2022 жылдың 1 наурызындағыжағдайбойынша 2021 жылдыңқаңтарынанбері БЖЗҚ салымшылардың (алушылардың) тұрғынүйжағдайынжақсартуүшінжинақталғанзейнетақықаражатынпайдалануға867 853өтінішінорындады. Уәкілетті оператор-банктердеашылғанқазақстандықтардыңарнайышоттарына БЖЗҚ 2,7 трлн теңгеқаржыаударды. Біржолғызейнетақытөлемдерініңорташасомасы – 3,1 млн теңге.
Орындалғанөтініштердіңеңкөбі Алматы қаласының (17,7%), Нұр-Сұлтанқаласының (13,4%), Маңғыстауоблысының (11,6%) тұрғындарытарапынанжолданған. www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» бөліміндесалымшылардыңбіржолғызейнетақытөлемдерінқандаймақсаттарғапайдаланудыжоспарлайтынытуралыегжей-тегжейліақпаратжарияланған. Мұндайақпаратөңірлербөлінісінде де берілген («Мақсаттарбойыншатұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» жәнетиісінше «Тұрғынүйжағдайларынжақсартуғаарналғанбіржолғызейнетақытөлемдері» шағынбөлімдері).
Қазіргіуақыттазейнетақыжинақтарыныңбірбөлігінпайдалануғаөтініштердіқабылдайтынуәкілеттіоператорлар: «Отбасыбанкі» тұрғынүйқұрылысжинақбанкі» АҚ, «ҚазақстанХалықбанкі» АҚ, «AltynBank» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ және «Банк ФридомФинанс Казахстан» АҚ болыптабылады. Орындалғанөтініштердіңедәуір(орындалғанөтініштердіңжалпысанының 95,1%)бөлігі «Отбасы банк» тұрғынүйқұрылысжинақбанкі» АҚ, оданәрі «ҚазақстанХалықбанкі» АҚ (3,5%), «Банк ЦентрКредит» АҚ (1,3%), «AltynBank» АҚ (0,05%)және «Банк ФридомФинанс Казахстан» АҚ (0,03%)арқылыберілді.
Естеріңізгесаламыз, біржолғызейнетақытөлеміуәкілеттіоператорда («Отбасыбанкі» тұрғынүйқұрылысжинақбанкі» АҚ) ашылғанарнайышотқатүскенненкейіналушыуәкілеттіоператорғабіржолғызейнетақытөлемдерініңнысаналымақсатынрастайтынқұжаттардыоларкеліптүскенкүнненбастап 20 жұмыскүніішінде (ҚазақстанРеспубликасыныңзаңнамасынасәйкес, тұрғынүйжағдайынжақсартуүшінбіржолғызейнетақытөлемдерінпайдалануқағидаларының 13-тармағы аясында) ұсынады. Бұғантұрғынүйсатыпалунемесежекетұрғынүй салу мақсатында (жекетұрғынүйқұрылысыдегеннысаналымақсаты бар жертелімінсатыпалудықосаалғанда) оданәріжинақтауүшінтұрғынүйқұрылысынасалымдытолықтыружатпайды. БұлжағдайдаалушыОтбасыбанкінебіржолғызейнетақытөлемдерініңнысаналымақсатынрастайтынқұжаттардыоларкеліптүскенкүнненбастап 3 жылішіндебереді. Басқауәкілеттіоператорлар (екіншідеңгейдегібанктер) бойыншабіржолғызейнетақытөлемінеарналғанөтініштержәнеалушыныңмақсаттарыбойыншақұжаттарыБанктіңішкіқұжаттарындабелгіленгентәртіп пен мерзімгесайқаралады. Бұлретте, банк біржолғызейнетақытөлемдерініңсомаларыөтінішберушінің (алушының) арнайышоттарынаесептелгенкүнненбастап 10 жұмыскүніішіндеолардыңнысаналымақсатыбойыншабіржолғызейнетақытөлемдерінаударады. Уәкілеттіоператорғарастаушықұжаттарбелгіленгенмерзімдеберілмегенжағдайда, бұлқаражат БЖЗҚ-ғақайтарылады.
Алушы, сонымен қатар көрсетілген мерзімді күтпей-ақ, аударылған соманы уәкілетті операторға тиісті өтініш беру арқылы БЖЗҚ-ға қайтара алады, оны уәкілетті оператор қайтаруға өтініш алған күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде орындауға міндетті.
Айта кетейік, уәкілетті операторлардан салымшылардың (алушылардың) жеке зейнетақы шоттарына (ЖЗШ) өтініш берушінің өтініші және өзге де себептер бойынша 379,9 млрд теңгеден аса қаражат қайтарылды, себебі, қазақстандықтар біржолғы зейнетақы төлемдерін белгіленген мерзімде пайдаланбаған.
Сонымен қатар, БЖЗҚ емделуге берілген 176,4 млрд теңгеге198 657 өтінішті орындады. Бұлреттеалуғаболатынорташа сома шамамен0,9 млн теңге.Бұлреттесалымшылардың (алушылардың) БЖЗҚ-дағы ЖЗШ-на уәкілеттіоператордан («Отбасыбанкі» тұрғынүйқұрылыс «БЖЗҚ» АҚ баспасөзорталығыжинақбанкі» АҚ) 19,9 млрд теңгеқайтарылды. Аталғанқаражатөтінішберушініңөтінішінемесеөзге де себептербойыншабелгіленгенмерзімдепайдаланылмаған.
Зейнетақы жинақтарын емделуге пайдалану жөніндегі өзекті статистикамен www.enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» – «Емделуге берілетін біржолғы зейнетақы төлемдері» бөлімінен танысуға болады.
2022 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, инвестициялық портфельді басқарушыларға (ИПБ) 7,6 млрд теңге аударылып, БЖЗҚ 4 514 өтінішті орындады. Аударымныңорташасомасы1,7 млн теңге. Зейнетақыжинақтарынсенімгерлікбасқаруға беру бойыншаегжейтегжейлі статистика enpf.kz сайтындағы «Көрсеткіштер» - «Зейнетақыжинақтарынбасқарушыкомпанияларға беру» бөліміндежарияланған.
Қазіргіуақытта БЖЗҚ зейнетақыактивтерінсенімгерлікпенбасқаруғақатыстытөртИПБменшартжасасты. Қордың enpf.kz сайтындағы «Қызметтер» - «Инвестициялықпортфельдібасқарушылартізбесі» бөлімінде осы ИПБ туралыақпаратпентанысып, инвестициялықдекларацияларынзерделеугеболады. Айтакетейік, 7,6 млрд теңгенің45,86%немесе 3,46 млрд теңгесі «JusanInvest» АҚ, 27,65%немесе2,09 млрдтеңгесі «HalykGlobalMarkets» АҚ, 15,97% немесе 1,21 млрд теңгесі «BCC Invest» АҚ, 10,53% немесе 0,80 млрд теңгесі «СентрасСекьюритиз» АҚ аударылды.
БЖЗҚ-дан зейнетақыактивтеріналғаннанкейін ИПБ оларды ҚР ҰлттықБанкіБасқармасының 2014 жылдың 3 наурызындағы №10 қаулысыменбекітілгенИнвестициялықпортфельдібасқаружөніндегіқызметтіжүзегеасыруқағидаларындакөрсетілгенжәне ИПБ инвестициялықдекларациясындакөзделгенрұқсатетілгенқаржықұралдарынаинвестициялайды.
ЗейнетақыменқамсыздандырутуралыЗаңғасәйкес, ИПБ инвестициялықбасқарудыжүзегеасырғаныүшінкомиссиялықсыйақыалуғақұқылы. ИПБ сыйақысыныңшектішамасыалынғанинвестициялықтабыстың 7,5% аспауытиіс. Комиссиялықсыйақыныңнақтышамасынжылсайын ИПБ-ныңбасқарушы органы бекітедіжәнеолжылынабірретқанаөзгеруімүмкін.
СалымшызейнетжасынатолғанғадейінҰлттықБанктіңбасқаруындаболатынзейнетақыжинақтарына инфляция деңгейіескеріліпотыратынсақталукепілдігіқолданылады. Ал зейнетақыжинақтары ИПБ-ныңбасқаруынааударылғанжағдайда, мемлекеттіккепілдікбасқарушыкомпанияныңзейнетақыактивтерініңеңтөменгікірістілікдеңгейінқамтамасызететінкепілдігіменалмастырылады. Кірістіліктіңеңтөменгідеңгейінарықтаәрекетететін ИПБ-ныңбасқаруынаберілгензейнетақыактивтерініңорташаалынғанкірістілігіннегізге ала отырып, есептелінеді.
БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізіндеқұрылды. БЖЗҚ құрылтайшысыжәнеакционері – ҚазақстанРеспубликасыҚаржыминистрлігінің «Мемлекеттікмүлікжәнежекешелендірукомитеті» ММ арқылыҚазақстанРеспубликасыныңҮкіметі. БЖЗҚ зейнетақыактивтерінсенімгерлікпенбасқарудыҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіжүзегеасырады. 2016 жылғы 1 қаңтарданбастапзейнетақыактивтерінбасқарутиімділігінарттырубойыншаұсыныстаржасауқызметіҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентібасшылықететінҰлттыққордыбасқарукеңесінеберілді. Зейнетақызаңнамасынасәйкес БЖЗҚ міндеттізейнетақыжарналарын, міндеттікәсіптікзейнетақыжарналарын, еріктізейнетақыжарналарынтартуды, зейнетақытөлемдерін, зейнетақыжинақтары мен төлемдерінжекеесепкеалудыжүзегеасырады, салымшыға (алушыға) зейнетақыжинақтарыныңжай-күйітуралыақпаратбереді (толығырақwww.enpf.kzсайтында).