Қазақстан үздік зейнетақы жүйелері бар елдер рейтингінде ТМД бойынша көршілерінен озып кетті
Сақтандырукомпаниялары мен активтердібасқарушыларарасындағыәлемдіккөшбасшыAllianzөзініңЖаһандықзейнетақыесебінің (API) жаңабасылымыншығарды. Ондаәлембойынша 75 зейнетақыжүйесінталдаунәтижесіндеҚазақстанныңзейнетақыжүйесіне 3,5 балдық API рейтингіберілді. Осылайшақазақелі ТМД бойыншакөршілес, сондай-ақ Испания, Чили, Сингапур, БАӘ жәнебасқамемлекеттерденозыпкетті. БұлнәтижелерҚазақстанныңзейнетақыжүйесіAllianzкомпаниясыталдаужүргізгенбасқаелдерменсалыстырғандазейнетақытөлемдерініңтұрақтылығы мен ақылғақонымдылығыбойыншаорташадеңгейденсәлжоғарыекенінбілдіреді.
Есеп 2023 жылғынаурыздағыжағдайбойыншаөзектідеректернегізіндеқалыптастырылды. Allianzзейнетақыиндексі (API) зейнетақыжүйелерініңтұрақтылығы мен сәйкестігінкешендібағалауғаарналған. Олүшішкіиндекстентұрадыжәне 1-ден 7-ге дейінгішәкілбойыншабағаланған 40 түрліөлшемдіқамтиды. Мұндағы 1 саны еңжақсынәтиженібілдіреді.
Есепкесәйкес, барлықзерттелгензейнетақыжүйелеріүшінорташа балл 3,6 деңгейінде. Бұлкөрсеткіш COVID-19 пандемиясынанкейінгікөптегенелдердегішектеулімүмкіндіктердіескерсек, алдыңғыжылдарменсалыстырғандабіршамажақсы. Оданкейінжаһандықсаясиоқиғаларғабайланыстыэнергетикалықдағдарыс пен азық-түлікбағасыныңөсуіорыналып, бұрын-соңдыболмағанжаһандық гиперинфляция болды. Зейнетақыреформаларыныңқажеттілігінеқарамастан, ауызтолтырыпайтарлықтайнәтижеге тек кейбірелдерғанақолжеткізді. Индекстіңжоғарғыбөлігінде 3-ке дейінқорытындыбалмен Дания, Швеция және Нидерланды орналасқан. Өйткені, олардыңзейнетақыжүйелеріндеөмірсүруұзақтығыныңөзгеруінебайланыстыресмизейнетжасынавтоматтытүрдетүзетуқарастырылған, сондай-ақ, олардыңкәсібимықтыжәнежекежинақтаушызейнетақықұрамдауыштарытағы бар.
Allianzнұсқасыбойыншаеңжақсызейнетақыжүйесі бар ел Дания болды. Бұлелге 2,2 деген балл берілді. Оданкейін Нидерланды мен Швеция, 2,6 балданжинады. КелесіорындаЖаңа Зеландия – 2,8 балл. АҚШ, Тайвань және Израиль – 2,9 балл, Бельгия мен Австралия – 3,0 балл. Алғашқыондықтықты 3,1 балменОңтүстік Корея аяқтайды. Рейтингтегіеңтөменгіорындарды Марокко, Ливан жәнеБіріккен Араб Әмірліктерініңзейнетақыжүйелеріиемденіпті. Бұлелдергезейнетақыжасыныңтөмендігі, халықтыңзейнетақыжүйесіменқамтылуыныңнашарлығыжәнехалықтың тез қартаюымәселелерітән. Зейнетақыменқамтудыңтөменболуынаықпалететінфакторлардыңбірі – көптегендамушыелдердебейресмижұмыспенқамтудыңбасымдығы. Бұлзейнетақыжүйесінреформалауменқатареңбекнарықтарын да реформалауқажеттілігінкөрсетеді.
Allianzесебіндехалықтыңқартаюмәселесіне баса назараударылады. Себебі, бұлдемографиялықүдерісәлемдегізейнетақыжүйелерініңбасты сын-қатерлерініңбірі. 2050 жылғақарайдүниежүзіндешамамен 1,6 миллиард адам 65 немесеодан да көпжасқажетедідепболжануда. Оның 1 миллиардқажуығыАзияда (Үндістан мен Қытайда). Өмірсүруұзақтығыныңдинамикасы 2023 жылғы 73,4 жасорташаәлемдіккөрсеткіштен 2050 жылғақарай 77,2 жасқадейінұлғаядыдепкүтілуде.
БАҚ үшінбайланыс: press@enpf.kz Ресми сайт: www.enpf.kz Facebook, Instagram: enpf.kz «БЖЗҚ» АҚ баспасөзорталығыСондықтанұзақмерзімдіқаржылықтұрақтылықтықамтамасызетужәнеболашақұрпаққашамадантысжүктеменіболдырмауүшінзейнетақыжүйелеріндемографиялықөзгерістергедайындауөтемаңызды. Allianzтұрақтылық пен жеткіліктілікарасындағы тепе-теңдіктісақтауқажеттілігінатапкөрсетеді. Олүшінөндірістідамығанелдердегімемлекеттікжәрдемақылардықысқартужәнеқарттардыңлайықтыөмірсүрудеңгейінежетуүшінқосымшазейнетақыменқамсыздандыру (кәсібижәнежекезейнетақыжоспарлары) қажетболуымүмкін.
Соңғыжылішіндекейбірелдерөздерініңзейнетақыжүйелерініңұзақмерзімдітұрақтылығы мен лайықтыдеңгейінарттыруүшінбіршамашараларқабылдады. Солардыңішіндекейбірелдерде (Франция) зейнетжасынұлғайту, барлықжеке сектор қызметкерлеріүшінміндеттізейнетақыжарналарыненгізу (Камбоджа) жәнекапиталдан (зейнетақыжинақтары) қаржыландырылатынжекеқамтамасызетуүшінқосымшаынталандырудыенгізуқарастырылды. Алайда статистика деректерінесәйкес, көптегенелдердезейнеткешығужасыөмірсүруұзақтығыныңөзгерісінкөрсетпейді: 75 елдіңсегізіғаназейнеткешығужасынкүтілетінөмірсүруұзақтығыныңөзгерістерінезаңдеңгейіндеавтоматтытүрдебайланыстырған. 33 мемлекетзейнеткешығужасын 2050 жылғадейінкөтерудіжоспарлапотыр.
Allianzатапөткендей, зейнетақыжүйелерініңлайықтыдеңгейі тек қаржылықтұрақтылықпенғанаемес, соныменқатартөлемдеңгейімен, сондай-ақ, табыстыалмастырукоэффициентімен де анықталады. ЗейнетақыжүйесініңбіріншідеңгейіндегізейнетақылардыалмастырукоэффициентіХалықаралықеңбекұйымыныңстандарттарынасәйкесорташажалақының 40%-нан 60%-на дейінболуытиіс. ЭЫДҰ-ныңсоңғыстатистикасыеңжомартзейнетақыжүйелерініңбіріБразилиядаекенінкөрсетті, ондағытабыстыалмастырукоэффициенті 89% тең. Ал Кения, Ливан жәнеОңтүстікАфрикадаалмастырукоэффициентінебәрі 15%. Германия, АҚШ жәнеЖапониядазейнетақыныалмастырудеңгейі 30% басталып 40% сәласатындеңгейарасындақұбылыпотырады. Қазақстандағытабыстыалмастырукоэффициенті 2022 жылғыортақзейнетақыныескергенде, шамамен 46% тең.
ӨзесебіндеAllianzсарапшыларытұрақтыжәнелайықтызейнетақыжүйесінқұрудыңмықтыжинақтаушықұрамдауышенгізілгенжағдайдақолжеткізугеәбденболатынүрдісекенінатапөтті. Allianzзейнетақыжүйесінреформалаудыеңбекнарығынқайтақұруданбастауғакеңесбереді: экономикасыдамушыелдердегіресмижұмыспенқамтуүлесінарттырмайжәнедамығанелдердегіегдежастағыжұмысшылардыжұмыскүшінетартпай, тіптіеңжақсыдамығанзейнетақыреформалары да нәтижебермейді.