1.1. «Атбасар ауданының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі» мемлекеттік мекемесінің осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарты (бұдан әрі – Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт) Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласындағы заңнамасына сәйкес әзірленді және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге, мүдделер қақтығысын болдырмауға және реттеуге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыруға, «Атбасар ауданының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі» мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі – бөлім) қызметінің ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз етуге бағытталған.
1.2. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт Бөлімнің өз функцияларын жүзеге асыруы кезінде сыбайлас жемқорлық көріністерінің алдын алуға бағытталған ұсынымдар мен мінез-құлық қағидаларының жүйесі болып табылады.
1.3. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт Бөлімнің мемлекеттік қызметшілері мен жұмыскерлеріне олардың құқықтық мәртебесін, лауазымдық міндеттерін және Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын ескере отырып қолданылады.
1.4. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 10-бабын және Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2024 жылғы 31 желтоқсандағы № 285 бұйрығымен бекітілген Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды қалыптастыру жөніндегі әдістемелік ұсынымдарды ескере отырып әзірленді.
1.5. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың негізгі бағыттары:
1.6. Негізгі қағидаттар
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың негізгі қағидаттары:
1.7. Негізгі ұғымдар
Осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартта Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген ұғымдар пайдаланылады.
Осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың мақсаттары үшін мынадай ұғымдар қолданылады:
2-тарау. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін карталау және барынша азайту
2.1.1. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін карталау Бөлім қызметінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың негізгі құралдарының бірі болып табылады.
2.1.2. Карталау функцияларды, өкілеттіктерді, ішкі процестерді, ұйымдық құрылымды, лауазымдық міндеттерді және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін туындатуы мүмкін өзге де факторларды талдау арқылы жүзеге асырылады.
2.1.3. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған кезде олардың деңгейі айқындалады және оларды жою немесе барынша азайту жөніндегі іс-шаралар әзірленеді.
2.2.1. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау жүйелі түрде, оның ішінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізу кезінде жүзеге асырылады.
2.2.2. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау кезінде мыналар ескеріледі:
2.2.3. Мына процестер ерекше талдауға жатады:
2.3.1. Анықталған әрбір сыбайлас жемқорлық тәуекелі бойынша мыналар айқындалады:
2.3.2. Карталау нәтижелері бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің картасы және қажет болған жағдайда сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою және барынша азайту жөніндегі іс-шаралар жоспары қалыптастырылады.
2.3.3. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің картасы Қазақстан Республикасының заңнамасы, Бөлімінің құрылымы, функциялары, лауазымдық міндеттері өзгерген кезде немесе жаңа сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жағдайда өзектендіріледі.
2.3.4. Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою жөніндегі іс-шараларды іске асыру туралы ақпарат дербес деректер, мемлекеттік және заңмен қорғалатын өзге де құпияларды сақтау талаптарын ескере отырып, ресми ақпараттық ресурстарда орналастырылуы мүмкін.
3-тарау. Мүдделер қақтығысының алдын алу
3.1.1. Бөлімінің мемлекеттік қызметшілері мен жұмыскерлері мүдделер қақтығысының туындауына жол бермеу жөнінде шаралар қабылдауға міндетті.
3.1.2. Мемлекеттік қызметші немесе жұмыскер мүдделер қақтығысы туындаған немесе оның туындау мүмкіндігі болған кезде Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен өзінің тікелей басшысына дереу хабарлауға міндетті.
3.1.3. Мүдделер қақтығысы болған жағдайда мемлекеттік қызметшінің немесе жұмыскердің шешім қабылдауға қатысуына жол берілмейді.
3.1.4. Мемлекеттік қызметші немесе жұмыскер жеке мүдделілігі қабылданатын шешімнің объективтілігіне әсер етуі мүмкін болған жағдайларда ол туралы хабарлауға міндетті.
3.2.1. Мемлекеттік қызметшілерге және сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер қолданылатын өзге де адамдарға лауазымдық жағдайын:
3.2.2. Қызметтік ақпаратты жеке мақсаттарда пайдалануға немесе оны тарату заңнамамен шектелген жағдайда үшінші тұлғаларға беруге жол берілмейді.
3.2.3. Мүдделер қақтығысы болған кезде кадрлық, сатып алу, қаржылық және өзге де рәсімдерге қатысуға жол берілмейді.
3.3.1. Мүдделер қақтығысы туралы ақпарат алынған кезде тікелей басшы оның алдын алу және реттеу жөнінде шаралар қабылдайды.
3.3.2. Жағдайларға қарай мынадай шаралар қолданылуы мүмкін:
3.3.3. Мүдделер қақтығысын реттеу жөніндегі шешімдер құжатталуға жатады.
3.3.4. Әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық белгілері болған кезде ақпарат Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен тиісті мемлекеттік органдарға беріледі.
4-тарау. Сыйлықтар, сыйақылар және қонақжайлылық
4.1.1. Бөлімінің мемлекеттік қызметшілері мен жұмыскерлеріне лауазымдық міндеттерін орындауға байланысты қандай да бір әрекеттерді жасау немесе жасамау үшін ақша қаражатын, сыйлықтарды, қызметтерді, жеңілдіктерді және өзге де пайдаларды алуға тыйым салынады.
4.1.2. Мынадай әрекеттер үшін сыйақы алуға жол берілмейді:
4.1.3. Бөлім жұмыскерлері заңсыз сыйақы алу туралы әсер туғызуы мүмкін жағдайларды болдырмауға тиіс.
4.1.4. Заңнамада көзделген жағдайларда келіп түскен сыйлықтарды беру, есепке алу, сақтау және одан әрі пайдалану мәселелері мемлекеттік мүлік және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы Қазақстан Республикасының заңнамасымен реттеледі.
4.1.5. Мемлекеттік қызметшінің қызметтік өкілеттіктеріне кіретін немесе оның лауазымдық жағдайына байланысты олардың жасалуына ықпал етуі мүмкін әрекеттері немесе әрекетсіздігі үшін сыйлық берушінің пайдасына сыйлық беруге жол берілмейді.
5-тарау. Қаржылық бақылау шаралары
5.1.1. Декларациялау туралы Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптары қолданылатын мемлекеттік қызметшілер мен өзге де адамдар заңнамада көзделген декларацияларды уақтылы ұсынуға міндетті.
5.1.2. Бөлімінің жауапты жұмыскерлері тиісті міндет қолданылатын адамдарға декларациялау туралы заңнаманың талаптарын түсіндіруді қамтамасыз етеді.
5.1.3. Мыналарға жол берілмейді:
5.1.4. Декларациялау жөніндегі міндеттерді орындауға байланысты алынған мәліметтер заңнамада көзделген мақсаттарда ғана пайдаланылады.
5.1.5. Кірістер, мүлік және өзге де дербес деректер туралы мәліметтермен жұмыс істеу кезінде Қазақстан Республикасының дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасының сақталуы қамтамасыз етіледі.
5.2.1. Мемлекеттік мүлік, бюджет қаражаты, қызметтік көлік, байланыс құралдары, компьютерлік техника және өзге де мүлік, егер заңнамада өзгеше көзделмесе, тек қызметтік мақсаттарда пайдаланылады.
5.2.2. Жеке пайда алу үшін мемлекеттік мүлікті пайдалануға жол берілмейді.
5.2.3. Жұмыскерлер Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік мүліктің сақталуына жауапты болады.
6-тарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру
6.1.1. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру мынадай жолдармен жүзеге асырылады:
6.1.2. Оқытудың негізгі тақырыптары:
6.1.3. Оқытуды кемінде жарты жылда бір рет өткізу ұсынылады.
6.1.4. Оқыту нәтижелері бойынша тестілеу жүргізілуі мүмкін.
6.1.5. Оқыту және тестілеу нәтижелері одан әрі түсіндіру жұмыстарын жоспарлау кезінде ескерілуі мүмкін.
7.1.1. Бөлім Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шектерде өз қызметінің ашықтығы мен жариялылығын қамтамасыз етеді.
7.1.2. Бөлімінің қызметі туралы ақпарат заңнама талаптарына сәйкес ресми ақпараттық ресурстарда орналастырылады.
7.1.3. Азаматтардың ақпаратқа қол жеткізуін негізсіз шектеуге жол берілмейді.
7.1.4. Ақпарат беру кезінде:
7.2.1. Жеке және заңды тұлғалардың өтініштері объективті, бейтарап түрде және заңнамада белгіленген мерзімдерде қаралады.
7.2.2. Жекелеген өтініш берушілерге артықшылық беруге жол берілмейді.
7.2.3. Азаматтардан заңнамада көзделмеген құжаттар мен мәліметтерді талап етуге жол берілмейді.
7.2.4. Өтінішті қарауға жеке мүдделілігі бар жұмыскер бұл туралы басшыға хабарлауға міндетті.
7.2.5. Азаматтардың өтініш беру тәртібі туралы ақпарат халық үшін қолжетімді болуы тиіс.
8-тарау. Қоғамдық бақылау
8.1.1. Бөлім азаматтармен, қоғамдық бірлестіктермен және азаматтық қоғамның өзге де институттарымен Қазақстан Республикасының заңнамасы шегінде өзара іс-қимыл жасайды.
8.1.2. Қоғамдық бақылауды жүргізу кезінде заңнама талаптарының сақталуы қамтамасыз етіледі.
8.1.3. Қоғамдық бақылау субъектілерінің заңды қызметіне кедергі келтіруге жол берілмейді.
8.1.4. Азаматтар мен жұртшылық өкілдерінің ұсыныстары мен ескертулері белгіленген тәртіппен қаралады.
8.1.5. Шешімдер қабылдау кезінде азаматтар мен жұртшылықтың негізделген ұсыныстары ескеріледі.
9-тарау. Персоналды басқару саласындағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу
9.1.1. Кадрлық шешімдер Қазақстан Республикасының заңнамасы, біліктілік талаптары, жұмыскерлердің кәсіби және іскерлік қасиеттері негізінде қабылданады.
9.1.2. Мыналарға жол берілмейді:
9.1.3. Мүдделер қақтығысы болған жағдайда жұмыскер тиісті кадрлық рәсімге қатыспайды.
9.1.4. Кадрлық шешімдер объективті, уәжді және құжатталған болуы тиіс.
10-тарау. Мемлекеттік сатып алулар саласындағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу
10.1.1. Бөлімдегі мемлекеттік сатып алулар Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алулар туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
10.1.2. Негізгі нормативтік құқықтық акт – Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 1 шілдедегі № 106-VIII ҚРЗ «Мемлекеттік сатып алулар туралы» Заңы. Заң жаңартылған редакцияда қолданылады; «Әділет» ресми ресурсында соңғы өзгеріс енгізілген күн ретінде 2026 жылғы 25 тамыз көрсетілген.
10.1.3. Мемлекеттік сатып алулар мынадай қағидаттар негізінде жүзеге асырылады:
10.1.4. Мемлекеттік сатып алуларды жүзеге асыру кезінде Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2024 жылғы 9 қазандағы № 687 бұйрығымен бекітілген қолданыстағы Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары да қолданылады.
10.2.1. Мемлекеттік сатып алуды жоспарлауға, ұйымдастыруға, өткізуге және орындауға қатысатын жұмыскерлерге:
10.2.2. Мүдделер қақтығысы болған жағдайда жұмыскер тікелей басшысына хабарлауға және тиісті сатып алу рәсіміне қатыспауға міндетті.
10.2.3. Сатып алуды жоспарлау кезінде заңнамада тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда, нақты өнім берушіге немесе нақты тауар белгісіне сәйкестендіріп техникалық ерекшеліктерді қалыптастыруға жол берілмейді.
10.2.4. Сатып алу тәсілін қолдану заңнама талаптарына сәйкес келуге тиіс.
10.2.5. Бір көзден алу тәсілі заңнамада көзделген жағдайларда және тәртіппен ғана қолданылады.
10.2.6. Заңнама талаптарын айналып өту мақсатында сатып алуды жасанды түрде бөлшектеуге жол берілмейді.
10.3.1. Тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді қабылдау кезінде мыналарды тексеру қажет:
10.3.2. Өнім берушінің міндеттемелері нақты орындалмаған кезде қабылдау құжаттарына қол қоюға жол берілмейді.
10.3.3. Өнім берушінің міндеттемелерін тиісінше орындамағаны анықталған жағдайда заңнамада және шартта көзделген шаралар қабылданады.
11-тарау. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары туралы хабарлайтын адамдарды қорғау
11.1.1. Дайындалып жатқан немесе жасалған сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы туралы білген мемлекеттік қызметшілер мен Бөлім жұмыскерлері бұл туралы уәкілетті органдарға немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де тәсілмен хабарлауға құқылы.
11.1.2. Бөлімде сыбайлас жемқорлық көріністері туралы хабарламаларды жіберу мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.
11.1.3. Хабарламалар заңнама талаптары сақтала отырып қаралады.
11.1.4. Ықтимал сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы туралы адал ниетпен хабарлаған адамды қудалауға жол берілмейді.
11.1.5. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылға жәрдем көрсететін адамдарға заңнамада көзделген қорғау шаралары беріледі.
11.1.6. Өтініш берушінің жеке басы және хабарламаның мазмұны туралы мәліметтер заңнамада көзделген жағдайларды қоспағанда, жария етуге жатпайды.
12-тарау. Жауапкершілік
12.1.1. Бөлімнің мемлекеттік қызметшілері мен жұмыскерлері Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасының талаптарын бұзғаны үшін жауапты болады.
12.1.2. Бұзушылықтың сипатына қарай:
12.1.3. Жұмыскердің әрекеттерінде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы белгілерінің болуы заңнамада белгіленген тәртіппен шаралар қабылдауға негіз болып табылады.
12.1.4. Жауаптылыққа тартуды құзыретті органдар мен лауазымды адамдар берілген өкілеттіктері шегінде жүзеге асырады.
13-тарау. Қорытынды ережелер
13.1.1. Бөлімнің басшылығы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартты іске асыру жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды қамтамасыз етеді.
13.1.2. Жауапты лауазымды адамдар:
13.1.3. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарт Қазақстан Республикасының заңнамасы, Бөлімнің құрылымы, оның функциялары, өкілеттіктері өзгерген кезде немесе жаңа сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туындаған жағдайда қайта қаралуға және өзектендірілуге жатады.
13.1.4. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың ережелері Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарын алмастырмайды және шектемейді.
13.1.5. Осы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттың ережелері Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келген жағдайда Қазақстан Республикасының заңнамасы нормалары қолданылады.