Мемлекет басшысының «жаңа ахуалдағы Қазақстан, іс қимыл жасайтын уақыт» атты халыққа жолдауында елімізде құқық жүйесінде полиция, прокуратура және сот арасында өкілеттіктерді бөле отырып, үш буынды модельді енгізуді тапсырды.
2020 жылдың 31 желтоқсанынан бастап заңнамалық түзетулер күшіне енген күні барлық қылмыстық қудалау және прокуратура органдары қылмыстық іс бойынша негізгі шешімдерді электрондық нұсқада бекітуге көшті.
Енді қылмыстық процеске үш буын жауап береді: полиция, прокуратура және сот.
Полиция-қылмыстарды анықтап, қатысы бар адамдарды анықтап, дәлелдер жинауы керек.
Прокурор-жиналған дәлелдемелерге тәуелсіз баға беруге, азаматтардың құқықтарын бұзудың жолын кесуге, адал азаматтарды қылмыстық процеске тартуға жол бермеуге, сотта айыптауды қолдауға міндетті.
Сот-органдардың іс-әрекеттеріне шағымдарды қарайды және іс бойынша түпкілікті үкім шығарады.
Осылайша, келесідей негізгі іс жүргізу шешімдерін прокурормен келісу қажет: күдіктіні тану, оның әрекетін саралау, қылмыстық құқық бұзушылықты саралау, сотқа дейінгі тергеу мерзімдерін үзу, тоқтату, айыптау актісі. Әйтпесе, олар заңсыз болып саналады. Негізгі процессуалдық шешімдерді бекіту жәбірленушінің ғана емес, күдіктінің де конституциялық құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді. Бұл тек бірінші кезең.
Мұндай жүйе әлемнің көптеген дамыған елдерінде қолданылады, ол келесідей жүйемен жұмыс жасайды: полиция қылмыстарды анықтап, қатысы бар адамдарды анықтап, дәлелдер жинайды. Прокурор жиналған дәлелдемелерге тәуелсіз баға береді, азаматтардың құқықтары бұзылмайтынына, кінәсіз адамдардың қылмыстық жауапкершілікке тартылмайтынына көз жеткізеді, сотта айыптауды қолдайды.
Жалпы өткен кезеңде үш буынды үлгі аясында Еңбекшіқазақ ауданының прокуратурасымен 1975 шешім келісілді.
Негізгі процедуралық шешімдерді электронды үйлестірудің артықшылықтарын асыра бағалау қиын. Прокурордың сотқа дейінгі тергеу органымен жедел өзара іс-қимылы артық бюрократиялық кідірістерді болдырмайды, тергеушілердің уақыты да үнемделеді, іспен бірге прокурорға барудың қажеттілігі туындамайды. Сонымен қатар, бұл тергеу органдарының басшылығына және қадағалау прокурорына қылмыстық істерді тергеу барысын онлайн режимінде бақылауға мүмкіндік береді, іс бойынша бұрмалауға жол бермейді.