Қазақстанда зейнетақы жинақтары қалай қорғалған
Зейнетақы жинақтарын біз бүкіл еңбек қызметі барысында қалыптастырамыз. Бұл 30 және тіпті 40 жыл. Осы уақыт ішінде көп нәрсе болуы мүмкін: қаржылық дағдарыстар, инфляцияға әсер ететін валюта бағамының өзгеруі. Бізді зейнетақы жинақтарының қалай қорғалғаны толғандырады ма? Зейнетке шыққан кезде зейнетақы жинақтарының сақталуына кім жауап береді? Болашақ зейнетақыны есептеу кезінде инфляция деңгейінің өзгеруі ескеріле ме? Бұл госгарантия? Бұл сұрақтарға жауаптар "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы"Заңның 5-бабында берілген. Онда "мемлекет алушыларға бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы міндетті зейнетақы жарналарының, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының зейнетақы жасына жеткен кездегі инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізілген міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары мөлшерінде сақталуына кепілдік береді", сондай-ақ заңда белгіленген басқа да жағдайларда жүзеге асырылады. Толығырақ ақпарат алу үшін корреспондент NUR.KZ Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына (БЖЗҚ) жүгінді.
Қорда былай делінген: "адам зейнетке шыққан кезде жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысудың барлық кезеңіндегі инфляция деңгейімен салыстырғанда оның жеке зейнетақы шотындағы табыстылықтың есебі автоматты түрде жүргізіледі. Егер зейнетақы жинақтарының жинақталған кірістілігі бүкіл кезең ішінде инфляция деңгейінен төмен болса, бұл айырманы мемлекет республикалық бюджеттен өтейді. Бұл салымшылардың жинақтары қаржы нарықтарындағы оқиғалардың қалай дамитынына және инвестициялық табыспен жағдайдың қалыптасуына қарамастан инфляциядан сенімді қорғалғанын көрсетеді". Айта кету керек, мұндай механизм бірегей болып табылады және тек Қазақстанда ғана енгізілген. Мысалы, ең тиімді зейнетақы жүйелерінің бірі жұмыс істейтін Германияда қорлар зейнетке шыққан кезде табыстылық мөлшерлемесін екі пайыздан сәл артық деңгейде уәде етеді. Чилиде басқарушы компаниялар таңдалған Қордың түріне байланысты инвестициялық табысқа кепілдік береді, бірақ соңғы 3 жылдағы орташа өлшенген нақты табыстылықтың 2% - ынан төмен емес. Австралия, Израиль, Мексика, Швеция және Норвегия сияқты елдерде Үкімет зейнетақы ақшасының сақталуына ешқандай кепілдік бермейді. Кім үміттене алады төлеуге госгарантии? Сонымен, Мемлекеттік кепілдік зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар салымшыларға төленеді. Мемлекеттік кепілдікті төлеу бойынша есеп айырысуға: зейнеткерлік жасқа жеткен кезде - зейнеткерлік жасқа жеткен күні; бірінші немесе екінші топтардағы мүгедектігі мерзімсіз болып белгіленген жағдайда - зейнетақы жинақтарын алып қойған күні алушылар құқылы; МЗЖ, МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтарын сақтандыру ұйымына аударған кезде - зейнеткерлік жасқа толған күні, Зейнетақы жинақтарын сақтандыру ұйымына аударған күннен бастап зейнеткерлік жасқа толғанға дейінгі кезең үшін; Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кеткен шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар - БЖЗҚ-дан зейнетақы жинақтарын алып қойған күні; тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) емделу ақысын төлеу мақсатында зейнетақы жинақтарын алып қойған, сондай - ақ зейнетақы жасына жеткен күні, біржолғы зейнетақы төлемдері салымшының уәкілетті оператор ашқан арнайы шотына соңғы аударылған күннен бастап және (немесе) Зейнетақы жинақтарын инвестициялық портфельді басқарушыға сенімгерлік басқаруға аударуды жүзеге асырған-Зейнетақы жинақтарын уәкілетті оператор ашқан арнайы шотқа соңғы аударылған күнге инвестициялық портфельді басқарушыға сенімгерлік басқаруға аударған қайтыс болған жағдайда, төлем алуға құқығы бар адамның мұрагерлері жатады. Как производится выплата госгарантии? Мемлекеттік кепілдікті есептеумен және төлеумен "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" КЕАҚ (мемлекеттік корпорация) айналысады. 2018 жылдың қазан айынан бастап зейнетақы төлемдерін тағайындау (алу) үшін өтініштерді қабылдауды Мемлекеттік корпорация "бір терезе"қағидаты бойынша жүзеге асыратыны белгілі. Бюджеттен мемлекеттік өтемақы (жасына байланысты ынтымақты зейнетақы және мемлекеттік базалық зейнетақы төлемі) тағайындау үшін, сондай-ақ БЖЗҚ-дан (міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) есебінен жинақтаушы зейнетақы алу үшін бірыңғай өтінішпен және құжаттар топтамасымен тек мемлекеттік корпорацияның халыққа қызмет көрсету орталығына (ХҚО) жүгіну қажет. Берілген өтініш негізінде алушыға проактивті қызмет көрсетіледі (әдепкі бойынша, яғни. салымшының өтінішінсіз) мемлекеттік кепілдікті төлеу бойынша (инфляция деңгейін ескере отырып, МЗЖ, МКЗЖ нақты енгізілген сома мен зейнетақы жинақтарының сомасы арасындағы айырма). Мемлекеттік қызмет көрсету тәртібі және қажетті құжаттар тізбесі Мемлекеттік корпорацияның сайтында орналастырылған. Инвестициялық портфельді басқарушы берген жинақтар қалай қорғалған? Жоғарыда айтылғандардың барлығы мемлекеттік кепілдікті беру бөлігінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің басқаруындағы зейнетақы жинақтарына жатады. Бірақ, 2021 жылы салымшылар өз жинақтарының бір бөлігін инвестициялық портфельді басқарушыға (ИЫҰ) беру құқығын алғаны белгілі. Олардың сақталуына кім кепілдік береді? Егер салымшы өз жинақтарының бір бөлігін ЖПБ-ға берсе, онда мемлекет кепілдігі оларға қолданылмайды. Алайда, басқарушы компания зейнетақы активтері табыстылығының ең төменгі деңгейін қамтамасыз етуге міндетті. Кірістіліктің ең төменгі деңгейі нарықта жұмыс істейтін УПИ-ге берілген барлық зейнетақы активтерінің орташа алынған кірістілігін негізге ала отырып есептеледі. Нақты УПИ зейнетақы активтерінің номиналдық кірістілігі мен нарық бойынша зейнетақы активтері кірістілігінің ең төменгі мәні арасында теріс айырма пайда болған жағдайда, УПИ осы теріс айырманы өз капиталы есебінен өтейді.