2019 жылдың қорытындысы бойынша статистикалық деректер

Алматы біздің дәуіріміздің бірінші мыңжылдығында арабтарға, қытайларға, парсыларға, гректерге жақсы таныс болған Жібек жолындағы ең көне қоныстардың бірі болып табылады. Қала экотуризмді дамыту үшін бірегей табиғи әлеуетке ие, тарихи-мәдени мұраға бай, туризм үшін салыстырмалы түрде тұрақты және қауіпсіз орын болып табылады және туризмнің мынадай бағыттарында жаңа туристік өнімдерді дамыту әлеуетіне ие: іскерлік, оқиғалық, тарихи-мәдени, медициналық, экологиялық, этнографиялық, ойын-сауық және т. б.

Қазіргі уақытта пайдаланылатын, Алматы қаласы мен Алматы облысының бірыңғай туристік кластеріне енгізілетін неғұрлым маңызды туристік аймақтар:

• Алматы - Шымбұлақ, Ақбұлақ, Медеу, Үлкен Алматы көлі, Алмаарасан, Талғар шатқалы, Көктөбе, туристік курорттары және сауықтыру тау шаңғысы өзге де дамыған аймақтар;
• Алматы облысының ірі туристік аймақтары - Тамғалы, Қарақыр, Іле Алатауы шатқалы, Шелек өзені және Бартоғай су қоймасы, Шарын шатқалы, Жаркент қаласы, «Көлсай» ұлттық паркі, Хан Тәңірі шыңы, Текес, Баяныкөл өзендері, Нарынкөл төңірегі, Қапшағай айналасы су қоймасы, Іле өзені, Тамғалы-Тас, «Алтын Емел» ұлттық паркі, Шоқан Уәлиханов мемориалы, Жетісу Алатауы, Корин шатқалы, Бурхан-бұлақ сарқырамасы, Шоқан Уәлиханов мемориалы. Алакөл, Балқаш айналасындағы көлдер.

Статистикалық деректер

2019 жылдың қорытындысы бойынша Алматы қаласындағы туристер саны 23% - ға артып, 1,3 млн.құрады. Сонымен қатар, Алматы қаласындағы шетелдік туристер саны 19% - ға өсіп, 435,6 мыңды құрады, ал ішкі туристер саны 25% - ға өсіп, 898,5 мыңды құрады.

Бұдан басқа, бір жылдың ішінде ұсынылған тәулік-төсек саны 1,9 млн.құрап, 13,5% - ға артты, орналастыру орындарымен көрсетілген қызметтер көлемі 25% - ға 32,3 млрд. теңгені құрады. (Кесте.1)

Кесте 1. Алматы қаласында туризмді дамытудың негізгі көрсеткіштері

Атауы / жылдары	2016	2017	2018	2019	1 кв. 2020
Резиденттер-орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер саны (адам)	485 080	616 235	719 854	898 531	199 762
Резидент емес - орналастыру орындарымен қызмет көрсетілген келушілер саны (адам)	307 987	353626	365 137	435 699	65 567
Тәулік-төсек - (тәулік-төсек) берілді	1 232 602	1 628 691	1 719 971	1 953 639	418 183
Орналастыру орындарының саны (бірлік)	160	184	286	339	346
Орналастыру орындарымен көрсетілген қызметтер көлемі (млн. теңге)	19 662,2	22 479,5	25 710,7	32 293,5	6 262,7

Дереккөз: Алматы қаласы статистика департаментінің деректері

Соңғы 5 жылда Алматы қаласында шетелдік туристер санының 301 мыңнан 435,6 мыңға дейін 1,4 есе және ішкі туристер санының 420 мыңнан 898 мыңға дейін 2,1 есе өсуі байқалады.

Бұдан басқа, ұсынылған тәулік-төсек саны 1 млн. - нан 1,9 млн. - ға дейін 1,9 есеге артты. Орналастыру орындарының саны бойынша талданып отырған кезеңде 135-тен 339 бірлікке дейін 2,5 есе өскені байқалады.

Шетелдік туристердің ең көп ағыны Ресей, ҚХР, Өзбекстан, Қырғызстан, Түркия, Үндістан, Украина, Оңтүстік Корея, Тәжікстан, Германия, АҚШ, Түрікменстан, Ұлыбритания, Беларусь, Әзірбайжан, Малайзия, Гонконг, Жапония, Франция, Италиядан байқалады.

Бұл елдерден келген туристердің көпшілігі қалаға іскерлік іс-шараларға қатысу үшін, ал қалғандары жеке сапармен және түрлі іс-шараларға қатысу үшін келеді. Олардың арасында экскурсияға, сауда-саттыққа, тау және оқиғалық туризмге ерекше сұраныс бар.

Германия, Ұлыбритания, Франция, Италия, Польша, Шығыс Азия, ҚХР және АҚШ-тан келген туристер Алматы және Алматы агломерациясының ҮАК, Көлсай көлдері, Шарын шатқалы, «Алтын Емел» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің нысандары, оның ішінде Ән салатын бархандарын, Ақтау тауларын, Таңбалы Тас петроглифтерін көреді.

Ресей, Украина және Белоруссиядан келген туристер арасында танымал нысандар «Медеу» БСК, ҮАК, этномәдени орталықтары болып табылады.

Өзбекстаннан, Қырғызстаннан, Тәжікстаннан және Түркменстаннан келген туристерді сауда туризмі қызықтырады.

Алматы қаласының қызықты мәдени және табиғи нысандарымен танысу мақсатында Үндістан, Оңтүстік Корея, ҚХР, Малайзия, Жапония, Гонконг, АҚШ және еуропа елдерінен келген туристер негізінен Тұңғыш Президент саябағына, Ғылым Академиясының ғимаратына, ҚР Орталық мұражайына, Ә.Қастеев атындағы өнер музейіне және 28 панфиловшылар саябағына барады.

Алматы қаласындағы туризм көрсеткіштерінің өсуіне қалада ірі іскерлік, оқиғалық және спорттық іс-шараларды өткізу, белсенді онлайн ілгерілету, маркетингтік шаралар өткізу, халықаралық туристік көрмелерге қатысу, әлемнің фокустық нарықтарында конференция өткізу, қаланың туристік инфрақұрылымын дамыту әсер етті.

Бірінші. Маркетингтік ілгерілету

Маркетингтік ілгерілету шеңберінде жыл сайын қала жалпы 300 мыңнан астам адамды қамтитын шамамен 10 ірі халықаралық туристік көрмелеріне (Мумбай «OTM», Берлин «ITB», Мәскеу «MITT», Дубай «ATM», Гонконг «ITE», Сингапур «ITBAsia», Лондон «WTM») қатысады, онда қаланың туроператорлары әлеуетті әріптестермен 2000-нан астам кездесулер өткізеді. Басым елдерде 250-ден астам шетелдік туроператорларының қатысуымен кемінде 5 роуд-шоу ұйымдастырылады.

2017 жылдан бастап Алматы қаласы 27 халықаралық туристік көрмелерге жеке стендпен қатысып, фокустық елдерде (ҚХР, Малайзия, Индонезия, Корея, Гонконг және т.б.) 15 road-show өткізді. Қазіргі уақытта бұл іс-шаралар Алматы қаласындағы шетелдік туристер санының артуына тікелей әсер ететін негізгі маркетингтік құралдардың бірі болып табылады.

Алматы агломерациясының туристік өнімімен танысу үшін жыл сайын фокустық нарықтардың 30-40 шетелдік туроператорлары үшін ақпараттық турлар өткізіледі, олар ақпараттық турларға қатысқаннан кейін Алматы қаласын өз елдерінде ілгерілетеді. 2017 жылдан бастап әлемнің 16 елінен 120 шетелдік туроператорлары үшін 6 ақпараттық тур ұйымдастырылды, оның ішінде Италия, Испания, Германия, Қытай, Франция, Корея, Жапония, Сингапур, Малайзия, Индонезия, Австрия, Ресей, Ұлыбритания, Латвия, БАӘ, Үндістан.

Шет елдерде қаланың туристік мүмкіндіктерін танымал ету үшін жыл сайын 30-40 шетелдік журналистер мен блогерлер үшін 3 млн.астам оқырманды қамтитын баспасөз турлары өткізіледі. 2017 жылдан бастап әлемнің 20 елінен 200 журналист және блогерлері үшін 20-дан астам баспасөз туры ұйымдастырылды, оның ішінде Қытай, Үндістан, Ресей, БАӘ, Германия, Испания, Италия, Ұлыбритания, Малайзия, Индонезия, Франция, Корея, Жапония, Сингапур, Румыния, Австрия, Кувейт, Венгрия, Латвия, Чехия.

Қаланы ілгерілету түрлі әлемдік іс-шараларды ұйымдастырушылармен ынтымақтастық есебінен де жүзеге асырылады. 2019 жылы «Tour of Almaty» халықаралық веложарысы аясында командалардың жүру бағыты бойынша Visit Almaty фирмалық логотипі қойылды. Іс-шара «Eurosport» арнасы арқылы бүкіл әлем бойынша 60 миллионнан астам адам аудиториясымен таратылды.

Бұдан басқа, жыл сайын кемінде 10 әлемдік веложарысқа қатысатын «Apple Team» Алматы велокомандасына Visit Almaty логотипін спортшылардың керек-жарақтарына салу арқылы қолдау көрсетіледі. Соңғы 2 жылда команда 27 халықаралық жарыстарға қатысты (Грузия, Түркия, Венгрия, Ресей, Словакия, Румыния, Польша және Қазақстан). Жарыс PCS (Pro Cycling Stats), Slovensky Zvaz Cyklistiky, UCI (Union Cycliste Internationale) сияқты әлемге әйгілі жаңалықтар және спорт порталдарында көрсетілді.

2019 жылдың маусым айында әуе акробатикасы бойынша «Red Bull Skydive Team» командасының атлеттері Вингсьюттерде Қазақстандағы алғашқы ұшуды жүзеге асырды, оның шеңберінде Алматы қаласы туралы жарнамалық бейнеролик түсірілді. Бұл роликтің шетелдік көрермендері 5 млн. астам адамды қамтыды.

Ресей мақсатты нарықтардың бірі екенін ескере отырып, алғаш рет «Алматының қысқы ертегісі» жарнамалық науқаны Домодедово - Мәскеу әуежайы бағыты бойынша Аэроэкспрестің сыртқы бөлігін брендтеу арқылы өткізілді. Бұл науқан науқанның барлық кезеңінде 3,6 млн. жолаушыны қамтумен өткізілді.

Ішкі туризмді дамыту мақсатында 2018 жылы интернетте «Мен және сен – демалыс күндері Алматыда!» Нұр-Сұлтан, Қарағанды, Павлодар, Шымкент, Өскемен, Ақтөбе және Атырау сияқты қалаларда. Әлеуметтік желілерде жарнамалық кампания өткізілді. Аталған жарнамалық науқанды өткізуден жалпы қамту 9 млн. қаралымды құрады.

Сонымен қатар, онлайн ілгерілету, оның ішінде Digital маркетинг арқылы дамыту бойынша үлкен жұмыс жүргізілуде. Танымал әлемдік TripAdvisor және ProfiTravel платформаларымен ынтымақтастық орнатылды.

Сондай-ақ, Ресейдің туристік қызметтер нарығында қаланың туристік дестинация ретінде танылуын арттыру үшін 2016 жылы Profi.Travel интернет-платформасымен ынтымақтастық басталды, онда ресейлік туристік нарықтың 150 мыңнан астам кәсіпқойлары тіркелген. Бұл сайтта қала баннерлік жарнамаларды орналастырады, тұрақты жаңалықтар таратады, Ресей Федерациясының туроператорлары арасында туристік өнімді ілгерілету үшін вебинарлар, конкурстар және басқа да іс-шаралар өткізіледі. 2019 жылдың қорытындысы бойынша Алматы қаласы парағын қарау саны 28,7 мың адамды құрады. тиісінше 6 мың рет қаралды.

Қаланы интернет кеңістігінде ілгерілету мақсатында www.visitalmaty.kz ресми сайт әзірленіп, алға жылжуда, турист үшін қажетті барлық ақпарат ыңғайлы форматта шоғырланған. Мұнда танымал әлеуметтік желілерде жалпы саны 200 миллионнан астам байланыстарды қамтумен Visit Almaty аккаунттары құрылды.

Туристерді Алматы қаласы туралы ақпараттандыру деңгейін арттыру үшін жыл сайын «Алматы 72» чек-парағы, Алматы қаласының ақпараттық-туристік картасы, «Welcome to Almaty» брошюрасы, 100 әсер ретінде Алматы қаласы туралы баспа-полиграфиялық өнімдер әзірленіп, таратылады.

Екінші. Туристік инфрақұрылымды дамыту

Қалада орналастыру орындарының саны жыл сайын артып келеді, тек соңғы жылы олардың саны 18,5% - ға, 286-дан 339-ға дейін өсті. Соңғы 2 жылда қалада әлемдік деңгейдегі 3 қонақ үй ашылды. Осылай, 2018 жылы жалпы инвестиция көлемі 4 млрд.теңгеге және 90 жұмыс орнын құрумен «Mercure» қонақ үйі, 2019 жылы 115 жұмыс орнын құрумен 7 млрд. теңгеге «Novotel» қонақ үйі және 96 жұмыс орнын құрумен 6,6 млрд. теңгеге «Hilton» қонақ үйі ашылды.

Ыңғайлы сервис құру мақсатында 2018 жылы Қазақстандағы алғашқы туристік ақпараттық хаб ашылды. Туристік ақпараттық хаб - бұл қала кеңістігі, онда Алматы тұрғындары мен қонақтары қаланың көрікті жерлері туралы ақпарат, турлар, жолсілтемелер бойынша кеңес алып, кәдесыйлар сатып алып, және жай ғана демала алады. Хаб негізгі көрікті жерлерге баратын орталық болып табылады, онда ашылған күннен бастап мәдени, жарнамалық-коммерциялық, оқыту сипатындағы 96 іс-шара өткізіліп, 10 мың адамға қызмет көрсетілді. Ақпараттық туристік хабтың жанында Алматы агломерациясының объектілеріне шығатын туристік автобустар үшін бірыңғай алаң ұйымдастырылған, олардың ішінде Алакөл, Қайыңды, Шарын каньоны, Балқаш, Тамғалы тас және т. б.

Туристердің хабардарлығын арттыру үшін бүгінде қалада 8 ақпараттандыру нүктесі жұмыс істейді (Балуан Шолақтағы сапар-орталығы, Абай-Достық көшелерінің қиылысында, Панфилов көшесінде, 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағында сапар-орталығы, 1 және 2 теміржол вокзалдарында, Назарбаев көшесінде, «Медеу» БСК). 2019 жылы аталған ақпараттық нүктелерде 32,9 мың туристке қызмет көрсетілді.

Алматы өңірінің тау кластері Алматы қаласында туризмді дамыту бағыттарының бірі болып табылады. Осыған байланысты, 2018 жылы Алматы қаласы әкімдігінің тапсырысы бойынша австриялық «Master Concept» компаниясы 2030 жылға дейін Алматы қаласы және Алматы агломерациясының тау кластерін дамыту бойынша шебер-жоспар әзірледі, онда одан әрі даму перспективасымен Алматы өңірінің 12 тау орындары белгіленді.

Соңғы 3 жылда 26 тау маршруттары абаттандырылды. Барлық маршурттар бойында орындықтар, көрсеткіштер, карталар бар көрсеткіштер, күркелер, ақпараттық қалқандар, стендтер, қақпалар, ақпараттық тақталар және т.б. орнатылған.

Сондай-ақ, жолдарды абаттандыруға жеке инвесторлар тартылады. Мәселен, өткен жылы жеке инвестор есебінен «Проходное» шатқалындағы туристік жолды және «Алма-Арасан» шипажайының жанындағы термалды бұлақты абаттандыру жүзеге асырылды. Жылу кезіне қауіпсіз қол жеткізу үшін 6 өтпелі көпір салынды, байқау және Workout алаңдары ұйымдастырылды. 1 баспалдақ қалпына келтірілді.

1000 км тау жолдары цифрландырылды. 2ГИС компаниясымен меморандум шеңберінде цифрланған соқпақтар (67 маршрут) 2Гис карталарында (қосымшада және сайтта) жеке соқпақтармен түсірілген және бұдан басқа офлайн қолжетімді, бұл өз кезегінде Интернетке қол жетімсіз тауларда маршруттар құруға мүмкіндік береді. Барлық 67 соқпақ 3 тілге (ағылшын, орыс, қазақ) аударылған.

Туристік объектілердің көліктік қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін 2019 жылы туристік хабтан «Oi-Qaragai Lesnaya Skazka», «Ski Park Pioneer» және «Проходное» шатқалдарына дейінгі бағыттар іске қосылды. Аталған маршруттар іске қосылған күннен бастап 20 мыңнан астам адам пайдаланды.

Туризм саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру мақсатында 2019 жылы туристік қызығушылық орындарында 3 тілде (қазақ, орыс және ағылшын) QR-коды бар ақпараттық тақтайшалар орнатылды. QR кодтарын сканерлей отырып, туристер гидтерді тартпай-ақ алты тілде осы нысандар туралы аудио ақпаратты оқып, тыңдай алады. Бұл жобаны іске асыру қаланың танымалдығы мен туристер арасында Алматы қаласы туралы хабардарлық деңгейін арттырады.

Үшінші. Кадрлық әлеуетті дамыту

Алматы қаласының теміржол вокзалдары, автовокзал, МҰТП және әуежай қызметкерлерінің біліктілігін арттыру мақсатында жыл сайын 2017 жылдан 2019 жыл арасында фасилитация бойынша тренингтер өткізілді. 3 жыл ішінде 700-ден астам адам оқытылды.

2019 жылдың наурыз айында тау шаңғысы және сноубордқа бейімделетін 40 нұсқаушыны дайындау бойынша семинар өткізілді.

2019 жылдың сәуір-мамыр айларында Алматы қаласында жоғары оқу орындарының «Туризм» факультеттерінің 300 студенттері үшін туризмді дамыту бойынша жылжымалы дәрістер өткізілді.

Гидтер мен экскурсоводтардың біліктілігін арттыруға көңіл бөлінеді. 2019 жылы Алматы қаласының 100 гидін, экскурсоводтарын, туризм нұсқаушыларын оқыту бойынша семинар-тренинг өткізілді.

Сондай-ақ, Алматы қаласының тарихы жөнінде 7 бағыт бойынша гидтерге арналған оқу құралдары әзірленді: сақ кезеңі, орта ғасыр кезеңі, қазақ хандығы, верный кезеңі, кеңес кезеңі, Тәуелсіз Қазақстан, қасиетті Қазақстан.