Облыста сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және сыбайлас жемқорлық қылмыстарының жолын кесу бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде.
Алматы облысы әкімдігінің 2019 жылғы 19 сәуірдегі № 146 қаулысымен облыс әкімі жанындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс - қимыл мәселелері жөніндегі ведомствоаралық өңірлік комиссия (бұдан әрі-ВАК) құрылды және бекітілді (тұрақты негізде ВАК құрамына тиісті өзгерістер енгізіледі).
ВАК-тың 2021 жылға арналған жоспары өңір жұмысының құзыреті мен ерекшелігін ескере отырып бекітілді. Аудандар мен қалалар бөлінісінде сыбайлас жемқорлық ахуалына ай сайын мониторинг жүргізіледі, оның қорытындылары міндетті түрде аппараттық кеңестерде және комиссия отырыстарында қаралады.
ВАК отырыстарында сыбайлас жемқорлық тұрғысынан неғұрлым осал Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жер қатынастары, полиция, білім басқармалары басшыларының есептері тұрақты түрде тыңдалады.
2021 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша 14 сәуірде ВАК отырысы өткізілді, онда "Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясын іске асыру барысы туралы", "Жетісу-адалдық алаңы "Жобалық кеңселері жұмысының аралық қорытындыларын қарау туралы", "2020-2021 жылдарға арналған Жұмыспен қамтудың Жол картасын іске асыру барысы туралы" және "Мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үйді бөлу жөніндегі тұрғын үй комиссиялары қызметінде ашықтық қағидаттарын қамтамасыз ету бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы" мәселелер қаралды.
Отырыс қорытындысы бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмысты жетілдіру бойынша 15 ұсыным әзірленді. ВАК-тың барлық ұсынымдары сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жүйесіндегі істің жағдайын жақсартуға, сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды қалыптастыруға және сақтауға және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу бойынша бірқатар қажетті шараларды қабылдауға бағытталған.
2021 жылдың екінші тоқсанының, 3 қыркүйектегі қорытындысы бойынша келесі мәселелер қаралды: "Жетісу-адалдық алаңы" аудандық, қалалық жобалық кеңселерінің жұмыс нәтижелерін тыңдау туралы"; "Облыс аумағында жерлеу (жерлеу), ғұрыптық қызмет көрсету саласындағы проблемалық мәселелерді қарау туралы"; "Алматы облысының мемлекеттік мекемелерінде ISO 37-001 Халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартын енгізу барысы туралы". 19 ұсыныс әзірленді, олар әлі де орындалуда.
Халық арасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру бойынша белгілі бір жұмыс жүргізілуде. Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын тиімді іске асыру үшін әлеуметтік желілер мен БАҚ мүмкіндіктері кеңінен пайдаланылады.
"Халық үніне құлақ асатын мемлекет" тұжырымдамасы аясында "Jetisý Media" КММ облыстың аудандары мен қалалары әкімдерінің көшпелі баспасөз конференциялары өткізіледі, онда БАҚ өкілдері өңірлерде іске асырылатын жұмыстарды белсенді насихаттайды.
Азаматтардың құқықтық мәдениет деңгейін арттыру мақсатында облыс БАҚ-тарында құқықтық сауаттылықты қалыптастыруға бағытталған мақалалар мен материалдар үнемі жарияланып тұрады.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бойынша тұрақты көмек көрсететін журналистер мен блогерлер пулы құрылды. Жыл басынан бақ – та "Сыбайлас жемқорлық – қоғам дамуындағы басты кедергі", "Сыбайлас жемқорлықты жою бағттары", "Жемқорлықпен Күрес – азаматтық борыш", "Сыйлықсыз қызмет", "Сыбайлас жемқорлықсыз қоғам-нұрлы болашақ кепілі" және т.б. тақырыптарда 956 мақала жарияланды.
Халық арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында әкімдіктердің барлық ресми сайттарында және олардың әлеуметтік желілердегі парақшаларында инфографикалар орналастырылған. Қоғамдық орындар мен автобустардың кіреберіс есіктеріне "Сыбайлас жемқорлыққа жол жоқ!", "Жемқорлыққа жол жоқ!».
"Жетісу" телеарнасында мемлекеттік органдар мен халық арасындағы байланысты қолдау ретінде "Жетісу – адалдық алаңы" арнайы бағдарламасы таратылуда.
Облыстық "Жетісу" телеарнасының эфирінде "Жаңалықтар/Новости" бағдарламасында мемлекеттік және орыс тілдерінде " Стоп, коррупции!", "Жемқорлыққа жол берме!"және басқалар.
"Jetisy media" ақпараттық алаңында 12 баспасөз конференциясы, семинарлар, дөңгелек үстелдер және ашық диалогтар өткізілді.
Сонымен қатар, аудандар мен қалалар әкімдіктерінің, облыстық департаменттер мен басқармалардың "Twitter" "Facebook" "Instagram" "Вконтакте", "Мой мир" әлеуметтік желілерінің ресми сайттарында 9 ай ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша 1421 ақпараттық материал орналастырылды.
Өңірде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша түсіндіру және алдын алу жұмыстарын жүргізу үшін үкіметтік емес ұйымдар белсенді түрде тартылуда.
Осыған байланысты, 2021 жылға арналған мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс шеңберінде Дін істері басқармасында, Ақсу, Қаратал, Көксу, Қапшағай, Талдықорған аудандары мен қалаларында жалпы сомасы 7 050 833.28 теңгеге 6 жоба жүзеге асырылуда.
Қарамағындағы қызметкерлердің сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын жасағаны үшін басшы буынның жауапкершілігін арттыру бойынша шаралар қабылданды, барлық мемлекеттік қызметшілер сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға жол бермеу жөніндегі міндеттемелермен ресми таныстырылды.
ҚМУ мен ЖШС ведомствоға қарасты тәуелсіз комплаенс-қызметтері енгізілген, бұйрықтар шығарылған, олардың жұмыс жоспарлары әзірленген, сыбайлас жемқорлық заңнамасын сақтауға жауапты қызметкерлердің функционалдық міндеттерін толықтыру бойынша шаралар қабылданған.
Бүгінгі таңда Алматы облысында 200-ден астам ұйымда сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс лауазымдары енгізілді, сондай-ақ 1 ұйымда ISO 37001 сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарты ("Талдау және болжау орталығы" КММ) енгізілді.
Бұдан басқа, Кәсіпкерлік және индустриалды-инновациялық даму басқармасында, жастар саясаты істері басқармасында, Өтенай ауылы әкімдігінде және Талдықорған жоғары политехникалық колледжінде Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандартты енгізу үшін дайындық жұмыстары жүргізілді.
Сонымен қатар, жұмысты жандандыру, сондай-ақ осы бағыттағы Комплаенс қызметін түсіндіру мақсатында ведомстволық бағынысты ұйымдардың квазимемлекеттік сектор басшылары үшін онлайн вебинарлар (23.02.21 ж., 26.05.2ж. және 09.06.2021 ж. және 25.08.21ж.) өткізілді.
Комплаенс институтын одан әрі дамытудың маңыздылығын назарға ала отырып, ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің облыстық департаменті АМУ филиалымен бірлесіп, өңірдің жергілікті атқарушы органдарының ведомстволық бағынысты ұйымдарының басшылары мен комплаенс-офицерлеріне арналған арнайы оқыту курстарын әзірледі.
Әзірленген бағдарлама сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл менеджменті жүйесіне сәйкес келетін сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтерді ұйымдастыру, практикалық кейстерді талдау, сондай-ақ семинар аяқталғаннан кейін тренингтен кейінгі сүйемелдеу бойынша модульдерді қамтиды.
Әзірленген бағдарламаның мақсаты мемлекеттік ұйымдарда комплаенс саясат пен бақылау рәсімдерінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүйесін құру тетіктері туралы білім кешенін қалыптастыру болып табылады.
Қоғамда парасаттылық мәдениетін ілгерілету мақсатында алдын алу сипатындағы 58-ден астам іс-шара өткізілді. Оның аясында мемлекеттік қызметшілермен, мемлекеттік қайраткерлермен және құрметті мемлекеттік қызметшілермен, TedX форматындағы жастар қозғалысының көшбасшыларымен, қоғамдық бірлестіктермен кездесулер, сондай-ақ бизнес қауымдастықпен кездесулер өткізілді.
Сонымен қатар, "Парасат жолы" орталықтары базасында бірқатар іс-шаралар, Тиктоктағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы үздік ролик конкурсы, "Парасатты отбасы" отбасылары арасында конкурс өткізілді.
Сонымен қатар, сыбайлас жемқорлықты анықтау мақсатында Алматы облысы бойынша колледждер мен жоғары оқу орындарының студенттері арасында жасырын сауалнама әдісімен әлеуметтік зерттеулер жүргізілді.
Ағымдағы жылдың қыркүйек айында облыстық телеарна мен әлеуметтік желілерде " Дінмұхамед Қонаев – адал тұлға арналған халық барының адал тұлға" тақырыбында "Адалдық сағаты" жобасы аясында кезекті бейнеролик жарияланды.
Мемлекеттік сатып алу саласындағы жариялылық пен ашықтықты арттыру мақсатында облыстың сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі Мемлекеттік сатып алу порталына мониторинг жүргізеді.
Ағымдағы жылдың басынан бастап сатып алу бағаларын қайта қарау арқылы 7 млрд.600 млн. теңге мөлшеріндегі сомаға бюджет қаражаты үнемделді.
Өткен жылы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет 4 млрд.97 млн. теңге көлемінде бюджет қаражатын үнемдей отырып, негізсіз сатып алудың 183 фактісінің алдын алды.
Ағымдағы жылдың есепті кезеңінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау мақсатында облыстың мемлекеттік органдары мен квазимемлекеттік секторлары 671 ішкі талдау жүргізді. Талдау нәтижесінде 200 сыбайлас жемқорлық тәуекелінің болуы анықталды, 730 ұсыным әзірленді, оның ішінде 698-і орындалды.
Ведомствоаралық комиссияның әрбір отырысында облыс әкімі облыстық басқармалар мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің басшыларына ішкі талдауларды тиімді жүргізу және әзірленген ұсынымдардың орындалуын іске асыру жөнінде тапсырмалар береді.
Алматы облысы бойынша 2021 жылдың 9 айында облыстың сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі 87 қылмыстық құқық бұзушылықты тіркеді, оның 72,4% - дан астамы немесе 63 қылмыс сыбайлас жемқорлық болып табылады.
Қылмыстың ауырлық дәрежесі бойынша негізінен ауыр (57) және аса ауыр (5) қылмыс ретінде сараланады, оларға 71,2% немесе 62 қылмыс келеді.
Жедел-тергеу тәжірибесіне сәйкес, сыбайлас жемқорлық қылмыстарының басым үлесі немесе 85,7% - ы парақорлықпен байланысты, оларға 54 қылмыс жатады.
Сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасағаны үшін 155 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды, оның ішінде 20 адам әртүрлі дәрежедегі бірінші басшылар (облыстық – 6, қалалық – 4, аудандық-9, ауылдық -1).
70 адам сотталды, оның ішінде 65 адам 119 млн.теңгеден астам сомаға айыппұлға, 2 адам бас бостандығын шектеуге, 3 адам бас бостандығынан айыруға, мүлкі тәркіленіп және мемлекеттік қызметте қызмет атқару құқығынан өмір бойына айыра отырып сотталды.
Тұтастай алғанда, жасалатын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың құқықтық статистикасын талдау есепті кезеңде анықталғандардың үштен бірі жергілікті атқарушы органдарға және оларға ведомстволық бағынысты мекемелерге (25) тиесілі екенін көрсетеді, олардың ішінде мемлекеттік сатып алуға – 11, денсаулық сақтауға – 6, білім беруге – 13, жер қатынастарына – 1, ауыл шаруашылығына – 2, сондай – ақ құрылысты (тендерді, Мемлекеттік сатып алуды және өзгелерді) жүзеге асыру кезінде-6. Сондай-ақ, 11,1% мемлекеттік органдарға (10), 7,8% квазимемлекеттік секторға (7), 2,2% құқық қорғау органдарына (2) тиесілі.
Есептік кезеңде "жүйелі" сыбайлас жемқорлықтың 8 фактісі анықталды. Кешенді іс-шараларды іске асыру нәтижесінде 27 адам әшкереленді, 29 қылмыс тіркелді, 6 қылмыстық іс сотқа Жолдаумен аяқталды, 1 адам сотталды.
Есептік кезеңде бақылаушы органдардың лауазымды тұлғалары тарапынан кәсіпкерлік қызметке заңсыз араласудың 11 фактісі анықталды (26 қылмыс) 35 лауазымды тұлға қылмыстық жауапкершілікке тартылды, 22 кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтары қорғалды.
Мемлекеттік бағдарламаларды сүйемелдеу аясында-23 қылмыс тіркелді. 18 тұлға жауапкершілікке тартылды, келтірілген залал 2,4 млрд.теңгені құрады, өтелді – 2,3 млрд. теңге.
Лауазымды тұлғалардың көлеңкелі экономика субъектілеріне көрсеткен қамқорлығы фактілері бойынша 5 Сыбайлас жемқорлық қылмысы тіркелді, 4 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды, 4 сыбайлас жемқорлық қылмысы айыптау актісімен жіберілді, 2 адам сотталды.
Іс жүргізумен аяқталған қылмыстық істер бойынша келтірілген залал сомасы 3,8 млрд.теңгені (3 850 843 791 теңге) құрады, оның 97,2% - ы немесе 3,7 млрд. теңгесі (3 742 332 191 теңге) өтелді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл және сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын құқық бұзушылықтардың жолын кесу мәселелері әкімдіктің отырыстарында, аппараттық кеңестерде және ведомствоаралық комиссияның отырыстарында қаралады.
Жалпы, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша жұмыс Облыс әкімдігінің тұрақты бақылауында.
_______________________________________________