Алматы облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы тарапынан облыстық ономастика комиссиясының жұмыс жоспарына сәйкес 2018 жылдың 28-29 тамыз аралығында Қапшағай қаласындағы ономастикалық ахуалдың жай-күйіне зерделеу жұмыстары жүргізілді. Зерделеумен Қапшағай қаласы, Шеңгелді, Заречный ауылдық округтары қамтылды.
Зерделеу барысында қала әкімдігінің ономастика мәселелері бойынша атқарған жұмыстары, көше аншлагтарының ресімделуі және көрнекі ақпараттар мен жарнамалардың «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы», «Жарнама туралы» Қазақстан Республикасы Заңдарына сәйкес жазылуы қаралды.
Өңірдегі ономастикалық ахуалды жақсарту мақсатында қала әкімінің 2018 жылғы 10 сәуірдегі №19-ө өкімімен арнайы жұмыс тобы құрылып, жұмыс жоспарына сәйкес тиісті шаралар атқарылған. Ағымдағы жылы жұмыс тобының екі отырысы өткізіліп, қала бойынша ономастикаға қатысты атқарылған жұмыстар және деректемелер мен көрнекі ақпараттардағы мемлекеттік тіл мәселелері қаралған. Қала, ауылдық округ әкімдіктерінің ономастикалық жұмыстарға жауапты мамандарына әлеуметтік нысандарға, елді мекендерге және оның құрамдас бөліктеріне атау беру және қайта атауға байланысты құжаттарды дұрыс ресімдеу тәртібі түсіндіріліп, семинар өткізілген.
Мемлекеттік тіл саясатын насихаттау бойынша қалалық «Нұрлы өлке» газетінде 18 мақала жарияланған. Сондай-ақ, тілге қатысты 4 билборд жасалған, оның 3 қазақ әліпбиінің латын қарпінде жазылуы бойынша.
Қапшағай қаласы әкімдігіне қарасты 3 әкімшілік бірлік (1 қалалық әкімдік, 2 ауылдық округ), 12 елді мекен бар.
Қазіргі таңда ономастика саласындағы жұмыстар жоғарғы атқарушы органдар тарапынан келіп түскен тапсырмалар аясында және Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігімен келісілген, Республикалық ономастика комиссиясымен мақұлданған «Тарихи тұлғалар», «Тарихи жер-су аттары», «Дәстүрлі атаулар» бойынша жасалған тізімдерге сәйкес жүргізіліп отыр.
Осы орайда, қала әкімдігі тарапынан:
Қапшағай қаласы мен Шеңгелді, Заречный ауылдық округтары бойынша барлығы 539 құрамдас бөліктер (көшелер) тізімге енгізілген. Олардың 129-ы (23,9%) кісі есімімен аталса, 255 (47,3%) көше дәстүрлі және жер-су атауларымен аталады. Ал, 55 (28,7%) көшенің атауы жоқ (нөмірлі шағын аудандар, көшелер, линиялар, секторлар).
Көше атауларының 188-і идеологиялық тұрғыдан ескірген атаулар (Вишневая, Грушевая, Яблочная, Центральная және т.с.с.), оған 155 атауы жоқ көшелерді қосатын болсақ, барлығы 343 (63,6%) көшеге атау беру, қайта атау жұмыстары жүргізілмей отыр. Яғни, округтегі құрамдас бөліктердің тек 36,4 % ғана талапқа сәйкес келеді.
Жиенқұлов (Шеңгелді), Сережкин, Речников, Ахмешов, Айдос (Қапшағай) секілді кісі есімімен аталатын көшелердің атаулары бойынша тұлғаның нақты кім екендігін анықтау қажет.
Пролетариат көсемдері, большевик-революционерлер Ф. Дзержинский (Заречный ауылы), В.И. Ленин (Сарыбұлақ ауылы), Қапшағай қаласындағы Б.Хмельницкий, М. Фрунзе және кім екендігі белгісіз Михаил Соболев көшелерінің атауын өзгерту ұсынылады.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шiлдедегі «Қазақстан Республикасындағы тiл туралы» Заңының 25-5 бабында:
Алайда, Қапшағай қаласына қарасты 10 бірдей көше Центральная атымен аталады. Сол сияқты, Садовая атауы – 8; Вишневая – 5; Виноградная, Береговая, Набережная, Приморская, Южная, Яблоневая, Северная – 4; Абрикосовая, Ежевичная, Клубничная, Персиковая, Сиреневая, Школьная – 3; Железнодорожная, А. Вивальди, Зеленая, Малиновая, Сливовая, Степная атаулары 2 мәртеден қайталанып берілген. Арна ауылында екі Илийская, Ақөзек ауылында екі Төле би көшелері орналасқан (секторлар бойынша).
Көрнекі ақпараттар мен жарнамаларды ретке келтіру мақсатында қала бойынша «Тіл сақшылары» тобы құрылып, 48 рейдтік тексеру жүргізіп, 153 нысанды зерделеген. Рейд барысында қаланың барлық ықшам аудандары мен елді-мекендері толығымен қамтылған. Қатемен жазылған 48 көрнекі ақпарат толығымен ретке келтірілген. Барлық зерделенген нысандарға заң бойынша түсіндірме жұмыстары жүргізіліп, әдістемелік көмек көрсетілген.
Халыққа қызмет көрсету орталығында болған тексеру нәтижесі оң көрсеткішті көрсетті. Барлық көрнекі ақпарат құралдары мен хабарландырулардың басым көпшілігі заңнама талаптарына сай жазылған.
Дегенмен, ономастикалық ахуалды жақсарту барысында атқарылған жұмыстармен қатар кемшіліктер де орын алуда:
Халыққа қызмет көрсету орындарының (дүкендер, шаштараздар, кафелер, дәмханалар, дүңгіршектер) маңдайшаларында жазылған жазулар, хабарландырулар, жарнамалар, баға көрсеткіштері және басқа да көрнекі ақпараттар «Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы» ҚР Заңына сәйкес ресімделмеген. Мысалы:
Қаладағы ономастикалық ахуалды ретке келтіру мақсатында төмендегідей ұсыныстар жасалды: