5 ақпан - Дүниежүзілік сайлау күні
Жыл сайын ақпан айының бірінші бейсенбісінде барлық елдерде, соның ішінде Қазақстанда да Дүниежүзілік сайлау күні атап өтіледі. Бұл күн 2005 жылы белгіленіп, демократияны дамытуға және азаматтардың сайлау сауаттылығын арттыруға бағытталған.
Мереке қарсаңында газет тілшісі Аршалы аудандық сайлау комиссиясының төрайымы Сауле Акубасовамен кездесіп одан сұхбат алды.
– Сауле Барлыбаевна, ең алдымен, қарапайым азаматтарға сайлаудың не екенін түсіндіргеніңізді қалаймыз?
– Сайлау - бұл сайлау кезеңдерінің, әрекеттерінің, рәсімдері мен кепілдіктерінің жиынтығы болып табылатын сайланған шенеуніктердің, мемлекеттік органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дауыс беруі арқылы азаматтардың сайлау процесі. Қазақстанда сайлау Қазақстан Республикасының Президентін, Қазақстан Республикасы Парламентінің, мәслихаттардың (өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органдарының) депутаттарын, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың, аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдардың, кенттердің, ауылдық округтердің әкімдерін сайлау үшін өткізіледі. Сайлау азаматтардың белсенді және пассивті сайлау құқығын іске асыруды қамтамасыз етеді.
– Азаматтардың белсенді және пассивті сайлау құқығы туралы толығырақ айтыңызшы?
– Жалпыға бірдей белсенді сайлау құқығы – Қазақстан Республикасы азаматының дауыс беруге қатысу құқығы. Әмбебаптыққа шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне және т.б. қарамастан, 18 жасқа толған барлық адамдардың қатысуы есебінен қол жеткізіледі.
Пассивті сайлау құқығы – азаматтың Қазақстан Республикасының Президенті, Парламенттің немесе мәслихаттың депутаты, әкім немесе өзге де жергілікті өзін-өзі басқару органының мүшесі болып сайлану құқығы.
– Сайлау құқығының қандай принциптері бар?
– Қазақстан Республикасының заңнамасында әрбір азаматқа қатысты сайлау құқығының мынадай қағидаттары бекітілген: жалпыға бірдей сайлау құқығы; тең сайлау құқығы; төте сайлау құқығы; жанама сайлау құқығы; жасырын дауыс беру.
– Сауле Барлыбаевна, айтыңызшы, сайлау комиссияларының жүйесі бар ма?
– Иә, бар. «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына сәйкес сайлау органдарының бірыңғай жүйесін: Республиканың Орталық сайлау комиссиясы, аумақтық сайлау комиссиялары, округтік сайлау комиссиялары және учаскелік сайлау комиссиялары құрайды. Орталық сайлау комиссиясын қоспағанда, сайлау комиссияларының құрамдарын тиісті мәслихаттар қалыптастырады. Сайлау комиссияларының өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды.
– Сайлау комиссияларының қызметі ненің негізінде жүзеге асырылатынын түсіндіріп беріңізші?
– Сайлау комиссияларының қызметі алқалылық, жариялылық және ашықтық негізінде жүзеге асырылады.
– Аудандық сайлау комиссиясының жұмысы көп пе?
– Шынымды айтсам, жеткілікті. Сонымен, қазіргі уақытта біздің ауданда сайлау науқаны өтіп жатыр. 2025 жылғы 31 желтоқсанда аумақтық сайлау комиссиясы Жібек жолы ауылдық округінің әкімін сайлауын 2026 жылғы 8 ақпанға тағайындады. Қазіргі уақытта кандидаттардан құжаттарды қабылдау және оларды тіркеу бойынша барлық рәсімдер аяқталды, кандидаттар аталған округтің сайлаушылары арасында сайлау алдындағы үгітті аяқтайды. Менің ойымша, 8 ақпанда осы округтің барлық тұрғындары сайлау учаскелеріне келіп, лайықты дауыс береді.
– Сізге, Сауле Барлыбаевна сұхбат бергеніңіз үшін алғыс айтамыз және мерекемен құттықтауымызды қабыл алыңыз. Сізге жемісті, адал жұмыс тілейміз.
– Рахмет.
Сұхбатты А. ДМИТРИЕВ жүргізді.