Анықтамалық:
Transparency Kazakhstan сарапшылары қалалар, облыс және аудан орталықтары деңгейінде 9 000 респондентпен сауалнама жүргізді және "ашық диалог"порталына келіп түскен 1 347 өтінішті зерттеді.
Зерттеуге 200-ге жуық далалық әлеуметтанушылар мен 12 талдаушы қатысты, олар осы күзде Республикалық маңызы бар 3 қалада, 14 облыстық және 143 аудан орталықтарында сауалнама жүргізді. Әдістеме Transparency International – әлемдік сыбайлас жемқорлық барометрі, халықтың сыбайлас жемқорлық тәжірибесін өлшейтін және сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі, қоғамдық дискурстағы сыбайлас жемқорлық тақырыбының өзектілігін бағалайтын екі жаһандық зерттеуге негізделген", - деп атап өтті О.Шиян.
Азаматтардың 37,4% - ы және кәсіпкерлердің 45,9% - ы соңғы жылы олардың елді мекендеріндегі сыбайлас жемқорлықтың төмендегенін көрсетеді. Респонденттердің 11,3% - ы мемлекеттік органдарға жүгінген кезде тұрмыстық сыбайлас жемқорлыққа тап болды (2019 жылы 13,4%). ШОБ өкілдерінің 8,2% - ы мемлекеттік органдарға жүгінген кезде мәселені бейресми жолмен шешу қажеттілігіне тап болды (2019 жылы 9,2%).
Бизнес-қоғамдастықта жағымды көріністі атап өту қажет: сұралған кәсіпкерлердің 80% - дан астамы Қазақстанда пара бермей және тек құқықтық салада жұмыс істей отырып, өз бизнесін дамытуға әбден болады деп есептейді.
Азаматтар мен бизнес-қоғамдастықтардың пікірінше, Президент (70%), сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (63% және 65%), Үкімет (59% және 62%), Мемлекеттік қызмет істері агенттігі (55% және 59%) және "Nur Otan" партиясы (53% және 55%) барынша сенімге ие.
Сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың 60% - дан астамы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте көмек көрсетуге дайын екендіктерін хабарлады.
Сауалнама нәтижелері бойынша адамдар сыбайлас жемқорлыққа жиі ұшырайтын өңірлер мен мемлекеттік органдар анықталды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық мемлекеттік лауазымдарының тізбесі, сыбайлас жемқорлық мәмілелерінің типтік себептері мен мән-жайлары, пара сомалары қалыптастырылды.
Азаматтардың пікірінше, көбінесе мәселелерді бейресми жолмен Жамбыл, Атырау, Алматы, Қарағанды, Қызылорда, Батыс Қазақстан облыстарында, ал кәсіпкерлердің пікірлері бойынша Нұр-сұлтан, Шымкент қалаларында, Ақмола, Павлодар, Қызылорда, Қарағанды, Жамбыл, Алматы, Батыс Қазақстан облыстарында шешуге тура келді.
Неғұрлым жемқор мемлекеттік мекемелер болып емханалар мен ауруханалар, полиция, салық және өртке қарсы қызметтер, жер қатынастары және қала құрылысы органдары, Халыққа қызмет көрсету орталықтары, мемлекеттік балабақшалар мен жоғары оқу орындары белгіленді, оларда бейресми өзара іс-қимылдың мәлімделген жағдайларының үштен екісі орын алды.
Негізгі себептер азаматтардың ем алу немесе емделуге жолдама алу (12,7%), жұмысқа орналасу (10,1%), баланы балабақшаға анықтау (6,1%), жер мәселесін шешу (6,5%), ХҚКО-дан анықтама алу (5,1%), сессияны "жабу" (4,4%), салық есебін тапсыру (9%), жол берілген бұзушылықтар бойынша Жауапкершіліктен аулақ болу (8,4%) қажеттілігі болды.
Респонденттердің сыбайлас жемқорлыққа тартылуына өтініштердің жиілігі емес, алушының қызметке қызығушылық дәрежесі әсер ететінін атап өткен жөн.
Респонденттер жағдайлардың жартысында мәселені бейресми шешудің бастамашылары Мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері, ал әрбір төртіншіде-делдалдар болып табылатынын атап өтті. "Бір жыл ішінде сыбайлас жемқорлық мәмілелеріндегі делдалдардың үлесі 6% - ға өсті, бұл респонденттер карантин кезеңінде мемлекеттік мекемелерден жеткіліксіз ақпаратпен байланыстырды", - деп атап өтті О.Шиян.
Сауалнамаға қатысқандардың үштен екісі, егер қандай да бір мекеменің қызметкері пара алғысы келсе, онда ол қызыл лента көрсетіп, өкілеттіктерін асыра сілтейді. Пара сомасы 1 000 – нан 300 000 теңгеге дейін өзгерді (2019 жылы-500-ден 500 000 теңгеге дейін).
"Ашық диалог" порталын талдау нәтижелері сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының, Ішкі істер, қаржы, денсаулық сақтау, Әділет, Еңбек және әлеуметтік қорғау, цифрлық даму министрлерінің, сондай-ақ Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының блогтарына сыбайлас жемқорлық туралы ақпаратты жиі жолдайтынын көрсетті. Өңірлік бөліністе шағымдар Алматы, Павлодар облыстары және Алматы қаласы әкімдерінің блог-платформаларына жиі түсетін.
Арызданушылар полицияның, аудан әкімдіктерінің, мемлекеттік ауруханалар мен емханалардың, салық органдары мен жеке сот орындаушыларының жұмыс сапасына наразылықтарын білдірді. Азаматтардың пікірінше, шағымдардың негізгі себептері-әуре-сарсаңға салу, мемлекеттік органдардың өтініштерді қараудағы әрекетсіздігі, қызметкерлердің біліксіздігі, мемлекеттік деректер қорындағы техникалық қателер мен дұрыс емес мәліметтер.
ЗЕРТТЕУДІҢ ТОЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕРІ TRANSPARENCY KAZAKHSTAN САЙТЫНДА БАЯНДАЛҒАН