2022 жылыбіржолғызейнетақытөлемдерінтұрғынүйгеалуазайып, емделуүшінпайдаланукөбейетүсті
Тұрғынүйге
БЖЗҚ 2021 жылғықаңтардан2023 жылғы 1 қаңтарғадейінсалымшылардың (алушылардың) зейнетақыжинақтарынтұрғынүйжағдайларынжақсартуүшінпайдалануғаберген1 345 400өтінішінорындады. Уәкілетті оператор-банктердеашылғанқазақстандықтардыңарнайышоттарына БЖЗҚ шамамен3,2 трлн теңгеаударды.
www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» бөліміндесалымшылардыңбіржолғызейнетақытөлемдерінқандаймақсаттарғапайдаланғаны/пайдаланудыжоспарлайтынытуралыегжей-тегжейліақпаратжарияланған. Мұндайақпаратөңірлербөлінісінде де берілген («Мақсаттарбойыншатұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» жәнетиісінше «Тұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» шағынбөлімшелері). Мұндағымәліметтерорындалғанөтініштердіңбасымбөлігіәлі де Алматы қаласыныңтұрғындарынатиесіліекенінкөрсетеді (17,46%), Астана қаласы (14,09%), Маңғыстауоблысы (10,32%). Егерпайдаланылғансомалардысалыстыратынболсақ, алматылықтар (22,57%), оданкейінМаңғыстауоблысыныңтұрғындары (16,48%) жәнеелордатұрғындары (14,05%) еңкөп сома алғанынкөругеболады.
Уәкілеттіоператорлардансалымшылардың (алушылардың) жекезейнетақышоттарына (ЖЗШ) 460,4 млрд теңгеқаражатқайтарылды. Себебі, сұранымиесініңөтінішіжәнеөзге де себептерменқазақстандықтарбіржолғызейнетақытөлемдерінбелгіленгенмерзімдетұрғынүйжағдайынжақсартуғапайдаланбаған.
Салымшылар (алушылар) өздерініңжинақтарынпайдаланатынмақсаттардыталдайотырып, келесінегізгібағыттардыатапөтугеболады. Көбінесе (барлықорындалғанөтініштердің 35,7% немесеаударылғансомалардың 64,3%) - бұлазаматтық-құқықтықмәмілелербойыншаменшіккетұрғынүйсатыпалу (түпкіліктіесепайырысу) жәнежекетұрғынүй салу (меншігіндежеручаскесіболғанжағдайда). Өтініштердіңшамамен 21% (жәнеаударылғансоманың 8,2%) оданәріжинақтауүшінтұрғынүйқұрылысжинақақшасынасалымдытолықтырумақсатындаорындалды. Өтініштердің осы мәнгежақынмөлшері (20,87%) салымшылардың (алушылардың) зейнетақыжинақтарынтұрғынүйқұрылысжинақтарыжүйесібойыншапайдалануыүшінберілген. Бұғанбарлықаударылғанбіржолғытөлемдердіңшамамен 13% жіберілді. Өтініштердіңшамамен 20% (біржолғытөлемдердің шамамен13%) алғашқыжарнаданбастапқайтақаржыландыруғажәнетолықөтеугедейінгіипотекалықтұрғынүйқарызынпайдаланумақсатындаорындалды.
Егер 2022 жылғыдеректердіқарастыратынболсақ, мынадеректердіатапөтугеболады. 2022 жылдың 1 қаңтары мен 31 желтоқсаныаралығында БЖЗҚ зейнетақыжинақтарынтұрғынүйгепайдалануғаберілген610 283өтініштіорындады. Оларбойыншаарнайышоттарға703 млрд теңгеаударылды. Бұлөткенжылменсалыстырғанда 3,5 есе аз. Біржолғызейнетақытөлемдерініңорташасомасы да азайды: 2022 жылыолшамамен 1,2 млн теңгені, ал 2021 жылы – 3,4 млн теңгеніқұрады.
Емделуүшін
2021 жылдыңқаңтарынан 2022 жылдың 31 желтоқсанынадейін БЖЗҚ жалпысомасы318,9 млрд теңгегеемделуге401 975өтініштіорындады. Салымшылардың (алушылардың) БЖЗҚ-дағы ЖЗШ-на уәкілеттіоператордан («Отбасыбанкі» тұрғынүйқұрылысжинақбанкі» АҚ) 32,3 млрд теңгеқайтарылды. Бұлқаражатөтінішберушініңқалауынемесеөзге де себептербойыншазаңнамадабелгіленгенмерзімдепайдаланылмаған.
2022 жылыемделугеберілген262 117өтінішорындалды. Бұл 2021 жылменсалыстырғанда 2 есекөп. БЖЗҚ денсаулыққақатыстымәселелердішешуүшінқазақстандықтардыңарнайышоттарына 192,4 млрд теңгеаударды. Өткенжылменсалыстырғанда 1,5 есекөп. Емдеугетөленетінорташа сома 2022 жылы 0,7 млнтеңгені, 2021 жылы 0,9 млн теңгеніқұрады.
Көбінесе (өтініштердің 96% астамы) қазақстандықтарөздерініңжинақтарынмедициналықмақсаттардастоматологиялыққызметтергепайдаланады. Өтініштердің тек 2,8% офтальмологиялыққызметтердіалумақсатындаорындалды.
Зейнетақыжинақтарынемделугепайдаланужөніндегіөзектістатистикамен www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» – «Емделугеберілетінбіржолғызейнетақытөлемдері» бөлімінентанысуғаболады.
Жеке басқаруға
2023 жылдың 1 қаңтарындағыжағдайбойынша, инвестициялықпортфельдібасқарушыларға (ИПБ) 8,7 млрдтеңгеаударылып, БЖЗҚ 5 920өтініштіорындалды. Бұлреттебірегейөтінішберушілердіңжалпы саны 3 397 адам. Бұлөзжинақтарыныңбірбөлігінбірнешебасқарушыкомпанияғаберугешешімқабылдағансалымшылардың бар екенінбілдіреді. Аударымныңорташасомасы1,5 млн теңге.
2023 жылғы 1 қаңтардағыжағдайбойыншанарықта бес ИПБ жұмысістеуде: "Jusaninvest" АҚ, "BCC Invest" АҚ, "СентрасСекьюритиз" АҚ, "HalykGlobalMarkets" АҚ, "HalykFinance"АҚ. Олартуралыақпаратпен, инвестициялықдекларацияларыментанысуүшін enpf.kz сайтындағы "Қызметтер" - "Инвестициялықпортфельдібасқарушылардыңтізілімі" бөлімінекірсеңізжеткілікті.
Зейнетақыжинақтарынсенімгерлікбасқаруға беру бойыншаегжей-тегжейлі статистика enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» - «Зейнетақыжинақтарынбасқарушыкомпанияларға беру» бөліміндежарияланған.
Естеріңізге сала кетсек, БЖЗҚ-дан зейнетақыактивтеріналғаннанкейін ИПБ оларды ҚР ҰлттықБанкіБасқармасының 2014 жылдың 3 ақпанындағы №10 қаулысыменбекітілгенИнвестициялықпортфельдібасқаружөніндегіқызметтіжүзегеасыруқағидаларындакөрсетілгенжәне ИПБ инвестициялықдекларациясындакөзделгенрұқсатетілгенқаржықұралдарынаинвестициялайды.
ЗейнетақыменқамсыздандырутуралыЗаңғасәйкес, ИПБ инвестициялықбасқарудыжүзегеасырғаныүшінкомиссиялықсыйақыалуғақұқылы. ИПБ сыйақысыныңшектішамасыалынғанинвестициялықтабыстың 7,5% аспауытиіс. Комиссиялықсыйақыныңнақтышамасынжылсайын ИПБ-ныңбасқарушы органы бекітедіжәнеолжылынабірретқанаөзгеруімүмкін.
ИПБ комиссиялықсыйақысытуралыақпарат enpf.kz сайтында «Қызметтер» - «Инвестициялықпортфельдібасқарушылартізбесі» бөліміндеорналастырылған.
СалымшызейнетжасынатолғанғадейінҰлттықБанктіңбасқаруындаболатынзейнетақыжинақтарына инфляция деңгейіескеріліпотыратынсақталукепілдігіқолданылады. Зейнетақыжинақтары ИПБ-ныңбасқаруынааударылғанжағдайда, мемлекеттіккепілдікбасқарушыкомпанияныңзейнетақыактивтерініңеңтөменгікірістілікдеңгейінқамтамасызететінкепілдігіменалмастырылады. Кірістіліктіңеңтөменгідеңгейінарықтаәрекетететін ИПБ-ныңбасқаруынаберілгензейнетақыактивтерініңорташаалынғанкірістілігіннегізге ала отырып, есептеледі.