Әлемдегі жағдай және Covid-19 алдын-алу шаралары: алматылық эпидемиологтың сұхбаты
Эпидемиялық жағдайдың күрделенуіне және пандемияның жаңа толқынының басталуына байланысты Алматы қаласының өңірлік коммуникациялар қызметіне берген эксклюзивті сұхбатында Алматы қаласы тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің қауіпсіздігі сапасын бақылау Департаментінің карантиндік және аса қауіпті инфекцияларды эпидемиялық қадағалау бөлімінің басшысы Саят Қауметбаев, жиі қойылатын сұрақтарға жауап беріп, қала тұрғындарына сақтық шаралары туралы бірқатар ұсыныстар берді.
- Сіз әлемдегі эпидемиялық жағдайды қалай бағалайсыз? Жағдай тұрақтанғаннан кейін тағы қандай себептермен нашарлауы мүмкін? Бұл неден туындайды? Вирус мутацияға ұшырайды ма немесе адамдар қырағылықты тоқтатты ма?
- Әлемдегі эпидемиялық жағдай өте қолайсыз. Пандемия қарқын алуда: бүгінде әлемде коронавирус инфекциясының 43 миллионнан астам жағдайы тіркелген. Әлемде коронавирус инфекциясы бойынша жағдай күрделі. Біздің ойымызша, бұл - адамдарда жеке қауіпсіздік шараларының болмауына байланысты да қалыптасты. Сонымен қатар, эпидемиямен күресудің ең қолайлы әдісі – қытайдың тәсілі. Оны Тынық мұхиты және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері басшылыққа алған және қолданады. Күніне: Жапонияда – 620 жағдай, Малайзияда – 350 жағдай, Кореяда – 75 жағдай, ал ҚХР – да-шамамен 30 жағдай тіркелген. Тек Үндістанда тәулігіне 70 мыңнан астам жағдай тіркелген. Сovid-19 инфекциясы әлем бойынша мүлдем зерттелмегендіктен, американдық және Еуропалық аймақтарда вирустың мутациясы жоққа шығарылмайды.
- Бүгінде пандемияның екінші толқынына қатысты түрлі болжамдар айтылуда. Кейбір шетелдік сарапшылар екінші толқын ауқымдырақ болады деп санайды. Адамдардың болжамына қарамастан, бір сұрақ мазалайды - адам өзін қалай қорғауына болады. Сіздің ойыңызша, ауыр аурудың алдын алу және инфекцияның қарқындылығын төмендету үшін қандай қадамдар жасау керек?
– Белгіленген шектеу шараларын бұзбай және жеке сақтық шараларын сақтай отырып, халықты КВИ – ден барынша қорғауға болады. Бетперде тағу, әлеуметтік қашықтықты сақтау, адамдар көп жиналатын жерлерден аулақ болу, түрлі отбасылық іс-шараларды-тойларды, еске алуларды, мерейтойларды және т.б. жасамау және одан аулақ болу, жасы келген ата-аналар мен балаларды қорғау.
Ағымдағы эпидемиялық жағдайды ескере отырып, қабылданған шектеу шараларын сақтай отырып, инфекцияның күшті өршуіне жол бермеуге және қарқындылығын төмендетуге болады:
1) бұқаралық іс-шараларға (ас беру, салтанатты отбасылық тойлар, үйлену тойлары, ұзату, мерейтойлар, ас, еске алу, ойын-сауық, кинотеатрлар, көрермендердің қатысуымен спорттық іс-шаралар және т.б.), оның ішінде үйде өткізуге тыйым салу. Өкінішке орай, бұл тыйымдарды бұзу фактілері бар және олар айыппұлдарға қарамастан жалғасуда;
2) барлық күндері ойын-сауық орындарының (түнгі клубтар, караоке) және арнайы қоғамдық тамақтану объектілерінің (банкет залдарының, барлардың, фудкорттардың), сондай-ақ жексенбі күндері азық-түлік және азық-түлік емес жабық базарлардың жұмысына тыйым салу;
3) қалалық объектілердің жұмыс берушілерімен меншік нысанына қарамастан, қызметкерлердің кемінде 50% - ын, бірінші кезекте 50 жастан асқан қызметкерлерді қашықтық форматта қамтамасыз ету ұсынылды;
3) мектептер мен балабақшалардағы бастауыш сыныптардағы кезекші топтардың жұмысын жалғастыра отырып, білім беру және мектепке дейінгі балалар мекемелерінің қашықтықтан жұмыс режимін жалғастыру;
4) көп пәтерлі үйлердің кіреберістері мен балалар алаңдарын профилактикалық дезинфекциялау қайта жаңартылды;
5) шектеу шараларының сақталуын бақылау, қоғамдық көлікте, қоғамдық тамақтану объектілерінде және демалыс орындарында (саябақтарда, бульварларда, скверлерде және т.б.) әлеуметтік қашықтық пен бетперде режимінің сақталуын тексеру жөніндегі мониторингтік топтардың жұмысы қайта жанданды.
- Жақында Қаланың бас санитар дәрігерінің қаулысына сәйкес, Алматыға келетін барлық халықаралық рейстерде ПТР-тексеруден өткені туралы анықтама болуы тиіс. Сондай-ақ, диагностикалық шаралардың бірі жақында COVID-19 үшін ИФТ әдісін зерттеу деп аталады. Диагностиканың осы әдісі туралы толығырақ айтып берсеңіз, ол ПТР-дан несімен ерекшеленеді? Қандай жағдайларда тест жасау ұсынылады?
- Біріншіден, ҚР Үкіметі жанындағы ведомствоаралық комиссия шетелдерден Қазақстанға халықаралық рейстерде азаматтығына қарамастан ПТР-тесттен өткені туралы анықтамасыз азаматтарды ұшақтарға отырғызуға жібермеу туралы шешім қабылдады.
Диагностикалық әдістерге келетін болсақ, ең қолайлы әдіс – ПТР сынақтары, оны жүргізу үшін медицина қызметкерлеріне мұрын мен жұтқыншақтың шырышты қабығынан тампон алу жеткілікті. Коронавирусқа IgG және IgM класты антиденелерді анықтай отырып, COVID-19-ға ИФТ (иммуноферменттік талдау) әдісімен зерттеу анағұрлым күрделі. Бұл ретте қан үлгілері зерттеледі. ИФТ әдісінің негізінде контингенттің немесе халықтың топтарының кең ауқымын зертханалық тексеру қажет болған кезде сигналдық әдіс ретінде пайдаланылатын экспресс-тестілеу жұмыс істейді, бұл:
1) теміржол көлігіндегі тасымалдау қызметіне байланысты адамдар, жүктерді автомобильмен халықаралық тасымалдауды жүзеге асыратын жүргізушілер, сондай-ақ транзиттік жүргізушілер;
2) COVID 19 таралуын болдырмау жөніндегі іс-шараларға тартылған орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың қызметкерлері;
3) карантиндік аймақтардың тыныс-тіршілігін қамтамасыз ететін кәсіпорындардың қызметкерлері (коммуналдық қызмет, тамақ өнімдерін, дәрі-дәрмектерді сататын сауда объектілерінің, жеткізуді жүзеге асыратын қоғамдық тамақтандыру объектілерінің, көліктің, ПИК-тің, дезинфекция қызметтерін көрсететін және т. б.);
4) ауыр созылмалы ауруға байланысты жедел амбулаториялық консультацияға мұқтаж пациенттер, сондай-ақ шұғыл айғақтар бойынша емдеуге жатқызылған пациенттер жатады.
ИФТ әдісімен жедел тесттің оң нәтижесі болған кезде, жіті немесе бастан кешкен инфекция туралы белгі беретін, ПТР-тестілеу әдісімен COVID-19 қосымша анықтау жүргізіледі.
- Сипмтомы білінбейтіндерге тоқталуды ұсынамын. Қала тұрғындары әлі де өздерін осы инфекцияның қауіпті еместігіне сендіруге тырысуда. КВИ-ді сипмтомсыз тасымалдайтындардың жауапкершіліксіздігі қалай жазаланады?
- Эпидемиялық тұрғыдан КВИ-ді симптопмсыз тасымалдаушылар - белгілері бар КВИ науқастарына қарағанда қауіпті, өйткені олардың өздері аурудың бар-жоғын білмейді және басқаларға жұқтырып, инфекцияны еріксіз таратады.
- Қазір жаппай вакцина жүріп жатыр. Біз көріп отырғанымыздай, КВИ баланың денесіне қатты зиян тигізбейді - оларды вакциналау керек пе?
- Қазір жұқпалы аурулардың алдын алу үшін халықтың қауіпті топтарын тұмауға қарсы вакциналау жүргізілуде, бұл жағдайда КВИ ағымының ауырлығы күрделене түседі және өлім-жітім жоғары болады.
- Қыс мезгілі жақындап келеді. КВИ-ден басқа қандай қауіпті инфекциялар адам ағзасына, атап айтқанда Алматыда қауіп төндіруі мүмкін? Әр түрлі инфекциялармен жұқтыру қаупін қалай азайтуға болады?
- Қысқы кезеңде адам ағзасына, атап айтқанда Алматыда тұмау, ЖРВИ (жіті респираторлық вирустық инфекциялар), менингит (менингококк, серозды), туберкулез, пневмония, тонзиллит сияқты күзгі-қысқы маусымдылығы бар кең таралған инфекциялар қауіп төндіруі мүмкін. Оларды азайту және алдын-алу үшін алдын-алу шаралары КВИ-ге ұқсас, яғни максималды ажырату, Маска режимі, әлеуметтік алыстау, қолды жуу, ағзаның иммунитетін дәрумендермен нығайту.
- Бұған дейін ТККБТУ 2019 жылы улану немесе дұрыс тамақтанбау оқиғалары көп болғанын айтқан болатын. Ағымдағы жылы жағдай қандай? Улану қаупіне қандай тамақ өнімдерінен қолдану жатады немесе гигиена ережелерін елемеу жата ма?
– Ағымдағы жылы тамақтан улану бойынша жағдай салыстырмалы түрде қолайлы, бұл КВИ – ге қарсы шектеу шараларымен-қоғамдық тамақтану мен үй жағдайында жаппай отбасылық іс-шаралар (той, үйлену тойы, ұзату, еске алу және т.б.) өткізуге тыйым салумен, сондай-ақ халықтың басым көпшілігінің жеке қауіпсіздік ережелерін сақтаумен-КВИ жұқтырудан қорқып, сабынмен жуу және қолды антисептиктермен өңдеу.
Улану қаупі негізінен үйде дайындалған консервілерге, сондай-ақ гигиена мен қол жуудың қарапайым ережелерін елемеуге байланысты.
- Коронавирустың жаңа толқыны қарсаңында және суық кезеңнің басталуын ескере отырып, барлығына белгілі болғаннан басқа, азаматтарға өздерін қорғау және иммунитетті күшейту үшін қандай ұсыныстар бере аласыз?
- КВИ алдын-алу бойынша ұсыныстар қарапайым және бәріне белгілі. Өзін қорғау үшін оларды сақтау керек және қалада белгіленген шектеу шараларын бұзбау керек.