1.1. Аудан тарихы
1.2. Географиялық орналасуы
1.3. Табиғи-климаттық жағдайлар
1.4. Су ресурстары
1.5. Аудан экономикасының мамандануы
1.6. Ауданның соңғы 10 жылдағы даму қорытындылары (2013-2023 жж.)
(нақты мәндегі ауданның негізгі көрсеткіштерінің өсу серпіні: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, шағын бизнес өнімдерінің көлемі, мемлекеттік бюджетке түсетін түсімдер көлемінің өсуі, басқа да маңызды көрсеткіштер және облыс ауқымындағы көрсетілген көрсеткіштер бойынша ауданның үлес салмағы)
2.1. Өнеркәсіп
2.2. Ауыл шаруашылығы
2.3. Шағын және орта бизнес
2.4. Құрылыс
2.5. Негізгі капиталға инвестициялар
2.6. Сауда
2.7. Инфрақұрылым
2.8. Білім және жастар саясаты
2.9. Денсаулық сақтау және спорт (оның ішінде дене шынықтыруды дамыту)
2.10. Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау
2.11. Бюджет (бюджеттің кіріс және шығыс бөліктері)
1.1. Аудан тарихы
1845 жылы казак ауылы ретінде құрылды. 1892 жылға дейін Атбасар ауылы деп аталды. Атбасар туралы алғашқы ескертулер ХІХ ғасырдың 30-жылдарында пайда болды. Атбасарка мен Керегетас өзендерінің түйіскен жерінде № 96 шекаралық пункті салынды, 10 жылдан кейін ол Ақмола мен Көкшетау арасындағы байланысты жүзеге асыратын № 89 Атбасар бекінісі болып қайта құрылды. Осы жылдар ішінде ол керуен жолдарының ортасында болғандықтан, оның рөлі артып, күшейе түсті.
1843 жылы Батыс Сібірдің генерал-губернаторы Горчаков бекіністің орнына Атбасар станицасын салуды ұсынды, ал 1845 жылы 6 маусымда Атбасар қаласының хронологиясының басталуы болды және 1878 жылдан бастап Атбасар уезінің орталығына айналатын Атбасар қаласы болып өзгертілді. Революцияға дейін Атбасар уезінде өндірістік күштер нашар дамыған, бу ұн тартатын диірмен, сондай-ақ бірнеше ұсақ былғары және май еріту зауыттары жұмыс істеген. Жылына үш рет ірі және ұсақ мал, жылқы, түрлі шикізат пен материалдар сатылатын жәрмеңке-сатылымдар өткізілді.
20-шы жылдардың басында Атбасар уезінде 9 өнеркәсіптік кәсіпорын болды, оның 7-і қалада, 2-і ауылдарда.
1928 жылы Қазақстан Автономиялық Республикасының аумағында жаңа аудандар құрылуда. ВЦИК-тің 1928 жылғы 17 қаңтардағы қаулысымен Атбасар уезі таратылып, 28 қыркүйекте Атбасар уезінің Атбасар, Тас-Өткөл және Қарағанды болыстарының бір бөлігінен Атбасар ауданы Атбасар қаласында әкімшілік орталығы бар Ақмола округінің құрамында құрылды. 1932 жылы Қарағанды облысының құрылуымен аудан оның құрамына кірді, ал 1936 жылы Солтүстік Қазақстан облысының құрамына берілді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1939 жылғы 14 қазандағы Жарлығымен орталығы Ақмола қаласында орналасқан Қарағанды және Солтүстік Қазақстан облыстары аумағының бір бөлігі есебінен Ақмола облысы құрылды. Ақмола облысының құрылуымен оның құрамына Атбасар ауданы да енгізілді.
1.2. Географиялық орналасуы
Географиялық тұрғыдан Атбасар қаласы 51 градус 49 минут солтүстік ендік пен 68 градус 23 минут шығыс бойлық сызығының қиылысында, теңіз деңгейінен 283 м биіктікте орналасқан.
Атбасар ауданы Қазақстан Республикасының Ақмола облысының батыс бөлігінде орналасқан. Аудан аумағы оңтүстіктен солтүстікке қарай 180 км қашықтықта созылып жатыр.
Солтүстік бөлігінде аудан Сандықтау ауданымен, оңтүстігінде Қорғалжын және Егіндікөл аудандарымен, шығысында Бұланды және Астрахан аудандарымен, батысында жақсы ауданымен шектеседі.
1.3. Табиғи-климаттық жағдайлар
- Жер бедері
Аудан аумағына тән рельеф – төмен таулы және ұсақ шоқылар, сонымен қатар таулы – таулы және жазық - жазық кеңістіктер кең таралған. Аудан аумағының геологиялық құрылымы күрделі және алуан түрлі. Төрттік жүйенің Есіл (Есіл) өзені ойпаты, қалған аумағы - төменгі, Пермь және көмір жүйесінің жоғарғы бөлімдері.
- климат
Ауданның климаты күрт континенталды, орташа жылдық ауа температурасы -17 С. Ауа температурасының жылдық жүрісі қыс мезгілінде тұрақты қатты аязбен, қысқы-көктем мезгілінде жылудың қарқынды өсуімен және жаз бойы ыстығымен сипатталады. Қаңтардағы ауаның орташа температурасы -18 -19 С, кейбір жылдары – 51 С дейін жетеді, жазда температура +19 С - ден +21 С-ге дейін, максимум +43 С-ға дейін. Осылайша, ауа тербелістерінің амплитудасы шамамен 40 С, ауа тербелістерінің абсолютті амплитудасы 90 С-ден асады.
Жылы кезеңнің ұзақтығы орта есеппен 190-200 күнді құрайды. Желдің басым бағыты оңтүстік-батыс және Батыс, әсіресе қыста, жазда Солтүстік компоненті бар желдің қайталануы артады, желдің орташа жылдамдығы 4,5-5,5 м / с. жауын - шашынның жылдық мөлшері 300-350 мм құрайды, жауын-шашынның негізгі бөлігі әдетте аз қарқынды, жауын-шашын немесе қар түрінде түседі. Қар жамылғысы әдетте қараша айында орнатылады, орташа биіктігі 25-35 см - ге жетеді, көп қарлы жылдары 50-60 см - ге дейін. Ылғалдылықтың күрт жеткіліксіздігі аз мөлшерде ғана емес, сонымен қатар төмен ылғалдылықта да көрінеді. Ең аз ылғалдылық жаз айларында байқалады (40 – 45 %), қыс айларында ең жоғары (60 – 55 %). Қысы суық және ұзақ, тұрақты қар жамылғысы бар. Жаз қысқа, бірақ ыстық. Климаттың қолайсыз ерекшелігі-кеш көктемгі және ерте күзгі аяздардың болуы.
- топырақ-өсімдік жамылғысы
Аудандағы топырақ негізінен қара каштан және тұзды. Бетеге, типчак, қоңырбас, сұлыбас, австриялық жусан өседі. Тұзды батпақтарда - сирек бұталар, жусан, грудница, кермек, қыналар. Шалғындарда-бидай шөптері, түлкі құйрық, жусан, арпабас, еркекшөп, жолжелкен, сулы – батпақты жерлерде- қамыс.
- жануарлар әлемі
Қасқыр, қарсақ, түлкі, ақ қоян, қоңыр қоян, күзен, елік, ақбөкен, суыр, саршұнақ, қасқалдақ, таңқымұрын, чомга, құзғын, құтан, дала бүркіті, күйкентай мекендейді.
- Жер ресурстары
Ауданның жер ресурстары 10634,9 мың ш.км немесе 1063496 га құрайды, оның ішінде: егістік – 509223,8 га, көпжылдық екпелер – 231 га, жайылымдар – 477025,3 га, шабындықтар – 38280 га, басқалары – 38735,8 га.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер – 868971,3 га, елді мекендердің жерлері – 89637,8 га, өнеркәсіп жерлері – 5153,8 га, қордағы жерлер – 93156 га, су қорындағы жерлер – 6577 га.
1.4. Су ресурстары
Аудан аумағының су ресурстары жер асты және жер үсті суларынан тұрады. Олар үшін негізгі қорек көзі-жауын-шашын. Атбасар көлбеу жазығында Есіл өзенінің Кіші оң салаларының жүйесі орналасқан: Жабай, Колутон, Жыланды, Қайрақты. Есіл өзенінің ұзындығы 196 км. су жинау алаңы-8800 ш.км. Ақмола (бұрынғы Көкшетау) облысының Зеренді тауларының оңтүстік беткейлерінен бастау алады. Оның 14 саласы бар. Ихтиофауна: ақ балық, қара балық, алабұға, қарақұйрық, шортан, аққайран және басқалар. Аудан аумағында 30-дан астам таяз, көбінесе тұзды көлдер (Жаркөл, Сарыкөл, Ұзынкөл, Барлыкөл), 12 тұщы су көлдері, Есіл өзені, Терсақан, Шортанбай, Жыланды, Жабай, Ащылы, Қайрақты, Колутон бар.
1.5. Аудан экономикасының мамандануы
Аудан экономикасын дамытудағы негізгі басым бағыттары ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеу, өнеркәсіпті индустриялық-инновациялық дамыту болып табылады.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 2023 жылы 52 млрд. 319 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 31% – ға төмен, оның ішінде мал шаруашылығы-15 млрд.907 млн. теңге, өсімдік шаруашылығы-36 млрд. 373 млн. теңге, қызметтер-7 млн. теңге.
2023 жылы өнеркәсіп өнімінің көлемі 27 млрд. 057,0 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылмен салыстырғанда 3,5% - ға жоғары.
Атбасар қаласының қала құраушы кәсіпорны «Қамқор Локомотив» ЖШС филиалы «Атбасар электровоз жөндеу зауыты» болып табылады. Негізгі қызмет «ВЛ-80» сериялы локомотивтерді күрделі жөндеу, «ВЛ-80», «ВЛ-40» сериялы электровоздарға ТОУ-8, ТО-8 және ТО-6 циклімен техникалық қызмет көрсету; электр жылжымалы құрамның қызмет ету мерзімін 20 жылға ұзарта отырып жаңғырту; локомотивтердің доңғалақ жұптарын жөндеу және қалыптастыру болып табылады; тартқыш электр қозғалтқыштары мен локомотив жабдықтарын күрделі жөндеу, сондай-ақ қосалқы бөлшектер мен бөлшектерді дайындау және қалпына келтіру (2000-нан астам атаулар).
Сондай ақ қалада машина жасау саласында екі кәсіпорын жұмыс істейді:
- Жобалық қуаты жылына 1800 вагон болатын «Аждар и К» ЖШС, жабық, платформаларды, жартылай вагондарды, астық тасығыштарды жөндеуге мамандандырылған. «Аждар және К» ЖШС үшін жүк вагондарының тораптары мен бөлшектерін жөндеудің жаңа прогрессивті технологияларын енгізу басым мәселелер болып табылады. Ол үшін материалдық базаны жаңарту, жүк вагонының түбегейлі жаңа жүріс бөлігін жөндеу процесін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін заманауи жабдықты сатып алу қажет.
- «Аtbasar Technopark» ЖШС. Кәсіпорын Атбасар жөндеу-механикалық зауытының негізінде құрылды, ол өз кезегінде 1957 жылы екі ауданаралық жөндеу шеберханасының негізінде құрылды. 1969 жылы зауытта жүргізілген қайта құру оған елде алғаш рет «Кировец» тракторлары мен олардың агрегаттарын өнеркәсіптік негізде жөндеуді игеруге мүмкіндік берді.
Негізгі қызмет түрлері: Ауыл шаруашылығы және өзге де техниканың тораптары мен агрегаттарын жөндеу бойынша қызметтер көрсету, өндірістік цехты жарықдиодты шамдар өндірісіне жалға беру, жылыту қазандықтарын өндіру және сату.
1.6. Ауданның соңғы 10 жылдағы даму қорытындылары (2013-2023 жж.)
Соңғы 10 жылда өнеркәсіп өнімінің көлемі 52 % есеге өсті, 2023 жылы облыстағы ауданның үлес салмағы 1,6% - құрады.
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 7,4 есеге артты, 2023 жылы облыстағы ауданның үлес салмағы 7 % - құрады. Қой мен ешкі саны 61 % - ға, жылқы 57% - ға және құс саны 7% - ға өсті. Шошқа саны 49% - ға, ІҚМ саны 9 % азайды.
Негізгі капиталға инвестициялар көлемі 4 есеге ұлғайды, 2023 жылы облыстағы ауданның үлес салмағы 3,1% - құрады.
Мемлекеттік бюджетке 2023 жылы 6 млрд. 145 млн. теңге түсті, 2013 жылмен салыстырғанда өсім 2,8 есені құрады.
2.1. Өнеркәсіп.
Өндірілген өнеркәсіп өнімінің көлемі 27 млрд. 057 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 3,5% - ға жоғары.
Нақты көлем индексі 100,6% құрады.
Шығарылатын өнеркәсіп өнімінің негізгі үлесі «Қамқор Локомотив»ЖШС «АЭЖЗ» филиалына тиесілі - оның мамандануы электровоздарды күрделі және ағымдағы жөндеу. 2023 жылы шығарылған өнім көлемі 13 млрд. 811 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 19% - ға жоғары (11 млрд.598 млн. теңге).
Ауданның өнеркәсіп өнімі өндірісінің жалпы көлеміндегі үлес салмағы 51% - құрады.
«Аждар и К» ЖШС. Шығарылған өнім көлемі құндық мәнде 2 млрд.436 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 72% - ға жоғары (1 млрд. 416 млн. теңге). 4223 вагон жөнделді, бұл 2022 жылғы деңгейден 1363 вагонға артық.
«Атбасар технопарк» ЖШС шығарылған өнім көлемі 551 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 35% - ға төмен (2021 жылы-410 млн.теңге).
2.2. Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 52 млрд.319 млн. теңгені құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 31% – ға жоғары (2022 жылы - 75 млрд. 222 млн. теңге), оның ішінде өсімдік шаруашылығы 36 млрд. 373 млн. теңге, мал шаруашылығы 15 млрд. 907 млн. теңге.
Ауыл шаруашылығы өнімінің НКИ 80,8 % құрады.
Төмендеу себебі: қолайсыз ауа райы жағдайлары, өнімділігі 9,2 ц / га құрады (2022ж. – 12,5 ц/га).
Атбасар ауданындағы ең ірі ауылшаруашылық кәсіпорындары – «Шуйское ХХ1» ЖШС, «Бастау» ЖШС, «Сепе 2012» ЖШС, «Аграрное» ЖШС, «Новосельское» ЖШС, «Полтавка 2» ЖШС, «Алтындан» ЖШС, «Самарский -1» ЖШС, «Қаражар-Агро 2019» ЖШС, «Агромартрейд»ЖШС, «Шортанбай» ЖШС, негізгі қызмет түрі өсімдік шаруашылығы болып табылады, бұдан басқа шаруашылықтар мал шаруашылығын дамытумен және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен айналысады. Ауыл шаруашылығы өнімі тек ауданда ғана емес, Көкшетау және Астана қалаларында да сатылады.
Өсімдік шаруашылығы
Дәнді және дәнді-бұршақты дақылдардың жалпы жиналуы 363,5 мың га алқаптан (бастапқы салмақта) 393,3 мың тоннаны құрады (өнімділігі 9,2 ц / га ); орташа өнімділігі 5,3 ц/га 5,0 мың тонна майлы дақылдар жиналды; 19,9 мың тонна картоп, өнімділігі 175,8 ц/га; 1,9 мың тонна көкөніс, орташа өнімділігі 169,8 ц/га.
2023 жылы жалпы сомасы 4 млрд.280 млн. теңгеге субсидиялау түрінде мемлекеттік қолдау көрсетілді, оның ішінде өсімдік шаруашылығы саласында 1 млрд. 349 млн. теңге, мал шаруашылығы саласында 82 млн. теңге, инвестициялық субсидиялау - 2 млрд. 848 млн. теңге.
2023 жылы жалпы сомасы 4 млрд. 280 млн. теңгеге субсидиялау түрінде мемлекеттік қолдау көрсетілді, оның ішінде өсімдік шаруашылығы саласында 1 млрд.349 млн. теңге, мал шаруашылығы саласында 82 млн. теңге, инвестициялық субсидиялау – 2 млрд. 848 млн. теңге.
Жыл басынан бері аудан фермерлері жалпы сомасы 4 млрд 744 млн.теңгеге 97 бірлік техника (34 трактор, 32 астық жинайтын комбайн, 31 бірлік басқа техника, 147 бірлік ауыл шаруашылығы жабдығы) машина – трактор паркін жаңартты.
Мал шаруашылығы
Ауданның барлық шаруашылық санаттарында ірі қара мал саны 23 790 басты құрады, бұл 2022 жылғы деңгейден 11,5% - ға төмен; шошқа саны 6031бас, бұл 2022 жылғы деңгейден 18,7% - ға төмен; қой мен ешкі 53294 бас, бұл 2022 жылмен салыстырғанда 13,8% - ға жоғары; жылқы саны 15873 бас, бұл 4,4% - ға 2022 жылғы деңгейден жоғары; 107 051 бас құс немесе 2022 жылғы деңгейден 2,2% төмен.
Тірі салмағы 5548 тонна ет өндірілді (мал мен құс союға өткізілді); 25 321 тонна сүт сауылды, 1 сиырға орташа сүт сауу 3179 кг құрады; 8,7 млн.дана жұмыртқа өндірілді.
Ветеринариялық-профилактикалық іс-шаралар уақтылы жүргізіледі: сібір жарасына және жануарлардың барлық түрлерінің құтыруына қарсы вакцинация, ІҚМ эмкар, ІҚМ нодулярлы дерматиті, жылқылардың ринопневмониясы, құстардың жоғары патогенді тұмауы, жұқпалы ауруларға (бруцеллез және туберкулез, сап) оң әсер ететін жануарларды анықтау мақсатында диагностика.
2023 жылы бруцеллезге сынама оң нәтиже көрсеткен 109 бас ІҚМ, 1 бас ұсақ мал анықталды. Барлық сынама оң нәтиже көрсеткен жануарлар санитарлық союға уақтылы тапсырылды.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары: ұн 48 541 тонна немесе 2022 жылғы деңгейден 25,7% төмен, нан-тоқаш өнімдері 1150 тонна немесе 2022 жылғы деңгейден 9,3% төмен, ет 150 тонна немесе 2022 жылғы деңгейден 11,2% төмен, сүт өнімдері 3097 тонна немесе 2022 жылғы деңгейден 19,8% жоғары, өсімдік майы 104 тонна немесе 2022 жылғы деңгейден 47 % төмен.
Ауданда Атбасар қаласында («Завгородний» ЖК), Сочинское («Sochinskoe Agro» ЖК) және Борисовка («Аграрное»ЖШС) ауылдарында шұжық өнімдері өндіріледі.
2.3. Шағын және орта бизнес
Жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері 2601 бірлік (2022 жыл – 2 505 бірлік), оның ішінде: 277 шағын кәсіпорын (2022 жыл - 309 бірлік); 8 орта кәсіпкерлік (2022жыл -8 бірлік) 2032жеке кәсіпорын (2022 жыл – 1 957 бірлік); 284 шаруа қожалығы (2022 жыл - 231 бірлік).
284 шаруа қожалығы (2022 жыл - 231 бірлік).
2023 жылы 30 кәсіпкерлік субъектісі «Бизнестің жол картасы 2025» бизнесті қолдау мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде қаржылық қолдау шараларын алды.
2023 жылы жалпы сомасы 5 млрд 063 млн. теңгеге 14 инвестициялық жоба іске асырылып, 22 жұмыс орны құрылды, оның ішінде ірі жобалар:
- көкөніс қоймасының құрылысы («Шуйское XXI» ЖШС);
- көкөніс қоймасын салу («Абдуалиевтер»ЖШС).
«Парыз» байқауында шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері арасында «Үздік ұжымдық шарт»номинациясы бойынша «Аждар и К» ЖШС кәсіпорны 3-орынды иеленді.
2023 жылы «Қазақстанның үздік тауары» облыстық байқауында «Үздік азық-түлік тауарлары» номинациясы бойынша «Баха Соне» ЖШС (сұлы үлпектерін өндіру) және «Халыққа арналған үздік тауарларә» номинациясы бойынша «Забарный» ЖК (жиһаз өндірісі) жеңіске жетті.
2.4. Құрылыс
Құрылыс жұмыстарының көлемі 7 млрд.769 млн. теңгені құрады немесе 2022 жылғы деңгейден 7% төмен.
Төмендеу себебі: 2022 жылы темір жолдарды күрделі жөндеуге байланысты 2,5 млрд теңгеге.
4181 ш.м. тұрғын үй пайдалануға берілді немесе 2022 жылға қарай 55,3%.
Төмендеу себебі: 2022 жылы 45 пәтерлі тұрғын үйдің іске қосылуына байланысты (16-позиция).
«Інжу» жеке инвесторының есебінен 5 қабатты жайлылық класты тұрғын үй кешенінің (106 пәтер) құрылысы жүргізілуде, тапсыру мерзімі 2024 жыл.
45 пәтерлі екі тұрғын үйді электрмен жабдықтаумен және ауланы жарықтандырумен қамтамасыз ету жұмыстары жалғасады.
Отбасы банкі арқылы кредиттік тұрғын үйге кезекте тұрғандарға 45 пәтерлік үй (16-позиция) бөлінді
.2.5. Негізгі капиталға инвестициялар
Негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 19 млрд. 873 млн. теңгені (Облыстың инвестициялар көлемінде 3,1%) немесе 2022 жылғы деңгейге қарағанда 92,3 % құрады. Өз қаражаты есебінен инвестиция көлемі 8 млрд. 252 млн. теңгені, бюджет қаражаты – 6 млрд. 287 млн. теңгені, басқа қарыз қаражаты – 5 млрд. 334 млн. теңгені құрады. Инвестициялар ауыл шаруашылығы техникасын, жабдықтарын сатып алуға, көкөніс қоймаларын, су құбыры желілерін, электрмен жабдықтау желілерін салуға, жолдарды қайта жаңартуға, мәдениет объектілерін, қазандықтарды, су құбырларын күрделі жөндеуге бағытталды.
2.6. Сауда
Бөлшек тауар айналымының көлемі 17 млрд.954 млн. теңгені немесе 2022 жылғы деңгейге 106,5% -. құрады.
Көтерме сауда айналымының көлемі 42 млрд.732 млн. теңгені немесе 2022 жылғы деңгейге қарағанда 126,0% -. құрады.
2023 жылы 3 жаңа сауда нысаны ашылды. («Тумар», «Доброцен», «Моя Семья»).
2.7. Инфрақұрылым
Көлік, жол шаруашылығы
Атбасар қаласы республикалық маңызы бар: «Екатеринбург – Алматы», «Көкшетау – Атбасар» және жергілікті маңызы бар: «Атбасар – Қима», «Атбасар – Сочинское», «Атбасар – Шуйское» автотрассаларының қиылысында орналасқан. Аудан бойынша жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының ұзындығы 467,5 км құрайды, оның ішінде республикалық маңызы 121 км, бұл 26%, облыстық маңызы 206 км немесе 44%, аудандық маңызы 140,5 км, бұл жолдардың жалпы ұзындығының 30% құрайды. Қатты жабынды автожолдар 395,5 км құрайды, бұл аудан бойынша жалпы ұзындықтың 85%, қиыршық таспен қапталған 72 км немесе 15% және 48,5 км немесе 10,2% .
2022 жылдан бастап жобаларды іске асырылмақ:
ұзындығы 2,1 км Атбасар қаласындағы Ақан Құрманов көшесін қайта жаңарту, іске асыру мерзімі 2022-2024 жж.;
- 2022-2024 жж. іске асыру мерзімімен ұзындығы 2 км Атбасар қаласында 5 пәтерлі тұрғын үйге орамішілік жолдар салу.
2023 жылы аудандық маңызы бар «Атбасар-Сочинское»- 48-90 км, Ұзындығы 42 км, іске асыру кезеңі 2023-2024ж.
2023 жылы өндірілген:
- жалпы ұзындығы 3 км Атбасар қаласының Әуезов к, К. Әмірова, Л. Белаш көшелеріндегі көше-жол желісін орташа жөндеу,;
- ұзындығы 1,8 км Сергеевка ауылының кентішілік жолдарын орташа жөндеу (Абылайхан көшесі, Есенберлин көшесі, «Ауыл – ел бесігі»шеңберінде).
- ұзындығы 5 км Есенгелді ауылының кентішілік жолдарын орташа жөндеу (Амангелді, Тын, Бейбітшілік көшелері);
- ұзындығы 1,5 км Борисовка ауылының кентішілік жолдарын орташа жөндеу, (Достық көшесі және №2 тар көше бойынша жол басынан мұнай базасына дейін).
Сумен жабдықтау және су бұру, жылумен жабдықтау.
Атбасар ауданы аумағында орталықтандырылған сумен Атбасар ауданы әкімдігі жанындағы «Атбасар су» ШЖҚ МКК қамтамасыз етеді.
Атбасар ауданының су құбыры желілерінің жалпы ұзындығы 467,8 км құрайды, оның ішінде 217,2 км. қалаішілік және 250,6 км. желілер ауылдарда орналасқан. Желілердің тозуы 75%.
Кәріз желілерінің ұзындығы-70,7 км. желілердің тозуы 65% құрайды. Биологиялық тазарту жоқ, ағынды сулар жинақтаушы көлге «Чебачье» көліне төгіледі.
Халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында:
- Сочинское ауылында су құбырын салу;
- Новосельское ауылындағы су құбыры желілерін қайта жаңарту;
- Полтавка ауылының су құбыры желілерін салу;
- Магдалиновка және шеміршек ауылдарында су құбыры желілерін салу;
- Атбасар қ. Степной кентінде сорғы станциясы мен таза су резервуарлары қайта жаңартылды;
- Есенгелді ауылындағы суайрық мұнарасына су құбырын салу және тазарту жұмыстары жүргізілді.
- ұзындығы 5,8 км Атбасар қаласының су құбыры желілеріне күрделі жөндеу жүргізілді.
Ұзындығы 13 км Атбасар қ. арынды кәріз трассасына күрделі жөндеу жүргізілді.
Атбасар ауданы әкімдігі жанындағы «Атбасар су» ШЖҚ МКК жанында қуаты 1,1 Гкал/сағаттан 21 Гкал/сағатқа дейінгі 56 қазандық орнатылған 14 қалалық қазандық бар. Максималды жүктеменің жалпы мәні-92,26 Гкал / сағ.
Жылумен жабдықтау желілерінің ұзындығы-61 км. желілердің тозуы 71% құрайды.
Жылу энергиясының негізгі тұтынушылары халық, әлеуметтік сала объектілері және жеке кәсіпкерлер болып табылады.
Жыл сайын қазандықтарды жөндеу және қазандықтардың қуатын арттыру үшін қазандықтарды сатып алу жүргізіледі. 2023-2024 жж.жылу маусымына дайындық шеңберінде ұзындығы 3,4 км жылу желілеріне, сондай-ақ қазандықтарға (27 бірлік қазандық сатып алынды және орнатылды) күрделі жөндеу жүргізілді, осы мақсаттарға облыстық бюджеттен 1 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді.
Көпқабатты тұрғын үйлерде жылу энергиясын есептейтін 136 аспап орнатылған.
Электр-газбен жабдықтау
Аудан электр энергиясын «АЭҮК» АҚ Бірыңғай энергожүйесінен және «Қазақстан Темір жолы»ҰК»АҚ электрмен жабдықтау дистанциясынан алады.
2023 жылы электр жарығы аяқталды:
- Атбасар қаласында Лука Белаш және Казахстанская көшелерінде көше жарығын салу;
- Сочинское ауылында көше жарығын салу;
- Шуйское ауылына кіреберістің сыртқы жарықтандыруын салу.
Ауданды газбен жабдықтауды үш газбен жабдықтаушы ұйым – «Атбасар газ»ЖШС, «ОблгазКокшетау» ЖШС Атбасар учаскесі, «ҚазМұнай Синтез»ЖШС қамтамасыз етеді. Аудан орталығында автокөлікке газ құю бойынша 3 станция жұмыс істейді.
Абаттандыру:
8 көп қабатты үйдің қасбеттеріне ағымдағы жөндеу жүргізілді (1-шағынаудан 1-үй, Құрманов көшесі 31, Қошанбаев көшесі 98, Солнечная 31, Молдағұлов 29 «а» Островский 68/1, Островский 68/2, Островский 68/3).
2.8. Білім және жастар саясаты
Білім
Ауданда 46 білім беру мекемесі жұмыс істейді (7 - мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу, 2 - кешкі мектептер, 2 - бастауыш мектептер, 6 - негізгі орта мектептер, 24 - орта мектептер, 3 қосымша білім беру мекемелері; Балалар музыка мектебі, балалар жасөспірімдер орталығы, «Олимп» дене шынықтыру-сауықтыру кешені, IQ дамыту орталығы және гончар ісі).).
3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамту – 100%.
Аудан бойынша ҰБТ орташа балы 73% құрады.
Ауданның барлық мемлекеттік күндізгі жалпы білім беретін мектептері 100% кең жолақты Интернетке, «BilimLand» инновациялық білім беру платформасына және «Күнделік» бірыңғай ақпараттық жүйесіне қосылған.
2023 жылы жүргізілді:
- №5 мектеп ғимаратына, №2 мектептің жертөле үй-жайын жылыту жүйесіне күрделі жөндеу жүргізу;
- Атбасар қ. № 7 мектебінің және Мариновка ауылындағы санитарлық тораптарына ағымдағы жөндеу жүргізу;
- Атбасар қ. № 1 және 4 мектептер ғимаратының шатырына ағымдағы жөндеу жүргізу;
- Атбасар № 4 орта мектебінің еденіне ағымдағы жөндеу жүргізу.
«Ауыл – ел бесігі» аясында Новосельское ауылындағы мектепті күрделі жөндеу басталды, іске асыру кезеңі 2023-2024 жж.
Материалдық-техникалық базаны нығайту мақсатында Борисовка, Тимашевка, Новосельское ауылдарының мектептері үшін үш физика кабинеті, Атбасар қаласындағы №2 мектепке арналған химия кабинеті сатып алынды.
Мүмкіндігі шектеулі адамдардың кедергісіз жүріп-тұруы мен бейімделуі үшін 7 Білім беру мекемесінде (Садовое, Борисовка, Тельман, Покровка, Ақан Құрманов, Тимашевка, Сочинское ауылдарының мектептері үшін)тактильді жолақтар мен белгілер орнатылды;
Мектептер үшін 10 қазандық сатып алынды (Атбасар қ.№1 және Самарка а. мектебі, Бейіс-Хазірет, Сергеевка, Есенгелді, Бастау, Мариновка (2 дана), Новомариновка, Адыр ауылдарының №1 мектебі);
28 жиынтық мектеп жиһазы сатып алынды (Атбасар қ. №2 ОМ, Борисовка, Новосельское, Тимашевка, Сочинское ауылдарының мектептері).
Жастар саясаты
Жастар саясаты саласындағы жұмысты үйлестіру үшін Атбасар ауданының ішкі саясат және тілдерді дамыту бөлімінің «Жастар ресурстық орталығы» КММ жұмыс істейді, ол қазіргі заманғы мәселелерді шешуде жастар мен оқу ұйымдарын шоғырландыру және жастар саясаты саласындағы ең өзекті мәселелерді талқылау, өскелең ұрпақты әскери-патриоттық тәрбиелеу, ҚР Мемлекеттік рәміздерін насихаттау және дәріптеу бойынша жұмыс жүргізеді.
Консалтингтік бағыт: жастар мен ата-аналарға арналған психологиялық-педагогикалық консультациялар; жастар үшін неғұрлым өзекті бағыттар бойынша жастар мен жастар ұйымдарына ақпараттық, консультациялық, тренингтік қолдау көрсету; мемлекеттік бағдарламаларды түсіндіру.
Жобалық бағыт: қоғамдық-еңбек қозғалыстарын қолдау; еріктілер қозғалысын дамытуға жәрдемдесу; жастар арасында конкурстар өткізу; әлеуметтік маңызы бар жобаларды іске асыру.
14 пен 35 жас аралығындағы жастар саны 12041 адамды құрайды. Жастар арасындағы гендерлік қатынас - 5631 қыз, 6410 жігіт. Аудан аумағында AMANAT партиясының қолдауымен «Жастар Рухы» ЖК бөлімшесі жұмыс істейді..
2.9. Денсаулық сақтау және спорт (оның ішінде дене шынықтыруды дамыту)
Денсаулық сақтау
«Атбасар көп бейінді ауданаралық ауруханасы» ШЖҚ МКК Атбасар ауданының, сондай-ақ жақын маңдағы аудандардың тұрғындарына, оның ішінде перинаталдық, инсульттік, травматологиялық, хирургиялық көмекті аймақтандыру бойынша білікті және мамандандырылған стационарлық, стационарды алмастыратын, амбулаториялық-емханалық көмек көрсетеді.
Төсек қоры 270 кереуетті құрайды: тәулік бойғы стационардың 154 кереуеті, күндізгі 116 кереует.
Барлығы 7 клиникалық бөлімше: хирургия, терапия, травматология, Ана мен бала, балалар, инфекциялық, инсульт орталығы.
Ауданда алғашқы медициналық-санитарлық көмекті Балалар, әйелдер консультациясы, 4-санаттағы ауылдық елді мекендердің бөлімшелері, 8 дәрігерлік амбулатория, 5 фельдшерлік-акушерлік пункт, 16 медициналық пункт құрамында 500 адам қабылдайтын емхана көрсетеді.
Қызметкерлердің барлығы 638 адам, оның ішінде дәрігерлер 68, орта медицина қызметкерлері 305, кіші медицина қызметкерлері 135, басқалары 130.
Дәрігерлік кадрлармен қамтылу 42% - 4, 10 мың тұрғынға шаққанда 15,6- дәрігерлік кадрлармен қамтамасыз ету. 2023 жылы 13 дәрігер келді.
Медициналық жабдықтармен жарақтандыру 85,5% құрайды.
2023 жылы жалпы сомасы 1 млрд.094 млн. теңгеге жабдық сатып алынды (ангиограф, 2 ӨЖЖ аппараты, УДЗ, 2 бейнеэндоскопиялық кешен және басқалар).
Компьютерлік техникамен жабдықталу 86% құрайды. Интернетке қолжетімділік 100%.
Онкологиялық патологиямен сырқаттанушылықтың 99 – дан 118 жағдайға дейін ұлғаюы;
қанайналым жүйесі органдарының 1299-дан 2094-ке дейін жағдай.
Туберкулезбен сырқаттанушылықтың 14-тен 7 жағдайға дейін төмендеді.
Ана өлімі 2 жағдай (2022 жыл-0 жағдай).
Нәресте өлімі 9-дан 4 жағдайға дейін төмендеді.
Мәдениет
Мәдениет мекемелерінің желісінде 17 клуб пен мәдениет үйі, 20 кітапхана және 3 мұражай жұмыс істейді.
2023 жылы Атбасар қаласындағы Атбасар аудандық мәдениет үйі ғимаратының қасбетіне күрделі жөндеу жүргізілді. Ақан Құрманов ауылының мәдениет үйін күрделі жөндеу басталды, іске асыру кезеңі 2023-2024 жж.
Шуйское ауылында «Шуйское XXI» ЖШС есебінен ауылдық мәдениет үйіне күрделі жөндеу жүргізілді.
Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер есебінен Новосельское және Поповка ауылдарындағы мәдениет үйлеріне ағымдағы жөндеу жүргізілді.
Бастау және Шуйское ауылдарында Моделді ауылдық кітапханалар ашылды.
«Ақмола жұлдыздары» облыстық байқауында Атбасар ауданы 2 орын алып, 2 млн. теңге жүлдеге ие болды.
«Жыл үздігі» облыстық байқауы аясында Атбасар аудандық мәдениет үйі облыс арасында үздік деп танылды.
Спорт
Ауданда 71 спорт ғимараты бар, оның ішінде 14 жазықтық ғимарат; спорт залдары-41, 8 кіріктірілген спорт залдары, футбол алаңының жасанды жабыны бар 1 стадион, 4 хоккей корты, оның ішінде 1 Жабық, 3 Ашық, 3 спорт кешені, оның ішінде Атбасар қаласында жүзу бассейні бар 1 дене шынықтыру-сауықтыру кешені. Балалар спорт мектебінде 880 оқушы айналысады (спорт түрлері бойынша: грек-рим күресі, ауыр атлетика, жеңіл атлетика, футбол, бокс).
Жыл сайын ауданның спорттық инфрақұрылымы айтарлықтай жақсарып келеді, осылайша жыл сайын спортқа көбірек адамдарды тартады.
Дене шынықтырумен және спортпен шұғылданатын азаматтарды қамту 43,2% құрайды.
Дене шынықтырумен және спортпен жүйелі түрде айналысатындардың саны 18525 адамды құрайды.
«Ақ Бидай-2023» жазғы облыстық спартакиадасында Атбасар ауданы Ақмола облысының қалалары арасында 3 орынға ие болды.
«Надежда 2022» мүмкіндігі шектеулі жандар арасындағы спартакиадада Атбасар ауданының командасы Ақмола облысының қалалары арасында жалпы командалық 3 орынға ие болды.
Ұлттық және халықтық спорт түрлерінен «Құлагер 2023» облыстық спартакиадасында атабсар ауданы Ақмола облысының қалалары арасында 3-ші орынды иеленді.
Аудан спортшылары жыл сайын халықаралық жарыстар мен Қазақстан Республикасы Чемпионатының жүлдегерлері мен жеңімпаздары атанады.
Дэвид Дегтярев Оңтүстік Кореяда өткен Пара пауэрлифтингтен Азия мен Пара пауэрлифтинг бойынша Океания ашық чемпионатында алтын медаль жеңіп алды. IV Жазғы Азия пара ойындарында алтын медаль алып, Азия чемпионы атанды.
Есімбекова Ақбота жастар арасындағы бокстан халықаралық турнирде 3 орын алды, сондай-ақ бокстан Азия чемпионатында күміс жүлдегер атанды.
Мұратов Бауыржан бокстан жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнирлердің жеңімпазы атанды, сондай-ақ бокстан Азия чемпионатында қола жүлдегер атанды
.2.10. Жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау.
Жұмыспен қамту органдарына жүгінген жұмыссыздар саны 1756 адамды құрады. 1403 адам тұрақты жұмысқа орналастырылды.
Жұмыссыз ретінде 166 азамат тіркелген.
Қоғамдық жұмыстарға 75 адам жіберілді (жоспар 50 адам).
Құрылған жаңа жұмыс орындарының саны барлығы 2465 , оның ішінде 424 уақытша және 2041 тұрақты.
«Кәсіпкерлікті дамытудың 2021 – 2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы» бағдарламасын іске асыру шеңберінде:
бірінші бағыт:
қысқа мерзімді кәсіптік оқытуға 20 адам (жоспар 20 адам).
екінші бағыт:
«Бастау Бизнес» жобасы бойынша 76 адам оқуға жіберілді ;
11 адам несие алды (11 жоспар);
айлық есептік көрсеткіштің 400 еселенген мөлшерінде-12 адам грант алды (жоспар 12 ).
(мал шаруашылығы, наубайхана, қызмет саласы)
үшінші бағыт бойынша:
жастар тәжірибесіне 44 адам жіберілді (жоспар 40 адам);
әлеуметтік жұмыс орындарына 22 адам жіберілді (жоспар 20 адам);
бірінші жұмыс орны 20 адамға жіберілді (жоспар – 20 адам);
қоғамдық жұмыстарға 75 адам (жоспар 50 адам);
1 адам мүгедектігі бар адамдарға арналған әлеуметтік жұмыс орны (жоспар 1 адам);
күміс жасы 13 адам (жоспар 10 адам);
1 адамнан тұратын келісімшарт (жоспар 1 адам).
2.11. Бюджет (бюджеттің кіріс және шығыс бөліктері)
Аудан бюджетінің түсімдері 2024 жылғы 1 қаңтарға алынған трансферттерді ескере отырып, 11 млрд. 832 млн. теңгені құрады немесе 2022 жылғы деңгейден 33,6% - төмен, 2022 жылы түсімдер сомасы 8 млрд.863 млн. теңгені құрады.
2023 жылғы жағдай бойынша мемлекеттік бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер 6 млрд. 145 млн. теңге (болжамға 100,9%), оның ішінде республикалық бюджетке-1 млрд 023 млн.теңге, жергілікті бюджетке 5 млрд. 122 млн. теңге (114%) түсті, оның ішінде аудан бюджетіне 3 млрд. 154 млн. теңге (122,1%).
Аудан бюджетінің шығыстары 10 млрд. 238 млн. теңгені немесе 99% құрады, жоспар 10 млрд. 345 млн. теңгені құрады.
2024 жылы жоспарлануда:
Аграрлық секторда:
- ауыл шаруашылығы дақылдарын өндіруді әртараптандыруды жалғастыру және мал шаруашылығын дамыту перспективасының негізі болып табылатын майлы дақылдар, картоп, көкөніс өндірісін, сондай-ақ жемшөп дақылдарын өндіруді ұлғайту.
- машина-трактор паркін жаңарту.
- мал мен құстың барлық түрлерінің санын көбейту.
- табынды сапалы жақсарту және берік жем-шөп базасын құру арқылы ауыл шаруашылығы жануарларының өнімділігін арттыру.
- астық қоймаларының құрылысы (ТЖ тұйығымен) («Бидай Агро Трейд»ЖШС).
- - сүт тауар фермасының құрылысы («Бастау»ЖШС).
- элеватор құрылысы («Самарский 1»ЖШС).
Өнеркәсіп пен кәсіпкерлікте:
- ірі және орта кәсіпорындар бойынша өнеркәсіп өнімі көлемінің өндіріс қарқынын төмендетпеу;
- инвестициялық жобаларды іске асыру;
- бөлшек тауар айналымы көлемінің ұлғаюын қамтамасыз ету;
- жұмыс істеп тұрған және жаңадан құрылған шағын бизнес кәсіпорындарында жаңа жұмыс орындарын құру;
- әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын тежеу;
- жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпкерлік субъектілерінің санын көбейту;
- сауда және қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының желісін кеңейту;
Құрылыста:
- Атбасар қаласындағы 45-пәтерлі тұрғын үйдің құрылысы (15 поз) ;
- Атбасар қаласындағы 45-пәтерлі екі тұрғын үйге электрмен жабдықтау, ауланы жарықтандыру және абаттандыру құрылысы аяқталады;
Сумен жабдықтау, су бұру:
- Сочинское ауылында су құбырының құрылысы жалғасады;
- Новосельское ауылындағы су құбыры желілерін қайта жаңарту;
- Полтавка ауылында су құбыры желілерінің құрылысы;
- Магдалиновка және Хрящевка ауылдарында су құбыры желілерінің құрылысы;
- Родионовка және Калиновка ауылдарында су құбыры желілерінің құрылысы.
Жылумен жабдықтау:
- Атбасар қаласындағы орталық қазандықты қайта жаңарту;
- Бес пәтерлі тұрғын үйді қосуды ескере отырып, Атбасар қаласының жылу желілерін қайта жаңарту және салу;
Жолдар:
- Атбасар қаласының көше-жол желісін ағымдағы жөндеу.
Білім беруде:
Денсаулық сақтау:
Новосельское ауылында ФАП құрылысы аяқталады ("Ауыл-ел бесігі" арнайы жобасы аясында);
- 6 төсектік тері арқылы коронарлық араласу бөлімшелерінің ашылуы;
- 15 төсектік оңалту бөлімшесін ашу.
Мәдениет:
- Ақан Құрманов ауылы, Бәйтерек көшесі, № 6 мекенжайында орналасқан ауылдық мәдениет үйін күрделі жөндеу;
Инвестиция үшін аудандағы тартымды бағыттар
Ауданда инвестициялық жобаларды іске асыру үшін барлық жағдайлар жасалған. Ауыл шаруашылығының дамуына қолайлы климаттық жағдайлар, жазық рельеф, қолайлы экономикалық-географиялық жағдай, көлік коммуникацияларының (теміржол, автомобиль жолдары) және еңбек ресурстарының болуы ықпал етеді.
Өсімдік шаруашылығында егіс алқаптарын ұлғайтпай өнімділікті арттыру үшін ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің заманауи технологиялары қолданылады, топырақ құнарлылығын арттыру бойынша жұмыстар жүргізіледі.
Мал шаруашылығында отандық асыл тұқымды мал тұқымын сатып алу және өсіру жолымен өнімділігі жоғары малдың үлесін арттыру есебінен жүзеге асыру жоспарланып отырған ет-сүт бағытындағы мал шаруашылығын дамыту басым болып табылады.