара отырып, жаңа технологиялардың болуына және пайдаланылуына ықпал етуге;;
h) мүгедектерге ұтқырлықты жеңілдететін құралдар, Құрылғылар мен ассистивтік технологиялар, оның ішінде жаңа технологиялар, сондай-ақ көмектің басқа да нысандары, қосалқы қызметтер мен объектілер туралы қолжетімді ақпарат беруге;;
i) осы құқықтармен кепілдік берілген көмек пен қызмет көрсетуді жетілдіру үшін осы Конвенцияда танылатын құқықтардың мүгедектермен жұмыс істейтін мамандар мен персоналға оқытылуын көтермелеуге міндетті.

Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарға келетін болсақ, онда әрбір қатысушы мемлекет өзінде бар ресурстарды барынша іске асыра отырып, ал қажет болған жағдайда — халықаралық ынтымақтастыққа жүгіне отырып, осы Конвенцияда тұжырымдалған халықаралық құқыққа сәйкес тікелей қолданылатын міндеттемелер үшін нұқсан келтірмей, осы құқықтарды толық іске асыруға біртіндеп қол жеткізу шараларын қабылдауға міндеттенеді.
Осы Конвенцияны жүзеге асыруға бағытталған заңдар мен стратегияларды әзірлеу және қолдану кезінде және мүгедектерге қатысты мәселелер бойынша шешімдер қабылдаудың басқа да процестері шеңберінде қатысушы мемлекеттер мүгедек балаларды қоса алғанда, мүгедектермен тығыз кеңеседі және оларды өкілдік етуші ұйымдар арқылы белсенді тартады.
Осы Конвенциядағы ештеңе де мүгедектердің құқықтарын іске асыруға көп дәрежеде ықпал ететін және қатысушы мемлекеттің заңдарында немесе осы мемлекетте қолданылатын халықаралық құқық нормаларында болуы мүмкін қандай да бір ережелерді қозғамайды. Осы Конвенцияда осындай құқықтар немесе бостандықтар танылмайтынын немесе онда олар аз көлемде танылмайтынын сылтаумен осы Конвенцияға қатысушы қандай да бір мемлекетте танылған немесе бар қандай да бір адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын ешбір шектеуге немесе кемітуге жол берілмейді.
Осы Конвенцияның ережелері федеративтік мемлекеттердің барлық бөліктеріне қандай да бір шектеусіз немесе алып тастаусыз қолданылады.

1. Қатысушы мемлекеттер барлық адамдардың заң алдында және ол бойынша тең екенін және заңның тең қорғалуына және оларды ешқандай кемсітушіліксіз тең пайдалануға құқығы бар екенін мойындайды.
2. Қатысушы мемлекеттер мүгедектік белгісі бойынша кез келген кемсітушілікке тыйым салады және мүгедектердің кез келген негіздегі кемсітушіліктен тең және тиімді құқықтық қорғалуына кепілдік береді.
3. Теңдікті көтермелеу және кемсітуді жою үшін қатысушы мемлекеттер ақылға қонымды бейімдеуді қамтамасыз етуге барлық тиісті қадамдарды қабылдайды.
Мүгедектердің нақты теңдігін жеделдету немесе оған қол жеткізу үшін қажетті нақты шаралар осы Конвенцияның мәні бойынша кемсітушілік болып саналмайды.

Қатысушы мемлекеттер мүгедек әйелдер мен мүгедек қыздар көптеген кемсітушілікке ұшырайтынын мойындайды және осыған байланысты олардың барлық адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын толық және тең жүзеге асыруын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдайды.
Қатысушы мемлекеттер осы Конвенцияда бекітілген Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын жүзеге асыру мен іске асыруға кепілдік беру үшін әйелдердің жан-жақты дамуын, жағдайын жақсартуды және құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуді қамтамасыз ету үшін барлық тиісті шараларды қабылдайды.

1. Қатысушы мемлекеттер мүгедек балалардың барлық адам құқықтары мен негізгі бостандықтарын басқа балалармен тең дәрежеде толық жүзеге асыруын қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды.
2. Мүгедек балаларға қатысты барлық іс-әрекеттерде бірінші кезекте баланың жоғары мүдделеріне назар аударылады.
3. Қатысушы мемлекеттер мүгедек балалардың басқа балалармен тең дәрежеде жасына және кемеліне сәйкес келетін тиісті салмақты алатын өз көзқарасын еркін білдіруге және осы құқықты іске асыруда мүгедектігі мен жасына сәйкес келетін көмек алуға құқылы болуын қамтамасыз етеді.

1. Мүгедектерге тәуелсіз өмір салтын жүргізу және өмірдің барлық аспектілеріне жан-жақты қатысу мүмкіндігін беру үшін қатысушы мемлекеттер мүгедектердің басқалармен тең дәрежеде дене ортасына, көлікке, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар мен жүйелерді қоса алғанда, ақпарат пен байланысқа, сондай-ақ қалалық, сондай-ақ ауылдық аудандарда халық үшін ашық немесе ұсынылатын басқа да объектілер мен қызметтерге қол жеткізуін қамтамасыз ету үшін тиісті шаралар қабылдайды. Қол жетімділікке кедергі келтіретін кедергілер мен кедергілерді анықтау мен жоюды қамтитын бұл шаралар, атап айтқанда:
a) мектептер, тұрғын үйлер, медициналық мекемелер мен жұмыс орындарын қоса алғанда, ғимараттарға, жолдарға, көлікке және басқа да ішкі және сыртқы объектілерге;
b) ақпараттық, коммуникациялық және басқа қызметтерге, электрондық қызметтер мен шұғыл қызметтерді қоса алғанда.
2. Қатысушы мемлекеттер сондай-ақ тиісті шараларды қабылдайды.:
a) халық үшін ашық немесе ұсынылатын объектілер мен қызметтердің қолжетімділігін көздейтін ең төменгі стандарттар мен басқару бағдарларын әзірлеу, оларды қолданысқа енгізу және олардың сақталуын қадағалау;
b) халық үшін ашық немесе ұсынылатын объектілер мен қызметтерді ұсынатын жеке кәсіпорындардың мүгедектер үшін қол жетімділіктің барлық аспектілерін ескеруін қамтамасыз ету;
с) барлық тартылған тараптар үшін мүгедектер тап болатын қол жетімділік проблемалары бойынша нұсқаулық ұйымдастыру;
d) халық үшін ашық ғимараттар мен басқа да объектілерді Брайль азбукімен орындалған және жеңіл әрі түсінікті нысандағы белгілермен жарақтандыру;
е) халық үшін ашық ғимараттар мен басқа да объектілердің қолжетімділігін жеңілдету үшін көмекшілер мен делдалдар, оның ішінде жолсеріктер, мәнерлеп оқу және кәсіби сурдоаударшылар қызметтерінің әртүрлі түрлерін ұсынуға;;
f) мүгедектердің ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ететін көмек пен қолдау көрсетудің басқа да тиісті нысандарын дамыту;
g) мүгедектердің жаңа ақпараттық-коммуникациялық технологиялар мен жүйелерге, Интернетті қоса алғанда, қол жетімділігін көтермелеу;
h) бастапқы қолжетімді ақпараттық-коммуникациялық технологиялар мен жүйелерді жобалауды, әзірлеуді, өндіруді және таратуды осы технологиялар мен жүйелердің қол жетімділігі ең аз шығынмен қол жеткізетіндей көтермелеуге.

1. Қатысушы мемлекеттер әрбір мүгедек қай жерде болса да, тең құқықтық қорғалуға құқылы екенін растайды.
2. Қатысушы мемлекеттер мүгедектердің өмірдің барлық аспектілерінде басқалармен тең құқықтық қабілеті бар екенін мойындайды.
3. Қатысушы мемлекеттер мүгедектерге өздерінің құқықтық қабілеттілігін іске асыру кезінде оларға қажет болуы мүмкін қолдауға қол жеткізу үшін тиісті шаралар қабылдайды.