Ерікті зейнетақы жарналары-зейнетақы капиталын толықтырудың тиімді әдісі

 

Ерікті зейнетақы жарналары-зейнетақы капиталын толықтырудың тиімді әдісі

            Жинақтаушы зейнетақы жүйесі шеңберінде Қазақстанда жарналардың мынадай түрлері жүзеге асырылады: міндетті (жұмыс беруші ай сайын аударатын жұмыскердің жалақысының 10%), міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (жұмыс беруші өз бюджетінен төлейтін зиянды және қауіпті кәсіптер жұмыскерлерінің кірістерінің 5%), сондай-ақ, 2024 жылдан бастап жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ)  1975 жылы және одан кейін туған барлық жұмысшылар үшін (2024 жылы 1,5% - дан, 2028 жылы біртіндеп 5% - ға дейін). Сондай-ақ, жеке және заңды тұлғалар аудара алатын ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) бар. Жеке тұлға өзі үшін және (немесе) жақындары үшін өз табысы есебінен, ал заңды тұлғалар – өз қызметкерлерінің және (немесе) үшінші тұлғалардың пайдасына қаражат сала алады. Бұл жарналардың осы түрінің артықшылықтарының бірі.

Ерікті зейнетақы жарналарын екінші деңгейдегі банктер, Қазпошта арқылы, сондай-ақ, жұмыс берушіге өтініш беру жолымен аударуға болады, соның негізінде ол ЕЗЖ мәлімделген адамның пайдасына БЖЗҚ-ға аударатын болады. ЕЗЖ есебінен зейнетақы төлемдерін алу тәртібін алушы БЖЗҚ зейнетақы ережелеріне сәйкес дербес айқындайды.           

Шарт жасасу және ЕЗЖ бойынша жеке зейнетақы шотын (ЖЗШ) ашу үшін БЖЗҚ кеңсесіне барудың қажеті жоқ. ЕЗЖ есепке алу үшін ЖЗШ алғашқы жарна түскен кезде автоматты түрде ашылады. ЕЗЖ есепке алу үшін ЖЗШ ашу өтінішсіз тәртіппен мынадай негізде жүзеге асырылады:

           - ЕЗЖ аудару кезінде БЖЗҚ-ға агенттер ұсынатын жеке тұлғалардың тізімдері;

           - БЖЗҚ-ға түскен бастапқы жарнаны жеке тұлғадан өз пайдасына немесе ЕЗЖ аудару кезінде үшінші тұлғаның пайдасына.

Пайдасына зейнетақы жарналары жүзеге асырылатын жеке тұлғаны сәйкестендіру ЕЗЖ аудару кезінде төлем тапсырмасының электрондық форматында көрсетілген дербес деректердің (ТАӘ, ЖСН, туған күні) арқасында жүзеге асырылады. БЖЗҚ жеке тұлғаның жеке басын куәландыратын қолданыстағы құжаттың деректемелері, тұрақты тұратын жері туралы барлық қажетті мәліметтерді және өзге де мәліметтерді мемлекеттік органдардың тиісті ақпараттық жүйелерінен алады.

Қазақстандаеріктізейнетақыжарналарысалықтықартықшылықтарғаие. Мысалы, жұмысберушініңқызметкердіңпайдасынааударған ЕЗЖ жекетұлғаныңтабысыретіндеқарастырылмайды, жұмысберушіүшінмұндайшығыстаркорпоративтіктабыссалығынесептеукезіндешегеругежатады. Яғни, бұлжағдайдажұмысберушісалық салу кезіндежеңілдіктералады.

Еріктізейнетақыжарналары, сондай-ақ,міндеттізейнетақыжарналарыныңбарлықтүрлерісияқтыинвестицияланадыжәнесалымшыларғатабысәкеледі. ӘдепкібойыншазейнетақыактивтерінҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкібасқарады. Алайда, салымшыларзейнетақыжинақтарынинвестициялықпортфельдібасқарушыға (ИПБ) аударуғақұқылы, оларкірістілік пен тәуекелдіңәртүрлідеңгейлері бар әртүрліинвестициялықстратегиялардыұсынады. ЕгерміндеттіжәнеміндеттікәсіптікзейнетақыжинақтарынИПБ 50% - ғадейінаударуғаболатынболса, ондаеріктізейнетақыжинақтарынбасқаруғатолықкөлемдеберугеболады. ИПБ-дегіжинақтардыаударусалымшыныңөтінішібойыншажүргізіледі, оны Қорсайтындағыжекекабинеттенемесе БЖЗҚ-ныңкезкелгенфилиалындаэлектрондықформаттаберугеболады. Инвестициялаунәтижелерібойыншабасқарушыкомпанияныөзгертугеболады, бірақжылынабірреттенжиіемес. Осылайша, зейнетақыактивтерінбасқаруғақатысу ЕЗЖ-ніңтағыбірартықшылығыболыптабылады.

Жарналардыңбарлықтүрлеріесебінензейнетақыжинақтарыныңсомасын enpf.kzсайтындағыжекекабинетте  24/7 режиміндеоңайбақылауға болады.

ЕЗЖ есебінензейнетақытөлемдерінзейнеткерлікжасқадейін – 50 жастанбастапалуғаболады. Бұданбасқа, егерҚазақстанРеспубликасыныңзаңдарындажәнеҚазақстанРеспубликасыратификациялағанхалықаралықшарттардаөзгешекөзделмесе, олмүгедектігі бар тұлғаларға, сондай-ақ,ҚазақстанРеспубликасынантысжергетұрақтытұруғакеткеншетелдіктер мен азаматтығыжоқадамдарғаберіледі.

Атап кету керек, зейнетақыжинақтары,оныңішіндееріктізейнетақыжарналары бар адамқайтысболғанжағдайда, олҚазақстанзаңнамасындабелгіленгентәртіппенмұрағақалдырылады. Атапайтқанда, зейнетақыжинақтарыныңмұрагерлігіөсиетбойыншанемесезаңбойыншажүзегеасырылады. Өсиетболмағанкезденемесебүкілмұраныңтағдырынанықтамағанкезде, сондай-ақ,басқажағдайлардамұрагерлікзаңбойыншакүшінеенеді.

БЖЗҚ сайтында оларды БЖЗҚ-ға беру тәсіліне қарай қажетті құжаттардың тізбесі, оларды ресімдеуге қойылатын талаптар, сондай-ақ, өтініш бланкілері мен оларды толтыру үлгілері, сенімхат үлгісі орналастырылған.

Жасы бойынша немесе мүгедектікке байланысты ЕЗЖ есебінен төлемдер алуға өтінішті enpf.kz  сайтындағы жеке кабинетте онлайн-форматта беруге болады.

Сондай-ақ, БЖЗҚ-ның "Төлеуге арналған құжаттарды алдын ала тексеру" электрондық қызметін пайдалана отырып, БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдеріне жіберілетін құжаттарды алдын ала тексеруге болады.

 "БЖЗҚ" АҚ салымшының ерікті зейнетақы жарналарын (ЕЗЖ) аудару туралы уақытылы шешім қабылдауы оған зейнетақы капиталын едәуір толықтыруға және одан әрі қарай жоғары төлемдер алуға септігі тизетіндігін еске салады.

 

БЖЗҚ 2013 жылғы 22 тамызда «ГНПФ» ЖЗҚ» АҚ негізінде құрылды. БЖЗҚ құрылтайшысы және акционері – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті» ММ арқылы Қазақстан Республикасының Үкіметі. БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлікпен басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүзеге асырады. 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақы активтерін басқару тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар жасау қызметі Қазақстан Республикасының Президенті басшылық ететін Ұлттық қорды басқару кеңесіне берілді. Зейнетақы заңнамасына сәйкес БЖЗҚ міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын, ерікті зейнетақы жарналарын тартуды, зейнетақы төлемдерін, зейнетақы жинақтары мен төлемдерін жеке есепке алуды жүзеге асырады, салымшыға (алушыға) зейнетақы жинақтарының жай-күйі туралы ақпарат береді (толығырақ www.enpf.kz сайтында).