Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексiнiң 378-бабына сәйкес екi немесе бiрнеше адамның азаматтық құқықтар мен мiндеттердi белгiлеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келiсiмi шарт деп танылады.
Көптеген адамдар келiсiмшартқа оқымай қол қояды, сондықтан алдымен оқып, содан кейiн қол қойыңыз
Бiр күнi бұл ереже сiздi құтқарады. Бұл қарапайым ереже, оны ешкiм ұстанбайды. Күн сайын бiреу шартқа қарамай қол қояды. Адамға қалың парақ берiледi және "осында қол қойыңыз"дейдi. Адам қол қояды және осы сәтте өзiн ауыстырады.
Сондықтан келесi ережелердi есте сақтаңыз және ұстаныңыз: барлық қол қоюшылардың қатысуымен келiсiмшартқа қол қойыңыз; бiр адамның басқаларға қол қоюына жол бермеңiз; шарттың барлық беттерiне қол қойыңыз, тiптi егер ол мәтiнмен қамтамасыз етiлмесе де; бос парақтар мен келiсiмшарт беттерiне қол қоймаңыз — мөрдi қол қоюға қоймаңыз-бұл қолтаңбаны сараптауды қиындатады немесе мүмкiн емес етедi — әрдайым көптеген әрiптермен ұзақ қолмен жазылған қолтаңбаға қол қойыңыз-қолжазба сараптамасын жүргiзуге көмектеседi.
Мiне, кез-келген келiсiмшартта тексеру керек: сiз кiммен қол қоясыз. Бұл адам сiзбен келiсiмге қол қоюға құқылы ма? Қандай негiздер бар? Егер сiз сенiмхат бойынша өкiлмен келiсiмге қол қойсаңыз, сiзге осы сенiмхатты көрсетудi сұраңыз. Сенiмхат жоқ-келiсiмшарт жоқ.
Шарттың мәнi. Уәде шартта айтылғанға сәйкес келетiндiгiн тексерiңiз.
Орындамағаны үшiн жауапкершiлiк. Орындаушының не үшiн жауапты және жауапты емес екенiн тексерiңiз.
Мерзiмдерi. Шарттың мерзiмi сiз жұмыс iстеудi немесе қызметтердi алуды жоспарлаған мерзiмдерге сәйкес келетiндiгiн тексерiңiз.
Айыппұлдар мен өсiмпұлдар. Егер сiз төлемдi кешiктiрсеңiз немесе келiсiмшартты басқа жолмен бұзсаңыз, қандай да бiр өтемақы төлеуiңiз керек пе, соны тексерiңiз. Ал екiншi жағынан не? Олар Сiзге қандай да бiр кемшiлiктер мен кiдiрiстердi өтей ме?
Дауларды реттеу тәртiбi. Дауларды қай сотта шешуге келiсетiнiңiздi қараңыз.
Тiл. Келiсiмшартта сiз түсiнбейтiн тiркестер болуы мүмкiн. Заң бойынша келiсiм еркiн түрде жасалады-ешкiм оны сынған заңды түрде жазуға мiндеттi емес.
Көшiрмелерi. Шарт, егер ол екi тарап арасында жасалған болса, әрқашан екi данада жасалады.
Есiңiзде болсын, шартта ешқандай формальдылық жоқ.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексiнiң 380-бабына сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар шарт жасасуға ерiктi. Шарт жасасу мiндетi осы Кодексте, заң актiлерiнде немесе ерiктi түрде қабылданған мiндеттемеде көзделген жағдайларды қоспағанда, шарт жасасуға мәжбүр етуге жол берiлмейдi.
Аршалы аудандық сотының судьясы
Е.Күмiсбеков