Назар аударыңыз! Алаяқтықтың жаңа амалы пайда болды!
Соңғы кездері қазақстандықтарға өздерін банк қызметкеріміз деп таныстыратын алаяқтар телефон соғуда. Олар сіздің депозитіңізге қауіп төнгенін хабарлайды, ақшаны жедел шешіп алуды немесе депозитті «қауіпсіз шотқа» аударуды ұсынады. Бұл айлаға берілмей, керісінше банкке жедел түрде қоңырау шалыңыз!
Алаяқтардан бір қадам алда болуға және ақшаңызды үнемдеуге көмектесетін тағы бірнеше кеңестер:
— Жеке деректеріңізбен ешкіммен бөліспеңіз! Телефон алаяқтарының, әсіресе несиелерді немесе шоттарды жабу туралы өтініштерінен сақ болыңыз.
— Ақшаны аудармас бұрын алушының мәліметтерін тексеріңіз.
— Ешқашан SMS-те көрсетілген код пен PIN-кодтарды үшінші тұлғаларға, тіпті туыстарыңызға айтпаңыз.
— Құрылғыларыңызға AnyDesk және RustDesk сияқты бағдарламаларды орнатпаңыз. Күдікті жағдайларға тап болсаңыз, банкке немесе құқық қорғау органдарына хабарлаңыз.
Өзіңізге және қаржыңызға қамқор болыңыз! Алаяқтардан бір қадам алда болыңыз!
Интернет-алаяқтықтың ең көп таралған түрлері:
1. Вишинг (voice phishing) — телефондық алаяқтық. Мұндай жағдайларда арам пиғылды адамдар абоненттік нөмірді ауыстыру үшін көбінесе IP-телефонияны пайдаланады, өйткені өздері Қазақстанда тұрмауы мүмкін.
Әдетте алаяқтар қоңырау шалып, шоттағы күдікті операциялар туралы хабарлайды. Адамның бойын үрей билеп, уайымдай бастайды, зиянкестер осы сәтті пайдаланады. Қорқынышқа бой алдырған адам психологиялық айла-тұзаққа оңай түседі. “Банк қызметкерлерінің” немесе “ІІМ органдары немесе прокуратура қызметкерлерінің” атын жамылғандар клиентке қаражатты дереу “сақтандыру” шотына аударуды ұсынады. Олар үрейдің әсерін күшейте отырып, ақшаны ұрлатып алмау үшін дербес деректерді тезірек жіберу қажет екендігіне сендіреді.
Мұндай жағдайда алдымен терең тыныс алып, жүрегіңізді басып, басыңызды іске қосыңыз, банк сізге бұл жағдайда дереу сөйлесуді доғарып, кеңес алу үшін банкке қоңырау шалуды ұсынады. Шын банк қызметкері ешқашан жеке деректерді нақтылау үшін қоңырау шалмайды. Банкте барлық клиенттердің деректері жинақталған ақпарат қоры бар. Тек алаяқтар ғана мұндай ақпаратты кез-келген жолмен алуға тырысады.
2. Е-mail-таратылым арқылы жүзеге асырылатын фишинг-алаяқтық.
Мұндай хаттарда “авторлар” банк сайтына ұқсас ойдан шығарылған сайтқа немесе, мысалы, танымал дүкенге ұқсас жалған сайтқа сілтеме жасап, карта деректерін толтыру үшін хатты ашуды сұрайды. Банк мұндай хаттарды ешқашан жібермейді, бұған күмәніңіз болмасын. Мұндай пошта мекенжайын бұғаттап, бұл оқиға туралы дереу банкке хабарлауыңызды сұраймыз.
3. Team Viewer, AnyDesk сияқты қашықтан басқару бағдарламасын орнату.
Team Viewer, AnyDesk қосымшалары бөтен адамға компьютерге немесе смартфонға қашықтан қосылуға мүмкіндік береді. Екі бағдарлама да лицензияланған, ешқандай қауіп немесе қатер төндірмейді, бірақ алаяқтардың қолына түссе шығынға батырары сөзсіз.
Сондай-ақ алаяқтар әртүрлі қазақстандық банктердің клиенттеріне солардың қызметкерлері ретінде қоңырау шалып, адамға оның картасынан әлдекімдердің халықаралық ақша аударымын жасауға, несие рәсімдеуге, ақшаны “қауіпсіз” шотқа аударуға немесе басқа да күмәнді операция жасауға тырысқанын хабарлайды. Ақшаны сақтап қалу үшін қаскөйлер өз құрбанын AnyDesk немесе TeamViewer бағдарламасы болып табылатын арнайы қосымшаны орнатуға иландырады. Қосылу кодын алғаннан кейін ғана олар смартфонда сақталған логиндерге, парольдерге және мобильді банкингке қол жеткізеді.
4. Дипфейктер — алаяқтықтың әлеуметтік инженерия мен жасанды интеллект — дауысты өзгерту технологиясын қолданатын жаңа түрі. Дипфейктердің көмегімен зиякестер банк шотына қол жеткізу, оны қолма-қол ақшаға айналдыру және жалған несиелер беру үшін біреудің бет әлпетін өз пайдасына жарата алады немесе ойдан шығара алады.
Жасанды интеллектті қалай анықтауға болады?
Мұндай жағдайда оның бет әлпетіне мұқият назар аударыңыз, көзі әдеттен тыс жыпылықтап, еріннің жыбыры мен айтылған сөздің арасында сәйкестік болмауы мүмкін, аздап тұтыққандай немесе робот сөйлеп тұрғандай болуы, жауаптар біржақты берілуі мүмкін. Жалпы біртүрлі болып көрінген нәрсенің бәріне күмәнмен қараған жөн.
Егер сіз бірдеңеден күдіктенсеңіз, әңгімені дереу аяқтап, банкке қайта қоңырау шалыңыз.
Мына бір қарапайым ережелер сіздің деректеріңізді қылмыскердің қақпанынан құтқаруға көмектеседі:
— ешкімге төлем картаңыздың деректемелерін (нөмірі, қолданылу мерзімі, CVV/CVC, ДСН-код) айтпаңыз;
– SMS-тегі кодтарды хабарламаңыз;
— біреудің өтініші бойынша мобильді банкингтегі телефон нөмірін өзгертпеңіз;
— егер сізге өз банкіңіздің байланыс орталығының нөміріне ұқсас телефон нөмірінен қоңырау шалып, дербес деректерді сұрап жатса, әңгімені доғарып, мобильді банкингке кіретін құпиясөздерді дереу өзгертіңіз;
— мобильді банкингтегі логин мен құпиясөзді ешкімге бермеңіз;
— мобильді банкинг үшін бірегей және күрделі құпиясөз ойластырыңыз;
— белгісіз адамдар жіберген хаттардағы сілтемелерге өтпеңіз;
— компьютерге және смартфонға вирусқа қарсы бағдарламаларды орнатып, оларды үнемі жаңартып отырыңыз;
— белгісіз, әсіресе ресми емес ресурстардан жүктелген бағдарламалар мен қосымшаларды орнатпаңыз;
— интернетке тегін кіруді ұсынатын қоғамдық орындарда
(мысалы, интернет-кафелер мен ойын клубтары) мобильді банкингті пайдаланбаңыз.
Егер деректеріңіз қаскүнемдердің қолына түсті деп күдіктенсеңіз немесе сіздің шотыңызда сіздің рұқсатыңызсыз операция жүріп жатқанын байқасаңыз, дереу өз банкіңіздің байланыс орталығына немесе колл-орталығына хабарласыңыз.
Алаяқтар телефон нөмірлерін ауыстыру технологиясын қолданады
"Қазақстан Республикасы ІІМ ауыспалы абоненттік нөмірлерді заңсыз пайдалануға байланысты интернет-алаяқтықтың жиілеп кеткен фактілері туралы ескертеді. Бұл жағдайда қылмыстық схемаларда қолданылатын телефон нөмірлері банктерге де, құқық қорғау органдарына да берілуі мүмкін.
Алаяқтық тіркелген, банктің немесе полицияның өкілдері азаматтардың ұялы телефондарына қоңырау шалып, банк клиентінің картасынан рұқсатсыз аударым туралы хабарлаған.
Заңсыз операцияны бұғаттау үшін оның пластикалық картасының деректерін, атап айтқанда картаның нөмірін және артқы жағында көрсетілген CVV кодын нақтылау ұсынылады. Болашақта карта туралы алынған мәліметтер іс жүзінде пайдаланушының карточкалық шотынан немесе депозитінен рұқсатсыз ақша аудару үшін қолданылады.
Бірқатар жағдайларда азаматтарды өз ақшаларын депозиттерден алуға және оларды "сақтандыру шотына"салуға көндірген. Азаматтар өз мүлкін кепілге қойған немесе сатқан фактілер тіркелді, өйткені оларға қарызды ресімдеу әрекеттері туралы хабарланды. Түскен ақша алаяқтар көрсеткен шоттарға ерікті түрде аударылды.
Қазақстан Республикасының ІІМ азаматтарды қырағы болуға және қарапайым ережелерді сақтауға шақырады. Олардың біріншісі-ешкімге өзінің дербес деректерін, пластикалық карталардың деректемелерін хабарламау, аударымдар туралы түбіртектерді, әсіресе кодтар мен кодтық сөздерді, тіпті банк, полиция қызметкерлері болып табылатын тұлғаларға және т. б. бермеу.
Алаяқтар сатылатын мүліктің төмен бағасымен өз құрбандарын тартады
Интернет-дүкендерде немесе жарнама сайттарында тауарларды сату туралы жарнамаларды орналастырумен байланысты алаяқтықтың ең көп таралған түрі.
Әдетте, алаяқтар өз құрбандарын сатылатын мүліктің немесе ұсынылатын қызметтің төмен бағасымен, жеделдігімен, төмен сатып алу бағасымен, қалдықтарды сатумен және т. б. түсіндіреді.
Сатып алушылардан электронды әмиянға немесе банк картасына ақша аудару арқылы алдын-ала төлем немесе толық төлем жасауды сұрайды.
Бірнеше күн ішінде "сатушы" тауарларды тез жеткізуге уәде береді, содан кейін із-түссіз жоғалады. Әдетте, мұндай алаяқтық жасаған кезде электрондық төлем жүйелері, сондай-ақ үшінші тұлғаларға ресімделген банктік төлем карталары қолданылады.
Жеке деректерді, соның ішінде пластикалық картадан ақпаратты алудың бірнеше жолы белгілі.
Жалған сатып алушылар тауарларды, автокөліктерді және т.б. сатып алу сылтауымен орналастырылған хабарландырулар бойынша қоңыраулар жасайды. Аудару үшін пластикалық картаның нөмірін хабарлау ұсынылады. Біраз уақыттан кейін олар жәбірленушіге тағы да қоңырау шалып, телефонға SMS-хабарлама түрінде келген кодты хабарлауды сұрайды, бұл ақша аудару үшін қажет. Немесе азаматты ең жақын банкоматқа барып, олар жазатын картамен әрекет етуді сұрайды. Шын мәнінде, код алаяқтарға интернет-банкингті қосу, яғни шотты басқару үшін қажет.
Пәтерлерді, қымбат автокөліктерді сатып алуға байланысты алаяқтық
Алаяқтар төмен бағаны көрсете отырып, пәтерді, автокөлікті сату туралы хабарландыру орналастырады. Әдетте сатып алушы көрсетілген абоненттік нөмірге хабарласа алмайды (немесе хабарламада мессенджердің байланыс нөмірі көрсетіледі). Хат алмасу барысында алаяқ басқа қалада немесе шетелде екенін түсіндіреді. Ақшаның болуына кепілдік ретінде өзіне немесе туысына халықаралық төлем жүйесінде (Unistream, Western Union және т.б.) шот ашуды және онда келісілген соманы аударуды сұрайды. Шот иесінің білместен ешкім ақша ала алмайтынына сенімді бола отырып, сенімді сатып алушылар ақша аударады және чектің суретін алаяқтыққа жібереді. Алдау-қылмыскер төлем нөмірін алып, шот иесінің атына жалған құжаттар арқылы ақша алған.
Алаяқтар жалған сайттар, Қос сайттар жасайды
Алаяқтар жалған интернет-дүкен немесе белгілі сайттардың аналогын жасайды, онда тауар немесе қызмет үшін төлем әдістері көрсетіледі. Сайттың сенімді екенін анықтау өте қиын. Қызығушылық танытатын өнімді таңдау үшін сатып алушы дүкенге "іс жүзінде" кіреді және, әрине, көрсетілген өнімнің бар-жоғы, сондай-ақ мәлімделген сипаттамалар мен фотосуреттердің шындыққа қаншалықты сәйкес келетіні белгісіз. Интернет арқылы тауарларды сатып алғанда, көбінесе толық немесе ішінара алдын-ала төлем жасалады. Барлық аталған ақша дүкен иесінің шотына түседі, ол алдын-ала төлем алғаннан кейін тауарды жібермеуі немесе сапасыз немесе басқа түрін жібермеуі мүмкін.
Бұдан басқа, интернет-ресурстар анонимизация қызметтерін ұсынатын шетелдік сайттардың көмегімен тіркелуі мүмкін, бұл кейбір жағдайларда алаяқтар туралы шынайы мәліметтер алуды қиындатады.
Қайырымдылық сылтауымен ақшаны иемдену
Алаяқтықтың бұл түрі жалған шығармашылыққа негізделген.
Әдетте әлеуметтік желілер арқылы интернетте ақша жинауды жүзеге асыратын мұқтаж немесе ауыр науқастардың туыстары алаяқтардың қолынан зардап шегеді. Осы жағдайды пайдаланып, алаяқтар "еріктілердің" атынан жәбірленушілердің хабарлауы бойынша жиналған ақшалай көмек ұсынады.
Ақшалай қаражатты аудару үшін оларға карточкалық шоттардың деректемелерін беруді немесе дербес деректерді және шоттардың деректемелерін көрсету қажет болатын сауалнаманы толтыруды сұрайды. Қажетті ақпаратты алғаннан кейін алаяқтар карта шоттарын босатады.
Кейіннен онлайн-кредиттерді ресімдей отырып, дербес деректерді иелену.
Қызмет көрсету сылтауымен алаяқтық, оның ішінде ақшаны "жылжыту"
Сайттарда, әлеуметтік желілерде табысты бизнеске кепілдендірілген инвестиция туралы хабарландырулар бар, жоғары айлық дивидендтер және т.б. әдетте ақшаны Qiwi әмиянына немесе басқа төлем жүйесіне аударуды сұрайды. Басқа құрбандарды сендіру және тарту үшін алдымен аз мөлшерде төлеуге болады. Әдетте, алғашқы төлемдер алаяқтықтың басқа құрбандары есебінен жасалады. Үлкен сома жинақталғаннан кейін алаяқ төлемді тоқтатады.
Егер сізге немесе Сіздің жақындарыңызға қатысты құқыққа қарсы әрекеттер жасалған болса, болған жағдай туралы дереу полицияға "102"телефоны бойынша хабарлаңыз.
Қазақстан Республикасы ІІМ Криминалдық полиция департаменті
Ақмола облысының кадр комиссиясы өңірлік кадр резервіне іріктеудің басталғанын хабарлайды.
Өңірлік кадр резервіне алынатын кандидаттарға келесі талаптар қойылады:
1) Қазақстан Республикасының азаматтығы;
2) құжаттарды тапсыру сәтінде жасы отыз бес жастан аспаған;
3) жоғары білімінің болуы;
4) үш жылдан кем емес еңбек өтілінің болуы.
Іріктеу келесі салалық бағыттар бойынша жүргізіледі:
1) индустрия және өнеркәсіп;
2) экономика және қаржы;
3) әлеуметтік сала;
4) тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және инфрақұрылым;
5) агроөнеркәсіптік кешен және жер қатынастары;
6) цифрландыру.
Құжаттарды қабылдауды Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Ақмола облысы бойынша департаменті 2024 жылғы 1-31 наурыз аралығында (қоса алғанда) https://onir.pkrezerv.gov.kz/ онлайн-платформасында кандидатты тіркеу арқылы жүзеге асырады. Жеке кабинетке кіру кандидаттың логині мен құпия сөзі арқылы дербес жүзеге асырылады.
Сондай-ақ, үміткер құжаттарды қағаз жеткізгіште немесе электронды түрде ұсына алады. Құжаттар aqmola@onir.pkrezerv.gov.kz электрондық почтаcы арқылы немесе Көкшетау қаласы, Абай көшесі, 87, 3 қабат мекенжайы бойынша қабылданады.
Бұл ретте, құжаттарды қағаз жеткізгіште немесе электрондық түрде ұсынған кандидаттар да онлайн-платформада тіркеліп, құжаттарды тапсырғаннан кейін бір жұмыс күні ішінде, бірақ 2024 жылғы 31 наурыздан кешіктірмей жүктеуі тиіс.
Іріктеуге қатысу үшін құжаттар тізімі туралы ақпаратты және басқа мәліметтерді онлайн-платформадан, ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің интернет-ресурсынан https://www.gov.kz/memleket/entities/qyzmet?lang=ru, сондай-ақ Департаменттің әлеуметтік желілердегі парақшаларынан https://www.instagram.com/elgeqyzmet.aqmola/) және 8 (7162) 51 81 32, 51 81 17 телефондары арқылы алуға болады.
Ғылым және жоғары білім министрлігі Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларына түзетулер дайындады, деп хабарлайды Zakon.kz.сілтеме
В рамках проекта 50% инвестиционного дохода Национального фонда будет перечисляться на специальные счета детей до 18 лет в Единый накопительный пенсионный фонд (ЕНПФ).
Деньги можно использовать на улучшение жилищных условий (недвижимость можно приобрести в РК) или на образование (как в РК, так и за рубежом).Ответы на топ вопросов по проекту "Нацфонд – детям" можете узнать по ссылке