5 институционалдық реформаны жүзеге асыру үшін Ұлттың жоспары «100 нақты қадам», «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңдар қабылданды және 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.
Реформалардың жаңа кезеңінде мемлекеттік қызмет саласында тәртіптік және этикалық бақылауды күшейтуге баса назар аударылды, сондықтан Мемлекет басшысының Жарлығымен мемлекеттік қызметшілерге арналған Этика кодексі енгізілді, ол жұмыскерлердің жұмыс тәртібін реттейді, командадағы және күнделікті өмірдегі қарым-қатынас.
Сонымен қатар, Этика жөніндегі комиссар жаңа институт азаматтық қызметшілерге моральдық білім беруді қамтамасыз етуге шақырылған және алғаш рет Этика жөніндегі кеңестерді жүйелі негізде сыбайлас жемқорлық пен этикалық құқық бұзушылықты болдырмау жөніндегі шараларды әзірлеу бойынша жұмыс жасайтын болады. Этикалық кодекстің жалпы ережелері мемлекеттік қызметшілердің елдегі этносаралық келісімді нығайтуға, қабылдаған шешімдердің заңдылығы мен ашықтығына, қызметкерлердің адалдығы мен әділдігіне кепілдік беретін мінез-құлыққа қойылатын талаптарды қамтиды.
Сондай-ақ, «халықтың қызметшісі» қоғамнан сынға ұшырайтын кез-келген іс-әрекетті, оның ішінде шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді таратуға, мемлекеттік мүліктің, оның ішінде автокөлік құралдарының, қызмет көрсету тәртібінің сақталуына қойылатын талаптарды қатаң сақтауға және жұмыс уақытын ұтымды пайдалануды болдырмауға тиіс. Тағы бір үлкен жұмыс блогы, Кодекс халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсартуды, халықтың қажеттіліктеріне назар аударады. Сырттан тыс уақытта мінез-құлық нормалары антисоциальлық мінез-құлық сияқты тыйымдарды қамтиды қоғамдық орындарда болу, маскүнемдіктің болуы, қоғамдық моральге және тәртіпті бұзуға, сондай-ақ басқа азаматтардың заңсыз әрекеттерге араласуына жол бермеу. Кез келген жұмыстың тиімділігі командада қалыптасатын қарым-қатынас мәдениетіне байланысты. Барлық қызметкерлер және, бірінші кезекте, менеджерлер командадағы іскерлік қарым-қатынастарды нығайтуға үлес қосуы керек, әріптестерінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін жеке және кәсіби қасиеттерін талқылаудан аулақ болу керек. Кодекстің басқаратын келесі маңызды қарым-қатынас ортасы - мемлекеттік қызметшілердің сөйлеген сөзі. Мемлекеттiк органның қызметiне осындай сөз сөйлеудi оның басшысы немесе мұны орындауға уәкiлеттiк берген лауазымды адамдар жүзеге асырады.
Қызметкерлер мемлекеттік саясат мәселелері бойынша өз пікірін білдіруі керек, егер:
1) мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарына сәйкес келмейді;
2) жария етуге рұқсат етілмеген жеке ақпаратты ашып көрсетеді;
3) мемлекеттiк лауазымды адамдар туралы әдепке жатпайтын мәлімдемелердi қамтиды.
Мемлекеттiк органның қызметкерлерiнiң ғылыми, педагогикалық немесе шығармашылық қызметi туралы материалдарын жариялауға тыйым салынады.
Сонымен бірге, негізсіз сыбайлас жемқорлық айыптарын ұсынған кезде лауазымды тұлғалар бір ай ішінде оны жоққа шығару жөнінде шаралар қабылдауы керек, этика жөніндегі комиссары мемлекеттік қызметшілерге кеңес береді, соның ішінде белгіленген шектеулер мен тыйым салуларға сәйкестігі, жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарастыру, командалық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру, сонымен бірге қызметкерлердің құқықтарын бұзу жағдайында оларды қорғауға және қалпына келтіруге бағытталған шараларды қабылдайды.
Айта кетейік, омбудсмен тиісті мәселені шешуде мемлекеттік орган басшысының бейтараптығы туралы, мысалы, мүдделер қақтығысы туралы негізді күмән тудыруы мүмкін, сонымен қатар, биылғы жылы Тәртіптік кеңестер Мемлекеттік қызмет істері министрлігінің Этика кеңестеріне .
Сонымен бірге, мемлекеттік қызметшілер қазіргі қазақстандық қоғамның үлгісі болуы керек.
Еңбекшіқазақ ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасының
Мәжбүрлеп өндіру бөлімінің
бас маманы А.Биханова