Еуразиялық экономикалық одақтағы зейнетақы (ЕЭО)

Адамдар қалалар мен елді өзгертеді. Халықтың көші-қоны көбінесе жұмыс пен сабақ түрлерінің ауысуына байланысты. Басқа қызметкермен еңбек қатынастарын ресімдеудің нормалар көзделген зейнетақымен қамтамасыз ету. Әсіресе бұл Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕЭО) мүше-мемлекеттердің еңбекшілері үшін өзекті, өйткені дәл осы елдер арасында еңбек көші-қоны әсіресе белсенді түрде жүреді. "БЖЗҚ" АҚ төлемдерді ұйымдастыру және ақпараттандыру департаменті директорының орынбасары Гүлмира Кимолаева ЕЭО мүше-мемлекеттері азаматтарының зейнетақы құқықтарының қалай қалыптасатыны туралы сұрақтарға жауап берді.

Гүлмира Кенжебекқызы, ЕЭО елдерінің еңбеккерлерін зейнетақымен қамтамасыз ету мәселелері қандай құжатпен реттеледі? Бұл құжат ЕЭО елдерінің азаматтарына не береді?

2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың 98-бабының 3-тармағына сәйкес, Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕЭО) мүше мемлекеттер арасындағы жеке халықаралық шартқа сәйкес, тұрақты тұратын мемлекеттің заңнамасымен реттеледі.

Осы Шарттың ережелерін іске асыру мақсатында ЕЭО мүше-мемлекеттері Еуразиялық экономикалық комиссиямен (ЕЭК) бірлесіп Еуразиялық экономикалық одаққа мүше – мемлекеттердің еңбеккерлерін зейнетақымен қамтамасыз ету туралы келісім әзірленді. Келісім еңбекшілер мен олардың отбасы мүшелеріне қатысты қолданылатын болады.

Бұл ретте Келісімде еңбеккер басқа мүше мемлекеттің аумағында еңбек немесе өзге де қызметті жүзеге асыру арқылы зейнетақы құқықтары қалыптастырылатын не қалыптастырылатын ЕЭО-ға мүше мемлекеттің азаматы болып табылатыны айқындалған.

Бұл туралы бүгін ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде "2015 жылы әлеуметтік кепілдіктерді және жұмыспен қамту деңгейін сақтау туралы" тақырыбында өткен брифингте ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі Тамара Дүйсенова мәлімдеді.

ЕЭО-ға мүше әрбір мемлекет азаматқа жұмыс кезеңіне және жұмысқа орналасу еліндегі зейнетақы жарналарының аударымына барабар зейнетақының бір бөлігін төлейтінін ескере отырып, еңбекшілер ЕЭО-ға мүше мемлекеттердегі жұмыс берушілермен еңбек қатынастарын ресми түрде ресімдеуі, яғни еңбек, азаматтық-құқықтық келісім-шарттарды жасауы, осылайша өзінің зейнетақы құқықтарын қалыптастыруы қажет.

 

Қандай зейнетақылар азаматтары қатыса алады ЕЭО аясында әзірленіп жатқан Келісімдер, оның ішінде Қазақстан Республикасындағы?

 

Келісім қолданылатын ЕЭО-ға мүше мемлекеттер тағайындайтын зейнетақы түрлері Келісім жобасының 2-бабында айқындалған.

Зейнетақы оны тағайындаған мүше мемлекет, соның ішінде еңбеккер ЕЭО-ға мүше басқа мемлекеттің аумағында тұрған жағдайда төленетін болады.

Еңбекшінің зейнетақы тағайындаған тұрғылықты мемлекеттің немесе жұмысқа орналасқан мемлекеттің (ЕЭО мүше) аумағында зейнетақы алуға құқығы бар.

Еңбек етушіге зейнетақы тағайындау және төлеу үшін құжаттар тізбесі ЕЭО-ға мүше әрбір мемлекеттің ұлттық заңнамасымен реттелетін болады.

Қазақстанда келісім БЖЗҚ-ға зейнетақы жарналарын төлеу бойынша құқықтық қатынастарға және БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдеріне қолданылатын болады:

по достижении пенсионного возраста;

мүгедектікті белгілеу кезінде 1 және 2 топ мүгедектері, егер мүгедектік мерзімсіз болып белгіленсе,;

единовременная выплата мұрагерлеріне.

 

Егер азамат ел (Ресей Федерациясы немесе) алады құқығын ақысыз пенсию, қандай құжаттар және қайда тапсыруға?

Мысалы, егер РФ азаматы Келісім күшіне енгеннен кейін Қазақстанда Еңбек немесе азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істейтін болса, онда ол Қазақстан Республикасының Ұлттық зейнетақы заңнамасында белгіленген тәртіппен және жағдайларда БЖЗҚ-ға зейнетақы жарналарын ай сайын аудару арқылы жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысатын болады.

Бұл ретте, базалық зейнетақы мөлшері ол тек зейнеткерлік жасқа толған кезде Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша немесе мүгедектікті белгілеу кезінде 1 және 2 топ мүгедектері, егер мүгедектік мерзімсіз болып белгіленсе, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша, т. е. бірдей жағдайда ҚР азаматтары хабарласып, қажетті құжаттармен қоса, БЖЗҚ-ға (бұл-құзыретті орган-ҚР қалыптастыру, зейнетақы жарналары мен зейнетақы төлемдерін жүргізу)немесе ақ(т. е. құзыретті орган мемлекеттің тұру).

Егер банк шоты зейнетақы ашылады РФ аумағында болса, БЖЗҚ-ның тоқсан сайын аударуға міндетті зейнетақы шотына Зейнетақы қорының РФ-ресей рублімен, олар Зейнетақы қоры РФ шотына алушының.

Егер ҚР азаматы біреуі жұмыс өтілі (мысалы, 5 жыл) РФ аумағында Келісім күшіне енгеннен кейін, онда құқық туындаған жағдайда, зейнетақы шарттары бойынша зейнетақы заңнама (РФ зейнетақы жасына жету, болуы белгілі бір еңбек өтілі, саны жеке зейнетақы коэффициентінің), РФ тағайындайды пенсию за отработанный РФ еңбек.

Бұл ретте, ҚР азаматы болады өтініш беруге құқылы құжаттармен (құжаттар тізбесі бойынша анықталады РФ заңнамасы) төлеуге және тағайындауға зейнетақы қорына немесе зейнетақы.

Егер банк шоты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін ашық болады, бір-ақ тоқсан сайын аударатын болады зейнетақы шотына бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры теңге БЖЗҚ-ның шотына алушының.

 

Зейнетақы тағайындау және төлеу кезінде ЕЭО елдерінің құзыретті органдары (зейнетақы қорлары) қалай өзара іс-қимыл жасайды?

Құзыретті органдардың өзара іс – қимылы жеке құжатпен, атап айтқанда, қазіргі уақытта ЕЭК мүше мемлекеттермен бірлесіп әзірлейтін және Келісіммен бір мезгілде қолданысқа енетін келісім нормаларын қолдану бойынша уәкілетті органдар, құзыретті органдар мен ЕЭК арасындағы өзара іс-қимыл тәртібімен (бұдан әрі-тәртіп) реттелетін болады.

ЕЭК тәртібі шеңберінде уәкілетті және құзыретті органдармен бірлесіп, құзыретті органдар алмасатын Келісім шеңберінде зейнетақы тағайындау мен төлеу үшін қажетті немесе бұрын тағайындалған зейнетақылар бойынша маңызы бар мәліметтерді қамтитын тиісті формулярларды әзірлейді.

Такжеэк уәкілетті және құзыретті органдармен бірлесіп, мүше мемлекеттердің уәкілетті және құзыретті органдарының ақпараттық жүйелерін ЕЭК интеграцияланған ақпараттық жүйесімен интеграциялау бойынша, Келісімнің ережелерін және тәртіпті іске асыру кезінде пайдаланылатын мәліметтерді, құжаттарды, формулярларды электрондық түрге аудару бойынша жұмыстарды жүргізеді.

ЕЭК интеграцияланған ақпараттық жүйесін пайдалануға көшкенге дейін құзыретті органдар мен ЕЭК арасындағы өзара іс-қимыл формулярлармен, сондай-ақ зейнетақы тағайындау мен төлеу үшін қажетті құжаттармен алмасу жолымен қағаз түрінде жүзеге асырылатын болады.

 

Келісімге қол қою және оның күшіне енуі қашан жоспарлануда?

Келісімге ЕЭО-ға мүше мемлекеттердің басшылары ағымдағы жылдың желтоқсанында ЕЭО-ның барлық елдері қол қоюы үшін қажетті мемлекетішілік процедуралар аяқталғаннан кейін қол қояды деп жоспарлануда.Бұл ретте келісім ЕЭО-ның барлық елдері оны бекіткеннен кейін күшіне енеді.