Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет

Қазақстандағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес

 

Қазақстанның қазіргі заман тарихындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы батыл және ымырасыз күрес бағыты республиканың сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының негізгі мәнін қалыптастырады.

Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының тарихы Қазақстан Республикасы Президентінің 1992 жылғы 17 наурыздағы "ұйымдасқан қылмыс түрлерімен және сыбайлас жемқорлықпен күресті күшейту жөніндегі шаралар туралы"Жарлығынан бастау алады.

Нәтижесінде, Мемлекет басшысының бастамасы бойынша 1998 жылғы шілдеде "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы" ҚР Заңы қабылданды, ол посткеңестік кеңістіктегі алғашқы заңнамалық актілердің бірі болды.

2015 жылғы 18 қарашада "сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" ҚР жаңа заңының қабылдануы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты іске асырудың заманауи нысандары мен әдістерін қалыптастыруда шешуші мәнге ие болды.

Сыбайлас жемқорлық-жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамдардың, мемлекеттік міндеттерді атқаруға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік міндеттерді атқаруға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкілеттіктерін және олармен байланысты мүмкіндіктерді өзі немесе делдалдар арқылы өзі не үшінші тұлғалар үшін мүліктік (мүліктік емес) игіліктер мен артықшылықтар алу немесе алу мақсатында заңсыз пайдалануы, сол сияқты игіліктер мен артықшылықтар беру арқылы осы адамдарды сатып алу.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл-сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, оның ішінде қоғамда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау және жою, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды анықтау, жолын кесу, ашу және тергеу және олардың салдарларын жою жөніндегі өз өкілеттігі шегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілерінің қызметі.

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық-сыбайлас жемқорлық белгілері бар құқыққа қарсы кінәлі әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік), ол үшін заңмен әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілік белгіленген.

Мемлекеттік, құқық қорғау және сот органдарының ұйымдастыру-басқару қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің деңгейін төмендету мақсатында сыбайлас жемқорлық көріністері үшін мүмкіндіктерді барынша азайтатын іріктеу, мансаптық ілгерілету ережелерін және қызмет өткеру шарттарын реттейтін нормативтік-құқықтық актілерді қайта қарау бойынша жұмыстардың үлкен көлемі жасалды.

Құқық қорғау және сот органдарында жасырын құқыққа қарсы ниеттерді, теріс тәуелділіктерді және т. б. түсуге үміткерлерден анықтау мақсатында полиграфологиялық зерттеу енгізілді.

Сот процестерін де, құқық қорғау органдары қызметкерлерінің қызметтік іс-әрекеттерін де бейнетіркеу рәсімдерін енгізу олардың тарапынан ықтимал құқық бұзушылықтарды пәрменді бақылау үшін жағдай жасады.

Мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясын орындаудың жаңа кезеңі, ең алдымен, практикалық нәтижелілікке және қойылған мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабылданатын шаралардың тиімділігін арттыруға бағытталған.