Атауы Қазақстан Республикасында сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы
Әзірлеу үшін негіздеме Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасы (Мемлекет Басшысының 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 88-тармағы
2021 жылғы "халық бірлігі және жүйелі реформалар-ел өркендеуінің берік негізі")
Әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет)
Іске асыруға жауапты мемлекеттік органдар мен ұйымдар мемлекеттік органдар, ведомстволық бағынысты ұйымдар, квазимемлекеттік сектор субъектілері
Іске асыру мерзімі 2022-2026 жылдар
Бөлім 2. Ағымдағы жағдайды талдау
2.1. Қол жеткізілген нәтижелер
Қазақстанның сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаты ұлттық тәжірибе мен озық шетелдік тәжірибені ескере отырып, қоғамның сұраныстарына сүйене отырып үнемі жетілдіріліп отырады.
Бұл бағытта жүйелі және кешенді тәсіл Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 26 желтоқсандағы № 986 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2015-2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясын (бұдан әрі – сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегия) іске асыру арқылы қамтамасыз етілген.
"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы" Заңның қабылдануымен алдын алу және қылмыстық-құқықтық құралдардың ақылға қонымды теңгерімімен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларының жүйесі құрылды.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске сыбайлас жемқорлыққа қарсы ағарту арқылы және оның кез келген көріністеріне "нөлдік" төзімділік атмосферасын құру арқылы азаматтық қоғам белсенді түрде тартылуда.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс – қимыл жөніндегі Тәуелсіз уәкілетті орган-Қазақстан Республикасының Президентіне бағынатын және есеп беретін Қазақстан Республикасының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) құрылды.
Мемлекеттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының басты жолсерігі бола отырып, Агенттік өз қызметінде тиімді алдын алу, ауқымды ағарту, қоғаммен сындарлы серіктестік элементтерін біріктіреді
және қылмыстық-құқықтық шаралар.
Жобалық басқару шеңберінде әрбір мемлекеттік орган үшін сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша үлгілік базалық бағытты енгізу сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің үйлестіруші әлеуетін күшейтті.
Мемлекеттік қызметтегі алдын алу шаралары
"Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы" жаңа Заңда мемлекеттік қызметтің "мансаптық" моделіне көшу қамтамасыз етілді, ашық конкурстық іріктеу, құзыреттілік негізінде ілгерілету тетіктері арқылы меритократия қағидаттары енгізілді. Командалық ауысу үшін жағдайлар қысқартылды, мемлекеттік қызметшілердің тиімділігін бағалау жүйесі түбегейлі қайта қаралды, жұмыс нәтижелеріне байланысты еңбекақы төлеудің жаңа жүйесін апробациялау жүргізілді.
Мемлекеттік қызметшілердің Әдеп кодексі, жергілікті
және орталық мемлекеттік органдарда әдеп жөніндегі уәкілдер институты құрылды. Әдеп жөніндегі кеңестер жұмыс істейді.
Мемлекеттік қызметшілер, Парламент депутаттары мен судьялар үшін шетелдік банктердегі шоттарды иеленуге сыбайлас жемқорлыққа қарсы жаңа шектеу енгізілді.
Осыған байланысты сыйлықтар алуға және сыйға тартуға толық тыйым салу қарастырылған
жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын, сондай-ақ мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген, оларға теңестірілген адамдарға және олардың отбасы мүшелеріне қызметтік міндеттерін орындау арқылы жүзеге асырылады.
Аталған адамдардың жақын туыстарымен, жұбайларымен және жекжаттарымен бірге қызмет (жұмыс) істеуіне жол бермеу туралы нормалар күшейтілді. Мемлекеттік лауазымға кандидаттар мемлекеттік ұйымда жұмыс істейтін туыстары туралы хабардар етуге міндетті.
Қаржылық бақылау шаралары жетілдірілді. 2021 жылы мемлекеттік қызметшілер, оларға теңестірілген адамдар, сондай-ақ олардың жұбайлары
жалпыға бірдей декларациялау аясында олар барлық активтерін тіркей отырып," кіріс " декларацияларын ұсынды. 2022 жылдан бастап кірістер мен шығыстарды салыстыру жүзеге асырылатын болады.
Әкімдердің қызметін бағалау "сыбайлас жемқорлық деңгейі" нысаналы индикаторымен толықтырылды және сыбайлас жемқорлық индексін өңірлік өлшеу әдістемесі бекітілді.
Соттар мен құқық қорғау органдарындағы сыбайлас жемқорлықтың алғышарттарын барынша азайту
Судьяларды іріктеу және бағалау жүйесі жақсарды. Облыстық және оған теңестірілген
оларға соттарда Судья әдебі жөніндегі комиссия жұмыс істейді, Жоғарғы Сот жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің ішкі қауіпсіздік және соттарда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бөлімі құрылды.
"Бітімгер судьяның" фигурасы енгізілді, бұл соттарға жүктемені үш есе азайтты: істердің жартысына жуығы татуласумен аяқталады, тараптар сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, дауды өздері шешеді.
Сот процестері онлайн режимге ауыстырылды. Істерді автоматты бөлу алгоритміндегі манипуляциялар мүмкіндігі жойылды.
Заң үстемдігі қағидатын сөзсіз қолдану мақсатында халықаралық бизнестің азаматтық және коммерциялық дауларын жедел шешу үшін ерекше құқықтық режим шеңберінде жұмыс істейтін "Астана" халықаралық қаржы орталығының Тәуелсіз соты құрылды.
Қылмыстық процестің үш буынды моделі енгізілуде
азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау кепілдіктерін күшейтуге, жазалаудың бұлтартпастығына және сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға.
Пенитенциарлық мекемелерде жаппай бейнебақылау енгізіледі
және қызметтік үй-жайларында, сондай-ақ құқық қорғау органдарының барлық жедел-тергеу бөлімшелерінде жүзеге асырылады.
Күнделікті практикада сотқа дейінгі тергеп-тексерудің электрондық жүйелері, әкімшілік өндірістер, тексеру субъектілері мен объектілерін есепке алу, сондай-ақ "Qamqor"ақпараттық сервисі қолданылады.
Құқық қорғау органдарының қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету үшін цифрландыруды пайдаланудың жарқын мысалы құқық бұзушылардың лауазымды тұлғалармен тікелей байланысын болдырмайтын "Сергек" жол қозғалысын бейнебақылау практикасын кеңейту болып табылады.
Құқық қорғау жүйесіне мемлекеттік қызметте қолданылатын рекрутинг стандарттарын енгізу іріктеудің ашықтығын, тиісінше, кадрлардың сапасы мен "тазалығын" қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілігін күшейтумен қатар, сыбайлас жемқорлық
сондай-ақ жалға алу шығындарын өтеу қарастырылған
жекелеген санаттарына тұрғын үй сатып алу.
Қоғамдық бақылауды кеңейту, мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз ету
Қазақстанда бірқатар үкіметтік емес ұйымдар ұсынған қоғамдық бақылау күшейтілді.
Ұлттық алдын алу тетігі, қоғамдық бақылау комиссиялары белсенді жұмыс істеуде. Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылды.
"Халық үніне құлақ асатын мемлекет" тұжырымдамасы шеңберінде азаматтық қоғамды шешімдер қабылдау процестеріне тарту үшін тиімді институционалдық-құқықтық негіз қалыптастырылды.
"Қоғамдық кеңестер туралы"Заңға өзгерістер енгізу арқылы қоғамдық кеңестердің құқықтық мәртебесі кеңейтілді.
Қоғамдық бақылауды енгізу процесінде саяси партиялар маңызды рөл атқарады. "Nur Otan" партиясы 2025 жылға дейінгі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Бағдарламасын қабылдады, сондай-ақ бірқатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы бастамалар "өзгерістер жолы: әркімге лайықты өмір!».
Жұртшылық өкілдерінен тұратын арнайы мониторингтік топ Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияның іске асырылуын бағалауды қамтамасыз етті.
"Ақпаратқа қол жеткізу туралы" заңмен қоғам алдында есеп беретін және транспарентті мемлекетті қалыптастыру үшін негіз қаланды.
"Ашық үкімет" электрондық платформасында ашық деректердің бес порталы құрылды: "Ашық бюджеттер", "Ашық НҚА", "Ашық деректер", "мемлекеттік органдардың тиімділігін бағалау", "Ашық диалог".
Бұл ресурстар азаматтарға бюджеттік бағдарламаларды, нормативтік құқықтық актілердің жобаларын талқылауға қатысуға, статистикалық ақпарат алуға және мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің басшыларына проблемалық сұрақтармен жүгінуге мүмкіндік береді.
Онлайн-режимде шағымдарды ыңғайлы және жылдам беруге мүмкіндік беретін, олардың қаралуын қадағалайтын арнайы "e-жүгіну" сервисін енгізу арқылы азаматтардың өтініштерімен жұмыс қайта іске қосылды.
Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің қабылдануымен жария-құқықтық дауларды қарау кезінде жеке және заңды тұлғалардың құқықтарын қорғаудың тиімді тетіктері енгізілді, сондай-ақ билік органдарының шешімдер қабылдау процесіне азаматтардың қатысу кепілдіктері күшейтілді.
Қоғам қатарынан 150 тәуелсіз сарапшыны тарта отырып, 11,2 мың нормативтік құқықтық актілер жобасына сыбайлас жемқорлыққа қарсы сараптама жүргізілді, бұл 30 мыңнан астам сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтауға мүмкіндік берді.
Өңірлік маңызы бар маңызды мәселелерді шешуге азаматтардың қатысуына негізделген жергілікті өзін-өзі басқарудың тиімді моделі дамуда.
Астананың, республикалық және облыстық маңызы бар қалалардың тұрғындарына жобаларға бастамашылық етуге мүмкіндік беретін" Халықтық қатысу бюджеті " енгізілді
аумақтарды абаттандыру, көгалдандыру және санитарлық тазалау бойынша.
Бюджеттің төртінші деңгейін қалыптастыру арқылы ауыл халқының бюджет қаражатының не үшін жұмсалатынын дербес анықтау мүмкіндігі бар.
Аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдық округтердің, кенттер мен ауылдардың әкімдерін сайлау енгізілді.
Мемлекеттік органдардың өзара іс-қимыл арналарын құруға мүмкіндік берген "Адалдық алаңы" жобасы бүкіл ел бойынша ауқымды.
азаматтық қоғаммен сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселелерінде.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы білім беру, парасаттылық идеологиясын және сыбайлас жемқорлыққа "мүлдем төзбеушілікті" ілгерілету
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұлттық қозғалысқа барлық мүдделі топтар: оқушылар, студенттер, оқытушылар, мемлекеттік қызметшілер, кәсіпкерлер, инвесторлар, тәуелсіз сарапшылар, еріктілер және басқалар тартылған.
Бакалавриаттың барлық мамандықтары бойынша білім беру бағдарламалары "сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет негіздері"элективті пәнімен толықтырылды.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттары жоғары бірқатар қазақстандық жоғары оқу орындары Академиялық адалдық Лигасына бірікті.