Зейнетақы жинақтарын пайдалану айтарлықтай азайды
«БЖЗҚ» АҚ 2023 жылғы 1 наурыздағыжағдайбойыншаесептікдеректері
Тұрғынүйге
2021 жылдыңқаңтарынанбастап2023 жылдың 1 наурызынақазақстандықтардыңуәкілетті оператор-банктердеашылғанарнайышоттарынатұрғынүйжағдайларынжақсартуүшін БЖЗҚ-дан шамамен3,2 трлнтеңгеаударылды. ОсылайшаҚорсалымшылар мен алушылардың1 351 861өтінішінорындады. Бірөтінішбойыншаалуғаболатынорташа сома – шамамен 2,4 млн теңге.
2023 жылғыақпанда3 400өтінішорындалды. Бұл 2023 жылғықаңтардаорындалғанөтініштердіңсанынансәлартық (олкезде БЖЗҚ 3061 өтініштіөңдеді). Аударылғанжинақтардыңсомасы да сәлөзгерді: ақпанайындаарнайышоттарға7,5 млрдтеңгетүссе, 2023 жылдыңбіріншіайында 7,1 млрд теңгеденастамзейнетақыжинағыаударылды. Салыстырсақ, 2022жылдыңақпанайында БЖЗҚ жалпысомасышамамен152млрд теңгегетұрғынүйжағдайларынжақсартуғаберілген89 878өтініштіорындады.
www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» бөліміндесалымшылардыңбіржолғызейнетақытөлемдерінқандаймақсаттарғапайдаланғаны/пайдаланудыжоспарлайтынытуралыегжей-тегжейліақпаратәржұмыскүніжаңартылыпотырады. Мұндайақпаратөңірлербөлінісінде де берілген («Мақсаттарбойыншатұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» жәнетиісінше «Тұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» шағынбөлімшелері).
Аударылғансоманың 64,3% қазақстандықтаразаматтық-құқықтықмәмілелербойыншаменшіккетұрғынүйсатыпалуға (түпкіліктіесепайырысу) жәнежекетұрғынүйсалуға (меншігіндежеручаскесіболғанжағдайда) жұмсаудыжоспарлапотыр.
Пайдаланылғанзейнетақыақшасының 12,9% салымшылар (алушылар) тұрғынүйқұрылысжинақтарыжүйесібойыншабағдарламаларғажіберілді.
Аталғансоманың 12% ипотекалықбағдарламаларғажұмсалды (бастапқыжарнаданбастапипотекалыққарыздытолықөтеугедейін).
Аударылғансоманың 8,24% тұрғынүйқұрылысжинақақшасынаоданәріжинақтауүшінсалымдарретіндежұмсалды.
Пайдаланылғанзейнетақыжинақтарының 2% астамыбасқамақсаттарғажұмсалды (кейінненсатыпалуарқылытұрғынүйдіұзақмерзімдіжалғаалу, құрылысүшінтұрғынүйучаскесінсатыпалужәнет.б.).
БЖЗҚ орындағанөтініштербойыншастатистикағаназараударсақ, уәкілеттіоператорлартарапынанқазақстандықтардыңмақсаттарыөзгеруі не қаражатсалымшылардың(алушылардың) БЖЗҚ-дағыжекезейнетақышоттарынақайтаоралуымүмкін. Өтінішберушініңөтінішіжәнеөзге де себептербойыншазаңнамадабелгіленгенмерзімдебіржолғызейнетақытөлемдерініңпайдаланылмауынабайланыстыуәкілеттіоператорлардан ЖЗШ-ға464,8 млрд теңгеқайтарылды. Оныңішінде 2023 жылдыңақпанында 2,1 млрд. теңгеҚордағыжекешоттарғаоралған.
Емделуге
2021 жылғықаңтарданбастап2023 жылғы 1 наурыздағыжағдайбойынша БЖЗҚ жалпысомасы325,7 млрдтеңгегеемделумақсатындаберілген407 345өтініштіорындады. Осы кезеңішіндеемделугеалынғанқаражаттыңорташасомасышамамен 0,8 млн теңге. Бұлретте 2023 жылғыақпанда3,6 млрд теңгеге 2 833 өтінішорындалды. Салыстырыпқарасақ, бір ай бұрын 3,3 млрд теңгеге 2 537 өтінішөңделіпті. Ал 2022 жылдыңақпанайындашамамен 34 млрд теңгеге 40 456 өтінішорындалғанболатын.
Зейнетақыжинақтарыбағытталатынеңтанымалмедициналыққызмет стоматология болыптабылады. Орындалғанөтініштердің 90% астамындадәл осы мақсаткөрсетілген.
Соныменқатар, салымшылардың (алушылардың) Қордағы ЖЗШ-на уәкілеттіоператордан ("Отбасы банк "тұрғынүйқұрылысжинақбанкі"АҚ) 32,7 млрд теңгеқайтарылды. Бұлқаражатөтінішберушініңөтінішіжәнеөзге де себептербойыншазаңнамадабелгіленгенмерзімдепайдаланылмаған.
Зейнетақыжинақтарынемделугепайдаланужөніндегіөзектістатистикамен www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» – «Емделугеберілетінбіржолғызейнетақытөлемдері» бөлімінентанысуғаболады.
Жеке басқаруға
Инвестициялықпортфельдібасқарушыларға (ИПБ) 2023 жылғы 1 наурыздағыжағдайбойыншабүкілкезеңішінде5 947өтінішнегізінде8,8 млрд теңгеаударылған. Бірегейөтінішберушілердіңжалпы саны 3415 адам. Бұлжинақтарыныңбірбөлігінбірнешебасқарушыкомпанияларғаберугешешімқабылдағансалымшылардың бар екендігініңайғағы. Аударымныңорташасомасы – шамамен1,5 млнтеңге.
Бұлретте ИПБ басқаруындағықаражаттыңжалпыкөлеміинвестициялықтабыстыескергенде, шамамен9,57 млрдтеңгегежетті.
2023 жылғы 1 наурыздағыжағдайбойыншанарықта бес ИПБ жұмысістеуде: "Jusaninvest" АҚ, "BCC Invest" АҚ, "СентрасСекьюритиз" АҚ, "HalykGlobalMarkets" АҚ, "HalykFinance"АҚ. Олартуралыақпарат, инвестициялықдекларацияларыментанысуүшін enpf.kz сайтындағы "Қызметтер" - "Инвестициялықпортфельдібасқарушылардыңтізілімі" бөлімінекірсеңізжеткілікті.
Зейнетақыжинақтарынсенімгерлікбасқаруға беру бойыншаегжей-тегжейлі статистика enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» - «Зейнетақыжинақтарынбасқарушыкомпанияларға беру» бөліміндежарияланған.
Зейнетақыактивтерін ИПБ сенімгерлікбасқаруынабастапқыбергенненкейінсалымшы БЖЗҚ-ғаөзініңзейнетақыжинақтарынбір ИПБ-дан екінші ИПБ-ғасенімгерлікбасқаруғаберугежылына тек бірретөтінішберугеқұқылы. 56 өтінішберуші осы құқықтыпайдаланды: 78 өтінішбойынша БЖЗҚ бір ИПБ-дан екіншісінежалпысомасы 266 млн теңгеқаражаттыауыстырудыжүзегеасырды.
Естеріңізге сала кетсек, БЖЗҚ-дан зейнетақыактивтеріналғаннанкейін ИПБ оларды ҚР ҰлттықБанкіБасқармасының 2014 жылдың 3 ақпанындағы №10 қаулысыменбекітілгенИнвестициялықпортфельдібасқаружөніндегіқызметтіжүзегеасыруқағидаларындакөрсетілгенжәне ИПБ инвестициялықдекларациясындакөзделгенрұқсатетілгенқаржықұралдарынаинвестициялайды.
ЗейнетақыменқамсыздандырутуралыЗаңғасәйкес, ИПБ инвестициялықбасқарудыжүзегеасырғаныүшінкомиссиялықсыйақыалуғақұқылы. ИПБ сыйақысыныңшектішамасыалынғанинвестициялықтабыстың 7,5% аспауытиіс. Комиссиялықсыйақыныңнақтышамасынжылсайын ИПБ-ныңбасқарушы органы бекітедіжәнеолжылынабірретқанаөзгеруімүмкін.
2023 жылға ИПБ комиссиялықсыйақысытуралыақпарат enpf.kz сайтында «Қызметтер» - «Инвестициялықпортфельдібасқарушылартізбесі» бөліміндеорналастырылған.
Сондай-ақ, салымшылардың БЖЗҚ-ға ИПБ сенімгерлікбасқаруындағызейнетақыжинақтарынҰлттықбанктіңсенімгерлікбасқаруынақайтарутуралыөтінішберуге де құқығы бар. Бірақзейнетақыжинақтарын ИПБ сенімгерлікбасқаруынабастапқыбергенненкейін тек екіжылөткенсоңғанажүзегеасыруғаболады. Зейнетақыжинақтарынаудару 2021 жылдыңақпанындабасталғандықтан, бұлмерзімәліаяқталғанжоқ. Әзірге 2023 жылғы 1 ақпандағыжағдайбойынша БЖЗҚ статистикасызейнетақыжинақтарын ИПБ-ныңсенімгерлікбасқаруынанҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіне 33 млн теңгегесенімгерлікбасқаруғаавтоматтытүрдеқайтару
болғанын тіркеді. Автоқайтарудың себептері зейнет жасына толу, салымшының қайтыс болуы, сондай-ақ, Қазақстан Республикасынан тысқары жерлерге тұрақты тұруға кету болып табылады.
Салымшы зейнет жасына толғанға дейін Ұлттық Банктің басқаруында болатын зейнетақы жинақтарына инфляция деңгейі ескеріліп отыратын сақталу кепілдігі қолданылады. Зейнетақы жинақтары ИПБ-ның басқаруына аударылған жағдайда, мемлекеттік кепілдік басқарушы компанияның зейнетақы активтерінің ең төменгі кірістілік деңгейін қамтамасыз ететін кепілдігімен алмастырылады. Кірістіліктің ең төменгі деңгейі нарықта әрекет ететін ИПБ-ның басқаруына берілген зейнетақы активтерінің орташа алынған кірістілігін негізге ала отырып, есептелінеді.