Ақтөбе қаласының Бас жоспары

«Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда) туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 31 қазандағы № 643 қаулысына өзгерістер енгізу туралы

  Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. «Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда) туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 31 қазандағы № 643 қаулысына мынадай өзгерістер енгізілсін:

кіріспе мынадай редакцияда жазылсын:

«Қазақстан Республикасы Құрылыс кодексінің 23-бабының 4) тармақшасына сәйкес Ақтөбе қаласының кешенді дамуын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:»;

көрсетілген қаулымен бекітілген Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда) осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа

енгізіледі.

 

    Қазақстан Республикасының

           Премьер-Министрі                                                           О. Бектенов

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы «  » ______ №          қаулысына қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 31 қазандағы № 643 қаулысымен бекітілген

 

Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының бас жоспары

(негізгі ережелерді қоса алғанда)

 1-тарау. Жалпы ережелер

Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының бас жоспары (бұдан әрі – Бас жоспар) аумақты ұйымдастырудың бекітілген бас схемасына және облыстың қала құрылысын жоспарлаудың кешенді схемасына сәйкес әзірленетін негізгі қала құрылысы құжаты болып табылады.

            Бас жоспар Қазақстан Республикасының Құрылыс, Жер, Экология, Су кодекстерінің, «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» заңының және қала құрылысын жобалау саласына жататын Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілері мен нормативтік құжаттарының талаптарына сәйкес әзірленді.

            Бас жоспар (негізгі сызба) осы Бас жоспарға қосымшаға сәйкес аумақтық перспективалық дамыту шекараларында жасалды.

            Бас жоспарда мынадай жобалық кезеңдер қабылданды:

            бастапқы жыл – 2025 жылғы 1 қаңтар;

            бірінші кезек – 2030 жыл;

            есептік мерзім – 2050 жыл.

2-тарау. Бас жоспардың мақсаты

            Бас жоспарда Ақтөбе қаласының орнықты даму қағидаттары айқындалады және адамның қажеттіліктерін жан-жақты ескеретін әлеуметтік-экологиялық өлшемшарттарға негізделген негізгі қала құрылысы құжаты болып табылады.

            Ақтөбе қаласының Бас жоспары Ақтөбе қаласының функционалдық аймақтар құрылымындағы мынадай өзгерістерді ескере отырып әзірленді: әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайлар салу үшін функционалдық рекреациялық аймақты қоғамдық-іскерлік аймаққа өзгерту, сондай-ақ Ақтөбе қаласында Әлия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежай аумағында мультимодальды орталық ретінде «Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағын құру үшін резервтік аймақты арнайы экономикалық аймаққа өзгерту.

            Бас жоспар мыналарды:

            1) жобалық кезеңдер бойынша халық санының демографиялық болжамын;

            2) табиғи-климаттық, қалыптасқан және болжанатын демографиялық және әлеуметтік-экономикалық параметрлерді ескере отырып, әлеуметтік, рекреациялық, өндірістік, көліктік және инженерлік инфрақұрылымды қоса алғанда, Ақтөбе қаласының аумағын дамытудың негізгі бағыттарын;

            3) осы аймақтардың аумақтарын функционалдық аймақтарға бөлуді және пайдалануды шектеуді;

            4) елді мекеннің құрылыс салынған және салынбаған аумақтарының арақатынасын;

            5) басым түрде иеліктен шығарылатын және жер сатып алынатын аймақтарды, резервтік аумақтарды;

            6) аумақты табиғи және техногендік құбылыстар мен процестердің қауіпті (зиянды) әсерінен қорғау, экологиялық жағдайды жақсарту жөніндегі шараларды;

            7) қалалық және сыртқы көлікті дамытудың негізгі бағыттарын, қаланың көше-жол желісін дамыту схемасы мен негізгі параметрлерін, жол жүрісін ұйымдастыру схемасын;

            8) Ақтөбе қаласының орнықты дамуын қамтамасыз ету жөніндегі өзге де шараларды айқындайды.

            Бас жоспар қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді бағдарламаларын, тыныс-тіршілікті қамтамасыз ету жүйелерін – инженерлік және көліктік инфрақұрылымды, аумақтарды инженерлік даярлауды дамытудың салалық схемаларын; тұрғын үй, өндірістік және рекреациялық аймақтарды реконструкциялауды, реновациялауды және дамытуды әзірлеу және іске асыру; қоғамдық, іскерлік, этномәдени орталықтарды, туризм және демалыс объектілерін одан әрі дамыту, қала құрылысы жоспарларын, Ақтөбе қаласының әкімшілік аудандары мен басқа да аумақтық бірліктерінің аумақтарын егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларын, қаланың қала құрылысы тораптарын жоспарлау және салу жобаларын әзірлеу және іске асыру үшін негіз болып табылады.

            Бас жоспардың негізгі мақсаты жоспарлау құрылымының барлық элементтері өзара байланысты дамыған, өнеркәсіптік-коммуналдық және рекреациялық аймақтар ұтымды функционалдық аймақтарға бөлінген және орналастырылған жайлы және қауіпсіз тыныс-тіршілік ортасын құру болып табылады.

3-тарау. Қала туралы мәлімет

            Ақтөбе қаласы Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде, Астана қаласынан 1678 км қашықтықта орналасқан. Ақтөбе қаласы аумағының ауданы 2,3 мың км² құрайды. Қала шегінде Елек өзені мен оның бірнеше саласы ағып жатыр, жақын маңда Ақтөбе, Қарғалы және Сазды су қоймалары орналасқан.

            Ақтөбе қаласы Ақтөбе облысының әкімшілік орталығы. Қалалық әкімшілік құрамына екі әкімшілік аудан: Астана ауданы және Алматы ауданы кіреді. Қала Орталық Азия мен Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігін Батыс Қазақстан өңірлерімен, Оралмен, Ресейдің еуропалық бөлігімен және Еуропа елдерімен байланыстыратын республикалық маңызы бар автомобиль және теміржол көлік магистральдарында орналасқан.

2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақтөбе қаласының халқы 584,8 мың адамды құрады. Қалада 50-ден астам түрлі ұлт өкілдері тұрады. Халықтың тығыздығы – 1 шаршы км 250,2 адам. Қазіргі Ақтөбе қаласы – орасан зор мәдени және экономикалық әлеуеті бар Қазақстан Республикасының өркендеуші орталықтарының бірі.

4-тарау. Табиғи-климатттық жағдайлар

            Жалпы климаты жазы ыстық, құрғақ және қысы қары аз, суық болып сипатталады. Ақтөбе қаласының климатына тән ерекшеліктер көктемгі кезеңнің қысқа болып, қыстың жазға өте жылдам өтуі, атмосфералық жауын-шашынның тұрақсыздығы мен тапшылығы, ауаның аса құрғақтығы, булану процестерінің қарқындылығы және көктем-жаз маусымында тікелей күн сәулесінің молдығы болып табылады. Жазда құрғақ жел, қыста боран жиі болады.

            Жазы ыстық, орташа есеппен 5 айға – мамырдың басынан қыркүйектің аяғына дейін созылады. Ең ыстық ай – шілде, шілдеде орташа температура – 22,3 ºС. Күндізгі уақытта ол 29,2 ºС жетеді, түнде 15,3 ºС дейін төмендейді. Кейбір жылдары абсолютті максимум 43ºС жетуі мүмкін.

            Қысы едәуір ұзақ – қарашадан сәуірдің басына дейін шамамен 5 ай, ауа райы тұрақты аязды, шуақты күндер саны аз болады, қатты жел жиі соғады. Ең төменгі температура қаңтар айында, орташа айлық мәні – 15,4 ºС. Түнде ауа температурасы – 20,0 ºС дейін төмендейді, абсолютті минимум 48 ºС жетеді.

            Климатының сипатты белгілерінің бірі – жыл бойы жел режимінің белсенді болуы. Желдің орташа жылдық жылдамдығы солтүстік-шығыста 3,3 м/секундтан және қалған аумақта 5,6 м/секундқа дейін өзгеріп тұрады.

            Ақтөбе қаласы Елек өзені жайылмасының және оның салаларының жазық бөлігінде орналасқан. Ақтөбе қаласы аумағының басым бөлігінде Елек, Сазды, Тамды, Қарғалы, Жіңішке өзендері арналарының жайылмаларына қарай көлбеу болатын жазық рельеф басым, бұл нөсер және қардың қарқынды еруі кезінде өзендердің жайылма бөліктеріндегі аумақты су басу сияқты процестердің орын алуына негіз болады.

 5-тарау. Қаланың стратегиялық даму тұжырымдамасы

            Ақтөбе қаласының ұзақ мерзімді кезеңге арналған әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясы қаланың барлық экономикасының мультипликативтік дамуына, оның ағымдағы және перспективалы өндірістік күштерінің сапалық және сандық дамуына, экономикалық тұрғыдан белсенді халықты толық және тиімді түрде жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, отбасылардың кірісін және халықтың жалпы әл-ауқатын ұлғайтуға ықпал ететін оның негізгі ресурстарын ұтымды және инновациялық тәсілмен пайдалануға мүмкіндік беретін бірнеше стратегиялық бағыттарды дамытуға негізделуге тиіс.

            Стратегияда Ақтөбе қаласы болашақта қандай қала болуға тиіс, оның бірегейлігі мен тартымдылығы неде болады, ол елдің және өңірдің басқа қалаларымен бәсекелестікте қандай орын алуы тиіс деген мақсат-пайымдар белгіленген.

            1-пайым: Ақтөбе қаласы – жоғары деңгейде өнделген өнім шығаратын, «жасыл» экономиканы дамытуға басымдық берілген, орнықты, ұтымды даму қағидаттарына негізделген, облыстың табиғи ресурстарын – көмірсутектерді, металдарды, минералдық шикізатты және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеудің жоғары технологиялық өнеркәсіптік орталығы.

            2-пайым: Ақтөбе қаласы және Ақтөбе облысы – Ұлы Жібек жолындағы Қазақстанның батыс қақпасы. Еуразия континентінің орталығындағы халықаралық және өңірлік көлік-логистикалық мультимодальды хаб.

            3-пайым: Ақтөбе қаласы – Батыс Қазақстандағы жетекші ғылыми-білім беру орталығы, студенттер қаласы.

            4-пайым: Ақтөбе қаласы – креативті экономика, қызмет көрсету саласының барлық салаларында стартаптар аясында жастар кәсіпкерлігінің барлық нысандарын дамыту және көтермелеу қағидаттарына негізделген заманауи және барабар қызмет көрсету саласы бар қала. Туризм кластері және медициналық туризмнің дамуымен медициналық кластер драйверлер бола алады.

6-тарау. Индустриялық аймақтар. Ірі инвестициялық жобалар

«Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 8 қаңтардағы № 3 «Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағын құру туралы» қаулысымен қала аумағында «Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағы (бұдан әрі – АЭА) құрылды. АЭА жұмыс істеу мерзімі 2049 жылға дейін белгіленді.

«Ақтөбе» АЭА-ның аумағы Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласының оңтүстік бөлігіндегі «Оңтүстік айналма» айналма жолының бойында, Ә. Молдағұлова атындағы Ақтөбе халықаралық әуежайын қоса алғанда, 858 гектар аумақта орналасады.

АЭА мынадай мақсаттарда құрылады:

1)         заманауи жоғары өнімді, бәсекеге қабілетті өндірістерді жедел дамыту, қызметтер көрсетудің сапалы жаңа деңгейін қалыптастыру, инвестициялар тарту, экономика салалары мен өңірлерге жаңа технологиялар енгізу, сондай-ақ халықты жұмыспен қамтуды арттыру;

2)         өңдеу өнеркәсібінің үлесін ұлғайту және импортқа тәуелділікті азайту, бұл тиісті салалардың дамуына және Ақтөбе облысының бәсекеге қабілетті аумағында өндірілетін тауарларды өндіру тиімділігін арттыруға ықпал етеді;

3)         Ресей шекарасына жақындықты, компоненттер мен түйіндерді үнемді жеткізуді, сондай-ақ «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізіне қолжетімділікті қоса алғанда, өндірістік және логистикалық процестерді тиімді жолға қою үшін тиімді географиялық жағдайды пайдалану, бұл өнімді Қазақстан, Орталық Азия және Ресей нарықтарында тиімді өткізуге мүмкіндік береді.

Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта арнайы экономикалық аймақтар туралы заңнамадағыдан өзге ережелер белгіленсе, халықаралық шарттың ережелері қолданылады.

АЭА аумағында арнайы құқықтық режим белгіленеді. АЭА аумағында немесе оның бір бөлігінде еркін кеден аймағының кедендік рәсімі қолданылады. Еркін кеден аймағының кедендік рәсімі қолданылатын АЭА аумағы кедендік бақылау аймағы болып табылады.

            АЭА аумағы кедендік бақылауды жүргізу мақсатында жабдықталуға тиіс. АЭА аумағын жабдықтауға қойылатын талаптар, оның ішінде осындай аумақтың периметрін бейнебақылау жүйесімен қоршау және жабдықтау талаптары кеден ісі саласындағы уәкілетті органмен белгіленеді.

АЭА қызметі аясында көлік-логистикалық бағыттың 9 негізгі саласын және жеңіл, ағаш өңдеу, химия, фармацевтика өнеркәсіптеріндегі, машина жасау және дәл аспап жасау, білдек жасау, автомобиль жасау, электртұрмыстық және өнеркәсіптік жабдықтар өндіру, қол құралдары мен инвентарь өндіру, өзге де дайын тұрмыстық, коммерциялық және өнеркәсіптік мақсаттағы өнімдерді өндіру, әуе көлік құралдарын жөндеу және техникалық қызмет көрсету және т.б. 22 саланы дамыту жоспарлануда.

Бас жоспарда АЭА аумағында орналасатын кәсіпорындардың қауіптілік сыныбы IV сыныптан жоғары болмайтыны көзделеді.

Сондай-ақ АЭА 2050 жылға дейін Ақтөбе қаласының Бас жоспарында жобаланған жаңа әуежай салынғанға дейін жұмыс істейтін әуе авиациялық жүк-жолаушы хабы (Cargo hub) рөлін атқарады.

Солтүстік индустриялық аймақ

Қаланың солтүстік бөлігіндегі тарихи қалыптасқан индустриялық аймақта жүйе құраушы кәсіпорындар мен алаңдары – Ақтөбе ферроқорытпа зауыты, Ақтөбе хром қосылыстары зауыты, Ақтөбе рельсарқалық зауыты, «Ақтөбе» ӘКК Индустриялдық аймағы және басқалары, аймақта келесі шағын және орта өнеркәсіптік аймақтарды құру ұсынылады:

«Аз тонналы металлургия» шағын өнеркәсіптік аймағы, мұнда тек қаланың ғана емес, облыс пен республиканың ірі тонналы металлургия өнеркәсібінің шикізаты мен материалдарын бастапқы өңдеу жүргізіледі, жергілікті, өңірлік және халықаралық өндірістік тізбектерде сұранысқа ие металлургия өнімдерінің барынша кең спектрін өндірумен: әртүрлі маркалы болат пен қорытпаларды шағын тонналы өндіруден (шағын, микро және нано-электрбалқыту зауыттары) легирленген болат маркаларынан ұсақ және орташа прокат пен сым, дайын бұйымдар мен дайындамаларды өндіру және құю, құбырлар, металл ұнтақтары, дайын бұйымдар өндіруге дейін.

«Машина жасау паркі» индустриялық паркі

Машина жасау және білдек жасау салаларының өндірістерін біріктіретін ең ірі, көпсалалы және әртараптандырылған өндірістік алаң.

«Ауылшаруашылық машина жасау» секторы

Облыс пен республика үшін маңызды бағыт – өзіндік ауылшаруашылық машина жасауды дамыту. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығындағы техника мен механикаландыру құралдарын қоспағанда, өнімдерді сақтау және қайта өңдеу жүйелерін қоса алғанда, технологиялық және қосалқы жабдықтардың барлығы импорттық. Бұл өнімнің өзіндік құнына және фермерлердің, әсіресе шағын фермерлердің табыстарына теріс әсер етеді.

«Аз тонналы химия» индустриялық паркі

Аз тонналы химия – тұрмыстық химия тауарларын, химиялық реактивтерді, ірі тонналы өнімдер алу үшін ингибиторлар мен катализаторларды, отынға қоспаларды, бояуларды, пигменттерді, герметиктерді және аз мөлшерде қажет, бірақ өндірістің көптеген салаларында маңызды рөл атқаратын басқа да қосылыстарды өндіру. Аз тонналы химия Қазақстанда және бұрынғы КСРО елдерінде дамуы басым болатын ірі тонналы өндірісті едәуір дәрежеде қамтамасыз етеді.

«Құрылыс индустриясы» индустриялық паркі

Ақтөбе қаласының перспективалы дамуына, облыста және өңірде тұрғын үй, өнеркәсіптік және азаматтық құрылыстың өсуіне байланысты аса маңызды мәселе – құрылысты өз материалдарымен қамтамасыз ету. Цемент, темірбетон және басқа бетон бұйымдарын, кірпіш пен инертті материалдарды қоспағанда, қазіргі таңда құрылыс материалдарының басым бөлігі импортқа тиесілі.

Оңтүстік индустриялық паркі

«Агроөнеркәсіптік парк» индустриялық паркі

Дәстүрлі «таза» өндірістер орналасқан және ірі ұн тарту, сүт өнімдері, өсімдік майлары және басқа да өндірістер орналасқан оңтүстік индустриялық аймақта Ақтөбе қаласының азық-түлік белдеуінің өңдеу орталығы, сондай-ақ Ақтөбе облысының азық-түлік тауарларын экспорттау орталығы болатын азық-түлік және сусындар өндіру кәсіпорындарын орналастыратын «Агроөнеркәсіптік парк» ЖК орналастыру ұсынылады.

«Инновациялық парк» индустриялық паркі

Облыс экономикасының болашақтағы дамуының аса маңызды факторы – бизнесті ғылыми-білім беру кластерімен барынша ықпалдастыра отырып, оның инновациялық дамуын қамтамасыз ету. Ауыл шаруашылығынан бастап жаңа буын ақпараттық-коммуникациялық технологияларға дейінгі әртүрлі бизнес-процестер мен өндірістік процестерге жаңа технологияларды әзірлеу және енгізу, сондай-ақ жасанды интеллект технологияларын қолдану мақсатында қалада «Инновациялық-технологиялық парк» алаңын құру қажет.

Бұл аймақ идеялар мен стартаптардың инкубаторына айнала алады, ғылыми қоғамдастықтың ынтымақтастығы, жоғары және арнайы оқу орындары студенттерінің жоғары технологиялар саласында практикалық даярлығына арналған алаң бола алады.

7-тарау. Әлеуметтік-экономикалық даму

 1-параграф. Демография

            Ақтөбе қаласының болашақ дамуының демографиялық болжамы халықтың қозғалысына әсер ететін көрсеткіштер мен факторлардың көпжылдық трендтерін: табиғи өсімді – туу, өлім-жітім және оларға әсер ететін факторларды: этникалық құрамды, жастық-жыныстық құрамды, отбасылық көрсеткіштерді және т.б.; көші-қон өсімін – көпжылдық серпінді, көші-қон географиясын, халықтың көші-қон шешімдерін қабылдауына әсер ететін факторларды, еңбек ресурстарын тарту/тұрақтамау орталығы ретінде қаланың әлеуметтік-экономикалық бәсекеге қабілеттілігін және т.б. талдауға негізделеді.

            Анықталған үрдістер мен заңдылықтар, сондай-ақ орта мерзімді және ұзақ мерзімді перспективаға арналған Ақтөбе қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық пайымдары есептік мерзімге демографиялық болжам есептелген жоспарды айқындады.

Ақтөбе қаласының халық саны 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 584 723 адамды құрады. Қала аумағы 2,3 мың шаршы км құрайды. 2024 жылдың басында халықтың тығыздығы 1 шаршы км 254,2 адамды құрады. 2000 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңдегі халық санының динамикасы қала халқының 312,7 мың адамға немесе 114,5 %-ға өскенін көрсетеді, бұл жылына орташа есеппен 13 мың адамды құрайды (2021 жылдың соңында өткен ұлттық халық санағының нәтижесінде жүргізілген түзетулер бойынша, 2022 жылы біржолғы өсім 36,2 мың адамды құрады).

            Болжамға сәйкес жалпы халық саны құрайды:

• бастапқы жылға – 01.01.2025 жыл – 584,7 мың адам;
• бірінші кезек 2030 жылға – 637,0 мың адам;
• есептік мерзім 2050 жылға – 950,0 мың адам.

   2-параграф. Жұмыспен қамту

            2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақтөбе қаласының еңбекке қабілетті халқы 398,4 мың адамды немесе жалпы халық санының 68,1 %-ын құрады, бұл ретте экономикалық белсенді халық (жұмыс күші) 291,4 мың адамды, экономикалық белсенділік деңгейі 73,1% құрады. Жұмыс күшінің құрамында жұмыспен қамтылған халық 277,5 мың адамды (95,2%), ресми тіркелген жұмыссыз халық 13,9 мың адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі 4,8%.

            Ақтөбе қаласында халық санының 2030 жылға қарай 637 мың адамға дейін және 2050 жылға қарай 950 адамға дейін ұлғаюы қала билігінің алдында саны артып келе жатқан халықты жұмыспен қамтамасыз ету жөніндегі аса маңызды мәселені қойып отыр. Өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және агроөнеркәсіптік кешеннің стратегиялық салаларында, қызмет көрсету саласында жұмыс орындарын құру мәселелері бірінші кезекке шығады.

            Осы жұмыста өзін-өзі жұмыспен қамтығандар деңгейін есептік мерзімге қарай 6 %-ға дейін, жұмыссыздық деңгейін 4 %-ға дейін, жастар жұмыссыздығы деңгейін 15-24 жас тобы үшін 3,5 %-ға дейін және 15-28 жас тобы үшін 1,5 %-ға дейін төмендету нысаналы индикаторлар болып қабылданды.

3-параграф. Тұрғын үй-азаматтық құрылыс

Бас жоспардың жобасында бірінші кезекке және есептік мерзімге Ақтөбе қаласының қажеттілігіне жүргізілген талдауды ескере отырып, әлеуметтік сала объектілері мен тұрғын үйлерді орналастыру бойынша шешімдер көзделген.

            Бас жоспарда әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту жөніндегі жобалық бастамалар жаңа әлеуметтік-экономикалық және қала құрылысы жағдайларына бағдарланған және халықтың түрлі сұраныстары мен қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған.

            Әлеуметтік саладағы негізгі бағыт әрбір адамның өмір сүруі, оның денсаулығы, білімі, еңбек қызметі және халықтың барлық топтарына арналған әлеуметтік әділеттілік үшін оңтайлы жағдайлар жасау болып табылады.

            Ақтөбе қаласында тұрғын үй құрылысын дамытудың перспективалық бағыттары аумақтарды кешенді дамытуды қамтамасыз етуге және қала тұрғындарының өмір сүру жайлылығын арттыруға негізделген. Ақтөбе қаласының сәулеттік келбеті оның индустриялық қала ретіндегі мәртебесіне сәйкес келуге тиіс.

            Жобада Бас жоспарда қабылданған құрылыс аймақтарына бөлуге сәйкес тұрғын үй құрылысын жүзеге асыру ұсынылады.

            Кіші айналма автомобиль жолымен шектелген қала аумағында орташа қабатты және көпқабатты құрылыстар бар және ішінара азқабатты үйлер салынған. Үлкен Ақтөбе айналма автомобиль жолымен (бұдан әрі – ҮАААЖ) шектелген Ақтөбе қаласының аумағында орташа қабатты және азқабатты құрылыстар салу ұсынылады.

            ҮАААЖ-мен және Ақтөбе қаласының әкімшілік шекарасымен шектелген аумақта азқабатты меншікжайлы және бөліктелген құрылыс салу жоспарланып отыр.

            Ақтөбе қаласының тұрғын үй қорының жалпы ауданы 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 13 437,8 мың шаршы метрді құрады, оның ішінде:

көп пәтерлі үйлер – 8 300,6 мың ш.м;

жекеменшік үйлер – 5 137,2 мың ш.м.

2025 жылдың басындағы жағдай бойынша Ақтөбе қаласында бір тұрғынға тұрғын үймен орташа қамтамасыз етілу көрсеткіші 23,0 ш.м құрады.

            Тұрғын үй қорының жаңа құрылысы есептік мерзімге 11679,2 мың м² құрайды. Қолданыстағы тұрғын үй қорының кемуі 791,3 мың м² құрайды.

            Ақтөбе қаласының тұрғын үй қоры мынадай параметрлерде жоспарланған:

            бастапқы жыл – 13 437,8 мың м²;

            бірінші кезек: 14 765,1 мың м²;

            есептік мерзім: 24 325,7 мың м².

4-параграф. Білім беру

Жобалық кезеңдер бойынша Ақтөбе қаласында мектепке дейінгі мекемелер мен жалпы білім беру мекемелері объектілерінде орындардың саны мынаны құрайды.

Мектепке дейінгі балалар мекемелері үшін:

бастапқы жылы – 28,73 мың орын;

бірінші кезекте – 57,6 мың орын (90 жаңа нысан);

есептік мерзімде – 82,4 мың орын (203 жаңа нысан).

Есептік мерзімге 53,6 мың орынды, оның ішінде бірінші кезекте 28,9 мың орынды орналастыру көзделген.

Жалпы білім беретін мектептер:

бастапқы жылы – 73,67 мың орын;

бірінші кезекте – 137,7 мың орын (45 жаңа нысан);

есептік мерзімде – 190,7 мың орын (128 жаңа нысан).

Есептік мерзімге 117,03 мың оқушы орнын, оның ішінде бірінші кезекте 64,0 мың оқушы орнын орналастыру көзделген.

            Ақтөбе қаласында мектептен тыс қосымша білім беру объектілеріндегі орындар саны:

бастапқы жылы – 4,58 мың орын;

бірінші кезекте – 13,1 мың орын;

есептік мерзімде – 18,15 мың орын.

            Ақтөбе қаласында оқушыларға арналған оқу-өндірістік комбинаттардағы орындар саны 14,52 мың орынды, оның ішінде жаңа құрылыс:

бірінші кезекте – 10,47 мың орынды;

есептік мерзімде – 4,0 мың орынды құрайды.

5-параграф. Денсаулық сақтау

Тәулік бойы жұмыс істейтін стационарлардағы төсек-орын саны:

бастапқы жылы – 3445 төсек-орын;

бірінші кезекте – 3508 төсек-орын;

есептік мерзімде – 17695 төсек-орын.

            Ақтөбе қаласында амбулаториялық-емханалық көмек көрсететін объектілердің жобалық қуаты:

бастапқы жылы – бір ауысымда 3160 адамды қабылдауды;

бірінші кезекте – бір ауысымда 10360 адамды қабылдауды;

есептік мерзімде – бір ауысымда 35460 адамды қабылдауды құрайды.

Жоба денсаулық сақтау мекемелері үшін 166,7 га аумақты бөлуді ұсынады. Медициналық қалашықты, стационарларды, емханаларды, диспансерлерді және т. б. орналастыру ұсынылады.

6-параграф. Экономикалық қызмет

            Ақтөбе қаласы Батыс Қазақстан өңірінің дәстүрлі қалыптасқан жетекші өнеркәсіптік, қаржылық, ғылыми-білім беру, медициналық орталығы болып табылады, Қазақстан мен Еуразия картасында трансеуразиялық көлік-жолаушылар дәліздерінің қиылысында экономикалық-географиялық жағынан ұтымды орналасқан, бұл оның Қазақстанның бірінші деңгейдегі стратегиялық мультимодалды көлік-логистикалық орталықтарының қатарына қояды.

            Өңдеу өнеркәсібінің орталығы Ақтөбе қаласында орналасқан Ақтөбе облысы минералды шикізатпен – мұнай, газ, металл кендерінің, құрылыс материалдарының стратегиялық қорларымен, сондай-ақ өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын дамыту үшін бай ауыл шаруашылығы алқаптарымен қамтамасыз етілген.

            Қала әлеуетті еңбек ресурстарымен жеткілікті дәрежеде қамтамасыз етілген, өйткені оның демографиясы бүкіл Батыс Қазақстанға тән табиғи өсімнің жоғары қарқынымен сипатталады, сондай-ақ қала дәстүрлі түрде осы өңір үшін еңбек ресурстарын тарту орталығы болып табылады.

            Осы және басқа да факторлардың барлығы Ақтөбе қаласының Батыс Қазақстанның бас инновациялық-индустриялық орталығы ретінде бастапқы минералдық және ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеу мен қайта бөлудің ең жоғары дәрежесінде және қосылған құнын арттыра отырып, дайын өнім өндіретін әлеуетін көздеумен Ақтөбе қаласының индустриялық және постиндустриялық дамуы үшін тұрақты жағдай жасайды.

            Басым бағыттар:

            металлургияда, химияда және мұнай-химияда аз тонналы өндірісті, құрылыс материалдарын өндіру, тамақ өнімдерін өндіру, фармацевтика, машина жасау, білдек жасау және аспап жасау, автомобиль жасау және т.б. сияқты өнеркәсіптік өндірістің жоғары рентабельді бағыттарын дамыту есебінен шағын және орта кәсіпкерлікті өнеркәсіптік өндіріске барынша тарта отырып, облыстың, қала мен республиканың негізгі өнеркәсіптік салаларын жиынтықтауыштармен, қосалқы бөлшектермен, шығыс материалдарымен, құрал-саймандармен және жабдықтармен қамтамасыз етудегі импортты алмастыру;

            соғыс қимылдары мен санкциялар нәтижесінде бірнеше елдің өнеркәсіптік өнімдер мен азық-түліктің ірі экспорттаушылары өз өндірістері үшін жаңа орындарды іздеуге мәжбүр болған Еуразия аумағындағы қазіргі заманғы әскери-саяси қақтығыстардың салдарын ескере отырып, халықаралық нарықтарда орнықты түрде сұранысқа ие өнеркәсіп пен агроөнеркәсіптік кешенде жоғары деңгейде өңделген бірегей өнімді шығару есебінен қала мен облыс экономикасының экспорттық әлеуетін іске асыру;

            қала мен облыс экономикасын өнеркәсіптік және тұрмыстық өнімдер мен көрсетілетін қызметтерді өндіру жөніндегі халықаралық өндірістік және технологиялық тізбектерге барынша интеграциялау;

            Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігі стратегиясын іске асыру болуға тиіс.

            Бұл әлеуетті іске асыру үшін минералды және ауыл шаруашылығы шикізаты мен өнімдерін қайта өңдеуге негізделген қала мен облыстың өнеркәсіптік өндірісінің негізгі салаларын одан әрі инновациялық дамытудың стратегиялық маңызы зор болып табылады. Бұл – металлургия, химия және мұнай-химия, агроөнеркәсіптік өндіріс, құрылыс материалдарын өндіру, фармацевтика, машина жасау, оның ішінде дәлдікті машина жасау және аспап жасау сияқты салалар. Қаланы индустриялық дамытудың белгіленген бағыттарын іске асыру үшін осы жұмыста кластерлік-салалық қағидат бойынша біріктірілген мамандандырылған индустриялық парктер жүйесін құру ұсынылады.

            Индустриялық парктерді шикізатпен, материалдармен және жиынтықтауыштармен жабдықтауда логистиканы қамтамасыз ету мақсатында, сондай-ақ дайын өнімнің ішкі және халықаралық нарықтарға экспортын қамтамасыз ету үшін қаланың автомобиль, теміржол және авиациялық көлікті қоса алғанда, мультимодальды көлік қатынасын қамтамасыз ететін тораптық көлік нүктелерінде мультимодальды көлік-логистикалық орталықтарды орналастыру ұсынылады.

            Ақтөбе облысының Ресей Федерациясымен шекаралас екендігін, сондай-ақ оның аумағы арқылы «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзиттік дәлізі өтетіндігін ескере отырып, Ақтөбе облысының өндірістік әлеуеті тиімділігінің мұндай трансформациясы дайын өнімнің басқа елдерге экспортын ұлғайтуға мүмкіндік береді.

 8-тарау. Аумақтарды функционалдық ұйымдастыру және пайдалану

 1-параграф. Негізгі ережелер

            Ақтөбе қаласының аумағын перспективалық функционалдық-қала құрылысы аймақтарына бөлу қаланы дамытудың, қолданыстағы құрылыс салуды сақтаудың, жайластырылмаған ескі азқабатты орамдарды реновациялаудың, жаңа тұрғын үй және өнеркәсіптік-коммуналдық құрылысты, мәдени-қоғамдық, әлеуметтік объектілерді, тұрмыстық қызмет көрсету объектілерін, перспективалық көлік-жоспарлау құрылымын дамытудың, көлік-жаяу жүргіншілер байланыстарын ұйымдастырудың және толық инженерлік қамтамасыз етудің есептік параметрлеріне сүйене отырып орындалды.

            Бас жоспарда аумақтарды пайдалануда ретке келтіру қағидаты негізгі алынған: әрбір функционалдық аймақ жобада қабылданған нысаналы мақсат шеңберінде және функционалдық аймақ шекараларында қатаң түрде пайдаланылуы мүмкін.

            Бас жоспарда аумақты функционалдық аймақтарға бөлу орындалған және мынадай функционалдық аймақтар мен аумақтар белгіленген:

• бір-үш қабатты меншікжайлы тұрғын үй құрылысы аймағы;
• учаскелері бар бір-үш қабатты оқшауланған тұрғын үй құрылысы аймағы;
• учаскелері жоқ бір-үш қабатты оқшауланған тұрғын үй құрылысы аймағы;
• көпқабатты (4-8 қабатты) тұрғын үй құрылысы аймағы;
• көпқабатты (9-16 қабатты) биік тұрғын үй құрылысы аймағы;
• қоғамдық-іскерлік аймақ;
• ортақ пайдаланымдағы жасыл желектер;
• инженерлік-көлік дәліздерінің аймағы;
• өндірістік және коммуналдық аймақ;
• су қорғау аймағы мен белдеуі;
• санитариялық-қорғаныш аймақтары;
• рекреациялық аймақтар;
• жоспарлаудағы шектеулер аймақтары және санитариялық-қорғаныш аймақтары.

            Функционалдық аймақтардың шекаралары әрбір жер учаскесінің бір аумақтық аймаққа қана тиістілік талаптарына жауап беруге тиіс. Функционалдық аймақтардың қала құрылысы регламенттері және ерекше жағдайлары бар аумақты пайдалану регламенттері: функционалдық мақсатты, регламенттелетін аумақтардың шекараларын белгілеудің негіздері мен тәртібін, аумақтардың құқықтық мәртебесін, тыйым салынған және рұқсат етілген қызмет түрлерін қамтиды.

            Аймақтың функциясына сәйкес келмейтін объектілерді меншік нысанына қарамастан орналастыру көзделмейді.

            Тұрғын аймақ тұрғын үй қорын, әлеуметтік сала объектілерін, қоғамдық ғимараттар мен құрылыстарды, ғылыми-зерттеу институттары мен олардың кешендерін, сондай-ақ санитариялық-қорғаныш аймақтарын, қалаішілік қатынас жолдарын, көшелерді, алаңдарды, саябақтарды, бақтарды, гүлзарларды, жасыл желектерді және басқа да ортақ пайдаланылатын орындарды жайластыруды талап етпейтін жекелеген коммуналдық және өнеркәсіптік объектілерді орналастыруға арналған. Онда қоршаған ортаны ластайтын өнеркәсіптік, көліктік және басқа кәсіпорындарды салуға тыйым салынған.

            Тұрғын аймақтарда жеке тұрған, кіріктірілген немесе жапсарлас әлеуметтік және коммуналдық-тұрмыстық мақсаттағы объектілерді, денсаулық сақтау объектілерін, мектепке дейінгі, бастауыш және орта білім беру объектілерін, ғибадат үйлерін, автомобиль көлігі тұрақтарын, гараждарды, азаматтардың өмір сүруіне байланысты және қоршаған ортаға теріс әсер етпейтін объектілерді орналастыруға жол беріледі.

            Ақтөбе қаласының тұрғын аймағы орташа қабатты тұрғын үйлерді, көпқабатты тұрғын үйлерді салуға, сондай-ақ өзгермелі қабатты тұрғын үй кешендерін салуға арналған. Қалада үй жанындағы жеке учаскелері бар 1-3 қабатты жеке тұрғын үй құрылысы, қалалық үлгідегі азқабатты бөліктелген тұрғын үй құрылысы сақталады.

            Ақтөбе қаласының қоғамдық орталығының қалыптасқан жүйесі қоғамдық мақсаттағы, әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету объектілерінен, бір-бірімен жалпы қалалық және аудандық орталықтардың бірыңғай жүйесіне біріктірілген көгалдандырылған гүлзарлар мен скверлерден тұратын қаланың аса маңызды құрылымдық құраушы элементі болып табылады. Бас жоспарда ұсынылатын мәдениет, өнер, басқару, сауда, қоғамдық тамақтандыру, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету, демалыс және ойын-сауық объектілері, ғибадат объектілері шоғырланған қоғамдық аймақтар халықтың әлеуметтік белсенділігінің орталықтары ғана емес, сонымен қатар қаланың жоспарлау құрылымының танымал «торабы» болып табылады.

            Бұл аймақ Ақтөбе қаласының аумағын қоғамдық мақсаттағы объектілермен қалыптастыру жағдайларын қамтамасыз етуге арналған. Қоғамдық-іскерлік аймақта облыстық және қалалық маңызы бар қоғамдық ғимараттар мен құрылыстар, ортақ пайдаланымдағы жасыл желектер, көрсетілген объектілер жанындағы ашық көлік тұрақтары орналастырылады.

            Екі өнеркәсіптік солтүстік және оңтүстік аймақтары қолданыстағы өндірістік объектілерді қамтиды, олардың одан әрі аумақтық және экономикалық даму мүмкіндіктері бар. Өндірістік, логистикалық және коммуналдық аймақтар коммуналдық және қойма объектілерін, өндірістік кәсіпорындар мен олармен байланысты объектілерді, олардың тәжірибелік өндірістері бар ғылыми мекемелер кешендерін, коммуналдық-қойма объектілерін, қаланың өндірістік аймақтарының жұмыс істеуін қамтамасыз ететін инженерлік инфрақұрылым құрылыстарын, көлік инфрақұрылымы құрылыстары мен қалалық және сыртқы қатынастардың көлік байланыстарын орналастыруға арналған.

            Өндірістік-коммуналдық аймақтар барлық функционалдық аймақтармен көше-жол желісінің бірыңғай жүйесімен байланысады. Сақталатын өндірістік кәсіпорындар реконструкциялауға және жаңғыртуға, санитариялық-қорғаныш аймақтарын ұйымдастыруға жатады. Өнеркәсіптік аумақтарды одан әрі дамыту және санитариялық-қорғаныш аймақтарын құру көзделеді.

            Ақтөбе қаласының аумағында абаттандырумен және қызмет көрсету объектілерін ұйымдастырумен өзендердің көгалдандырылған жайылмалары бойында толыққанды заманауи рекреациялық аймақтар құру, сондай-ақ дене шынықтыру-сауықтыру мақсатындағы объектілері бар қала құрылысы кеңістігін қалыптастыру және түрлі тақырыптық саябақтар жүйесін құру көзделеді.

            Құрылыс салу жүйесі, жасыл желектер жүйесі, жаяу жүргіншілер жолдары мен өткелдер желісі бар сәулеттік-жоспарлау құрылымы қала аумағын қабылданған функционалдық аймақтарға бөлуге негізделеді.

            Бас жоспарда санитариялық-қорғаныш аймақтары – өнеркәсіптік кәсіпорындарды, өндірістік, коммуналдық және қойма объектілерін, сондай-ақ оларға қолайсыз факторлардың әсерін төмендету мақсатында жақын маңдағы қоныстану аумақтарынан, тұрғын үй-азаматтық мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстардан арнайы мақсаттағы объектілерді (зираттар, аса қауіпті аурулардың ошақтары) бөлетін аумақтар көзделген.

            Бұл мекендеу ортасы мен адам денсаулығына әсер ету көзі болып табылатын коммуналдық және өндірістік мақсаттағы объектілердің айналасында жайластыратын, ерекше пайдалану режимі бар арнайы аумақтар. Санитариялық-қорғаныш аймағының мөлшері ластанудың атмосфералық ауаға (химиялық, биологиялық, физикалық) әсерін гигиеналық нормативтерде белгіленген мәндерге дейін азайтуды қамтамасыз етеді.

            Санитариялық-қорғаныш аймағы халықтың тыныс-тіршілік әрекетінің экологиялық қолайлы ортасын қалыптастыру жағдайларын қамтамасыз етуге арналған. Санитариялық-қорғау аймағы шегінде аймақтарды белгілеу мақсаттарына сәйкес келмейтін қызмет түрлері шектеледі немесе оларға тыйым салынады.

            Санитариялық-қорғаныш аймағының көлемі объектінің және қоршаған ортаның өзара қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

2-параграф. Қала маңы аймақтарын дамыту

Негізгі жаңа құрылысты жаңа көлік сақиналарының арасында, батыс, шығыс және ішінара солтүстік пен оңтүстік бағыттарда жүргізу ұсынылады. Магистральаралық жоспарлау аймақтарында өзара, сондай-ақ тарихи орталықпен және тұрғын аудандардың орталықтарымен байланыстырылған қала құрылысы тораптарының жүйесін қалыптастыру ұсынылады.

            Бұл аумақта негізінен коммерциялық объектілер: дегдарлы тұрғын үйлер, мәдениет, спорт, демалыс және ойын-сауық объектілерін салу ұсынылады. Қала құрылысы тұрғысынан аса маңызды тораптарда қала үшін маңызы зор нысандар, атап айтқанда: Димаш-Арена, шетелдік туристерді тартатын бірегей нысандары бар этномәдени парк, фольклорлық ауыл, «Астана-Арена» үлгісіндегі олимпиадалық стадион және басқа да объектілер салынатын болады.

А. Молдағұлова атындағы халықаралық әуежай қала шекарасында орналасқан және оның санитариялық-қорғаныш аймағына қазіргі құрылыстың едәуір бөлігі кіретіндіктен, сондай-ақ қаланың батыс аумағында көп қабатты тұрғын алабының құрылысы жүргізіліп жатқанын ескере отырып, жобада әуежайды оңтүстік-батыс бағытта, Нұрбұлақ ауылы ауданына жаңа алаңға көшіру ұсынылады. Қолданыстағы әуежай аумағында оны көшіру жүзеге асырылғаннан кейін, тұрғын үй-азаматтық құрылысты орналастыру үшін бүлінген жерлерді рекультивациялау қажет.

Таңдалған Нұрбұлақ-1 алаңында жаңа әуежай құрылысының техникалық-экономикалық негіздемесі (ТЭН) әзірленді. Әуежайдың ТЭН 28.05.2026 жылғы №01-06/26 ДСП мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алды.

3-параграф. Функционалдық аймақтардың негізгі регламенттері

            Толыққанды тыныс-тіршілік ортасын қалыптастыру Бас жоспардың шешімдерін нақты іске асырумен тікелей байланысты. Ақтөбе қаласының үйлесімді, эстетикалық кеңістігін құру үшін қала құрылысы регламенттерін және қала құрылысы мен жобалау құжаттамасын әзірлеу кезектілігін сақтау қажет.

            Бас жоспардың негізгі регламенттері аумақты функционалдық пайдалану аймақтарын және оларды пайдаланудың түрлерін, параметрлері мен шектеулерін айқындайтын қала құрылысы регламенттерін белгілейді.

            Функционалдық аймақтардың регламенттері салық салу, жалдау ақысы және басқа да төлемдер үшін жерді пайдалануды және олармен байланысты жылжымайтын мүлікті бағалау, жер учаскесін бөлу туралы мәселелерді шешу, әртүрлі құрылыстарды салу және орналастыру жобаларын қарау және келісу, объектілерді салуға рұқсат беру кезінде қолданылады.

            Функционалдық аймақтардың жалпы регламенттері Бас жоспардың жобалық шешімдерін одан әрі іске асыру кезінде де қолданылады.

            Бас жоспардың жобалық шешімдерін іске асыру кезінде сақталуы қажет негізгі регламенттер:

      объект орналастырылатын аймақтың функционалдық мақсатын сақтау жөніндегі регламент;

      функционалдық аймақтардың шекараларын сақтау жөніндегі регламент;

      көшелер мен жолдардың қызыл сызықтарын сақтау жөніндегі регламент;

      бастапқы құрылымдық бірліктердегі тұрғын үй-азаматтық құрылыс көлемін сақтау жөніндегі регламент;

      инженерлік желілер мен өндірістік кәсіпорындардың қорғау аймақтарын сақтау регламенті болып табылады.

            Аумақтарды пайдалану жөніндегі әрбір функционалдық-қала құрылысы аймағының өзінің нысаналы мақсаты бар және келешекте осы нысаналы мақсаттың шеңберінде және осы функционалдық аймақтың шекараларында қатаң түрде пайдаланылуы мүмкін.

            Аймақтарда объектілердің негізгі функциясына ілеспе учаскелер, сондай-ақ өтпежолдар астындағы аумақтар, тұрақтарға, жасыл желектерге, шағын сәулет нысандарына, инженерлік қамтамасыз ету объектілеріне арналған аумақтар көзделуі мүмкін.

            Аймақтың тиісті функцияларына сәйкес келмейтін объектілерді меншік нысанына қарамастан орналастыру көзделмейді. Сондай-ақ тұрғын үй құрылысы аймағында Бас жоспармен регламенттелетін ғимараттардың қабаттылығы сақталуға тиіс.

9-тарау. Аумақты кеңістікте ұйымдастыру

            Жоспарлау құрылымы тұрғын үй, қоғамдық, рекреациялық, өнеркәсіптік, коммуналдық, көлік және басқа да функционалдық аймақтардың орналасуы мен өзара байланысын көрсететін қазіргі заманғы қаланы кеңістікте ұйымдастырудың негізгі сипаттамаларының бірі болып табылады.

            Қаланың тарихи тұрғыдан қалыптасқан құрылымын сақтау, сондай-ақ қала құрылысы жүйелерінің қазіргі даму үрдістерін ескеру қаланың перспективалық жоспарлау құрылымы мен функционалдық аймақтарға бөлінуінің, көліктік қаңқасының негізіне алынған.

            Елдi мекеннiң құрылыс салынған және салынбаған аумақтарының арақатынасы:

            құрылыс салынған аумақтың ауданы құрылыстың 1-кезегіне – 20204,3 гектар, есептік мерзімге – 26612,1 гектар;

            құрылыс салынбаған аумақтың ауданы құрылыстың 1-кезегіне – 213553,7 гектар, есептік мерзімге – 207145,9 гектар.

            Қала шекарасында, тұрғын үй құрылысына жатпайтын жерлерде орналасқан (қазіргі уақытта) жердi басымдықпен иелiктен шығару және сатып алу аймақтары, резервтiк аумақтар құрылыстың 1-кезегіне – 44032,8 гектар, есептік мерзімге – 36192,7 гектар.

            Ақтөбе қаласының тарихи дамуы, қаланың тыныс-тіршілігі жүйелерінің дамуын, табиғи-климаттық ерекшеліктерін, жоспарлау шектеулерінің болуын ескере отырып, қала тұрғындарының жайлы өмір сүру ортасын құру оның құрылымы мен функционалдық аймақтарының қалыптасуын алдын ала айқындайды. Қалада аумақты өнеркәсіптік және қоныстану аумақтарына функционалдық бөлу қалыптасты: қаланың солтүстік және оңтүстік бөліктеріндегі екі ірі өндірістік аймақ, «Алматы» және «Астана» аудандарындағы тұрғын аудандардың құрылымы.

            Ақтөбе қаласын перспективалық әлеуметтік-экономикалық және аумақтық дамытудың жобалық шешімдері нұсқалық негізде қабылданды. Нұсқаларды салыстырудың есептік көрсеткіштері үшін тұрақты шама ретінде халық саны мен халықты қоныстандыру үшін қажетті тұрғын үй қоры алынды. Бұл ретте өнеркәсіптік аумақтардан, су қорғау аймақтары мен белдеулерінен, сібір жарасы ошақтарынан санитариялық-қорғаныш аймақтарынан, зираттардан және әуежайдың әсер ету аймағынан барлық жоспарлау шектеулері ескерілді.

            Ықшам урбандалған қалалық өзек тарихи орамдарды, қоғамдық орталық жүйесінің негізгі тораптарын, гүлзарларды, саябақтарды, скверлерді қамтиды.

            Халықтың тыныс-тіршілігінің экологиялық жағынан қолайлы ортасын қалыптастыруда жағалаулары мен жағажайлары, ҮАААЖ және шағын көліктік айналма жолы бойындағы каналдармен және орман қорғау жасыл аймақтарымен толықтырылған жайлы қоғамдық аймақтары бар өзен арналары бойындағы су-желекті кеңістіктердің орны ерекше.

            Абаттандыру деңгейі жоғары, инклюзивті ортасы бар тарихи орамдар Ақтөбе қаласының солтүстік-батыс бөлігінде тұрғындар қалашығы тұрғын үй алабымен, Ғазиза және Ахмет Жұбановтар алаңымен, филармониямен және Мәдениет сарайымен, сондай-ақ теміржол вокзалы мен қалалық базар аймағындағы тарихи ораммен көзделген. Жалпықалалық орталық жүйесін Бас жоспарда ұсынылған ән аренасы бар этномәдени орталық, ипподром және қаланың шығыс осінде орналасқан шеберлер қаласы толықтырады.

            Бас жоспарда мынадай үш аймақ:

            көпқабатты қалалық тұрғын үй құрылысы аймағы (ішкі кіші айналма жолдың шекарасындағы орталық өзек);

            орташа қабатты тұрғын үй құрылысы аймағы (ҮАААЖ шекарасында);

            ҮАААЖ мен Ақтөбе қаласының шекарасы арасындағы азқабатты тұрғын үй құрылысы аймағы (ауылдық қоныстану) нақты белгіленеді.

            Ақтөбе қаласының жобаланатын аумағын ұйымдастыру бойынша жобада ұсынылатын шешімдер көпқабатты және орташа қабатты құрылыс тұрғын аудандарынан, бірқабатты меншікжайлы құрылыс орамдарынан, сауда, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету және демалыс кәсіпорындары бар қалалық қоғамдық орталықтан, жоспарлау аудандарының қоғамдық орталықтарынан, рекреациялық және өнеркәсіптік-қойма аймағынан тұратын толыққанды қалалық құрылымды қамтамасыз етеді.

            Қаланың жоспарлау құрылымының маңызды элементі алаңы, қоғамдық нысандары мен қызмет көрсету нысандары бар, жалпы қалалық тарихи-мәдени және әкімшілік орталық қалыптасқан қаланың сақталатын тарихи бөлігі болып табылады.

            Қаланың тарихи өзегі негізгі доминанта болып табылады, одан төрт бағытта үш айналма жолмен бір құрылымға біріктірілген негізгі жалпы қалалық магистральдар өтеді. Магистраль аралық аумақтардың бөлінісі көшелердің тікбұрышты орамдық жүйесімен ұсынылған.

            Жаңа құрылыстың негізгі көлемдері батыс, оңтүстік-шығыс және ішінара солтүстік бағыттардағы жаңа көлік айналмалары арасындағы аумақта жоспарланған. Қалаға кіру магистральдарының бойында тарихи орталықпен және рекреациялық аймақтармен өзара байланысатын қала құрылысы тораптарының жүйесі құрылатын болады.

            Ең маңызды қала құрылысы тораптарында қала үшін маңызды объектілер, мысалы: Димаш-арена, шетелдік туристерді тартатын бірегей объектілері бар этномәдени саябақ, фольклорлық ауыл, «Астана-арена» үлгісіндегі олимпиада стадионы және т.б. салынады. Этномәдени саябақты құру және ұлттық өнер түрлерінің орталығын қалыптастыру Бас жоспардың ең маңызды ұсыныстарының бірі болып табылады.

            Батыс бағытта Үлкен сыртқы айналма жолға шығатын және Хромтау (Хромтау тасжолы) жағынан шығыстан кіреберіс қақпасы болып табылатын магистральдық көше бойында қонақ үй және мектеп лагері бар жоғары қабатты ғимараттармен құрылыс салу ұсынылады (9 қабатты және одан жоғары).

            Песчанка өзенінің қиылысында спорттық-сауықтыру мақсатындағы объектілер және мамандандырылған денсаулық сақтау мекемелері: дене шынықтыру-сауықтыру кешені, спорт залдар, спорт алаңдары, үсті ашық және жабық бассейндер, перинаталдық орталық, психоневрологиялық диспансер және әмбебап клиника орналасатын жаңа қала құрылысы торабы қалыптасады.

            Сонымен қатар мұнда сауда ойын-сауық орталығын, сауда және тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарын орналастыру ұсынылады. Нысандар магистральдық көше мен тұрғын көшелер бойында дисперсті түрде орналастырылады, олардың арасында қолайлы микроклимат құра отырып, көгалдандырылған кең жайылмасы бар өзен өтеді.

            Әрі қарай Рауан-2 көпқабатты құрылысының тұрғын алабы ауданында Ақтөбе қаласы үшін аса тартымды ірі қала құрылысы торабы – ауданы бойынша үлкен көгалдандырылған аумақты алып жатқан, маңызы жағынан үлкен объектілер: әмбебап спорт залы, стадион мен қонақ үй, сауда ойын-сауық орталығы, концерт залы мен филармониясы бар Димаш-арена және аквапарк орналасатын, еуропалық стандарттар деңгейінде абаттандырылып, көгалдандырылған кеңістіктерді қамтитын этномәдени саябақ қалыптасады.

            Бұл орталық Ақтөбені әлемнің түкпір-түкпірінен туристерді тартатын Қазақстанның өңірлік-бірегей туризм орталығы ретінде позицияланатын бірегей қалаға айналдырады.

            Қаланың оңтүстік бөлігінде бірінші шағын айналма жолының Елек өзенімен және Ақтөбе су қоймасымен қиылысы ауданында саябақтар мен скверлер жүйесі бар рекреациялық аймақты қалыптастыру ұсынылады: тақырыптық саябақ Оқушылар сарайын, филармонияны, пансионаттар мен демалыс үйлерін, дендросаябақты, инновациялық технологиялар саябағын, спорт саябағын қамтиды.

            Оңтүстік-батыс бөлігінде Сазды су қоймасы ауданында гольф саябағы, «Сазды» орман саябағы бар Сазды рекреациялық-ландшафтық аймағын құру ұсынылады. Су қоймасының жағалауында гүлзарлар, шағын сәулеттік нысандар және демалуға арналған күркелері бар ұйымдастырылған жағажайлар ұсынылады.

            Қаланың солтүстік бөлігі тұрғын үй-азаматтық құрылыс салуға қолайсыз аумақтар болып саналады, осыған байланысты мұнда «Жасыл Төбе» орман саябағы аймағын, Қарғалы ландшафтты рекреациялық ауданын және солтүстік-шығыстағы Сатыбаноба көлі маңында 8 көлдің рекреациялық саябағын құру ұсынылады. Қаланың әртүрлі бөліктерінде көгалдандырылған кеңістіктердің бірыңғай жүйесін қалыптастыру үшін Елек агросаябағын, солтүстік-шығыс Қарғалы агросаябағын, Талды ландшафтты аймағын, Елек ландшафтты аймағын, Сазды рекреациялық-ландшафтты аймағын және т.б. аймақтарды құру ұсынылады.

            Жалпы қалалық орталықтар жүйесін дамыту халықтың күнделікті және мерзімді қызмет көрсету объектілеріне қадамдық қолжетімділігін ескере отырып орындалды. Халықтың тыныс-тіршілігінің қолайлы ортасын құру үшін әлеуметтік-мәдени сала объектілерімен (денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет) толық көлемде қамтамасыз етілетін болады. Әрбір тұрғын ауданда қаланың қоғамдық орталықтарының бірыңғай жүйесін қалыптастыратын аудандық маңызы бар қоғамдық орталықтар орналасқан.

            Сондай-ақ өнеркәсіптік аймақтар мен коммуналдық-қойма және көлік-логистикалық орталықтардың аумақтарын сабақтас дамыту көзделеді.

            Ақтөбе қаласы батыс өңірдің жетекші өнеркәсіптік орталықтарының бірі болғандықтан, осы Бас жоспарда қолда бар ресурстардың базасында екі ірі индустриялық аймақты: Солтүстік индустриялық аймақ пен Оңтүстік индустриялық аймақты қалыптастыру ұсынылады, олардың әрқайсысы бойынша экономика салалары бөлінісінде мамандандырылған индустриялық парктерді орналастыру бойынша ұсыныстар берілді.

            Негізгі магистральдар жүйесі осы құрылымдарға жалпықалалық орталық жүйесімен байланысты, айналма магистральдар жүйесі (ішкі және сыртқы) осы аудандардың қаланың негізгі өнеркәсіптік аймақтарымен байланысын қамтамасыз етеді.

            Қала аумағында қолайлы микроклимат құру және аумақтарды тасқын сулардың су басуынан инженерлік қорғау үшін кіші айналма жол мен Үлкен Ақтөбе айналма автожолының (ҮАААЖ) бойында суару үшін пайдаланылатын еріген суды жинауыш тоғандар, беткей арнасы бар қорғаныш жасыл аймағын құру жөнінде ұсыныстар берілді.

            Ақтөбе қаласының айналасындағы жобаланатын жасыл белдеу қалалық орман саябақтарымен, қала аумағы арқылы ағып жатқан өзендердің көгалдандырылған жайылмаларымен, ірі қалалық саябақтармен, скверлермен және гүлзарлармен өзара байланысқан.

            Әлия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежайдың қала шекарасында орналасуына және оның қорғау аймағына қолданыстағы құрылыстың едәуір бөлігінің кіруіне, сондай-ақ Батыс көпқабатты тұрғын алабы құрылысының жүргізіліп жатқанына байланысты жобада әуежайды оңтүстік-батыс бағыттағы жаңа Нұрбұлақ-1 алаңына шығару ұсынылады.

Қолданыстағы әуежай аумағында оны көшіру жүзеге асырылғаннан кейін, тұрғын үй-азаматтық құрылысты орналастыру үшін бүлінген жерлерді рекультивациялау қажет.

Таңдалған Нұрбұлақ-1 алаңында жаңа әуежай құрылысының техникалық-экономикалық негіздемесі (ТЭН) әзірленді. Әуежайдың ТЭН 28.05.2026 ж. №01-06/26 ДСП мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алды.

10-тарау. Көгалдандырылған кеңістіктер жүйесін ұйымдастыру

Қарастырылып отырған аумақтың көгалдандырылған кеңістігін ұйымдастырудың негізгі тұжырымдамасы – құрылымын қаланы кесіп өтетін өзендер арналары қалыптастыратын жасыл қаңқаны, ішкі қалалық кеңістікті табиғи-экологиялық және жасыл белдеулермен байланыстыратын кең сулы-саябақ белдеулерін құру болып табылады.

            Бас жоспарда ұсынылған көгалдандырылған кеңістіктерді ұйымдастыру жүйесі табиғи-климаттық жағдайларға, сәулеттік-жоспарлау шешімдеріне, сондай-ақ қалыптасқан көгалдандыруға негізделеді. Жобада қолда бар барлық екпелерді елді мекеннің көгалдандырылған кеңістіктерінің жалпы жүйесіне қосу көзделеді.

            Перспективада жаңа көрікті скверлер мен саябақтар құру арқылы қаланың ескі және жаңа бөліктерінде жаяу жүргіншілерге арналған серуендеу аймақтары мен негізгі магистральдық көшелер бойындағы гүлзарлардың кең жолақтарымен біріктірілген, тұрғындарға бір саябақтан немесе скверден екіншісіне жасыл жаяу жүргіншілер кеңістігі арқылы жүруге мүмкіндік беретін қаланың жалпы тұйық жасыл желектер жүйесін құру ұсынылады.

            Шағын аудандар мен тұрғын алаптардың тұрғын аудандарын көгалдандыруға барынша көңіл бөлінеді. Жобада жобаланатын көпқабатты тұрғын үй құрылысының аула аумақтарын көгалдандыру ұсынылады.

            Жасыл желектердің нормативтік ауданына қол жеткізу мақсатында қаланың іс жүзінде барлық аудандарында жаңа жаяу жүргіншілер және саябақ аймақтарын, гүлзарлар мен орман-саябақтарды жайғастыру арқылы кемінде 486,9 га жаңа көгалдандырылған аумақ құру қажет. 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Ақтөбе қаласының 584,7 мың адамды құрайтын халық санына сүйене отырып, нормативке сәйкес бір адамға 16 м² жасыл желек қажет, сондықтан жасыл желектердің ауданы 9 355,2 мың м² немесе 935,52 га құрауы тиіс.

Құрылыстың бірінші кезегі 2030 жылдың соңына қарай халықтың күтілетін саны 637 мың адамды құрайды, бұл ретте жалпыға ортақ пайдаланылатын жасыл желектердің ауданы 1019,5 га құрауға тиіс. Есептік мерзімнің соңында 2050 жылға қарай Ақтөбе қаласы халқының саны 950,0 мың адамды құрайды, тиісінше, жалпыға ортақ пайдаланылатын жасыл желектердің ауданы 1520 га құрауға тиіс.

11-тарау. Стратегиялық экологиялық бағалау

«Ақтөбе қаласының бас жоспары. Түзету» жобасы бойынша Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 51-63-баптарына, сондай-ақ скрининг және қамту саласын айқындау рәсімдерін, тратегиялық экологиялық бағалау (бұдан әрі – СЭБ) туралы есептің сапасын бағалауды және консультацияларды жүргізу реттілігін нақтылайтын Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің 2021 жылғы 30 шілдедегі №280 бұйрығымен бекітілген экологиялық бағалауды ұйымдастыру және жүргізу жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес стратегиялық экологиялық бағалау жүргізілді.

Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінен «Ақтөбе қаласының бас жоспары. Түзету» жобасына стратегиялық экологиялық бағалау туралы есептің қанағаттанарлық сапасы жөнінде 2025 жылғы 19 қарашадағы №04-10/19758 шығыс хатымен қорытынды алынды.

Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты ұйымдастырудың негізгі мақсаттары:

1) қоршаған ортаға теріс әсерді азайту;

2) табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану;

3) бұзылған табиғи экологиялық жүйелерді қалпына келтіру;

4) қоршаған ортаға зиян келтірудің алдын алу.

Кәсіпорындар мен объектілерде өндіріс технологиясы және көліктік-логистикалық қызметтерді ескере отырып, бақылаудың мынадай түрлері сақталуы тиіс:

табиғатты қорғау қызметін жүйелі талдау;

қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ұтымды пайдалану мәселелері бойынша әдістемелік басшылықты жүзеге асыру.

Мынадай іс-шаралар жүргізіліп, есепке алынуы тиіс:

• табиғи ресурстарды тұтыну;
• қоршаған ортаға ластаушы заттардың шығарындылары (төгінділері), шаң-газ тазарту қондырғылары жүйесін орнату, сарқынды суларды тазарту технологиясын жетілдіру және олардың жұмыс тиімділігін арттыру есебінен шығарындылар көздерінен шығарылатын зиянды заттар көлемін төмендету;
• қоршаған ортаны қорғау жөніндегі мемлекеттік статистикалық есептілікті белгіленген мерзімдерде және тиісті мекенжайларға ұсыну: 2-ТП ауа «Қоршаған ортаны қорғау туралы», 2-ТП су шаруашылығы «Суды пайдалану туралы», 4-ОС «Табиғатты қорғауға жұмсалған ағымдағы шығындар, экологиялық төлемдер және табиғи ресурстар үшін төлемдер туралы», 3-улы қалдықтар «Улы қалдықтардың түзілуі және жойылуы туралы»;
• табиғатты қорғау қызметі жөніндегі іс-шаралар жоспарын орындау, қоршаған ортаны қорғау жағдайы туралы есепті және 14-нысан «Экология» есебін жүргізу;
• атмосфераға шығарылатын зиянды заттардың рұқсат берілетін шекті шығарындылары нормативтерін, өндірістік экологиялық бақылау бағдарламаларын, ағынды сулармен төгілетін ластаушы заттардың жол берілетін шекті төгінділері нормативтерін, шығарындылар көздеріне түгендеу жүргізу жоспарларын уақтылы әзірлеу, қоршаған ортаны ластауға (шығарындыларды, төгінділерді жүзеге асыруға, қалдықтарды орналастыруға) рұқсаттар алу;
• Су кодексіне сәйкес су қорғау белдеулері мен аймақтарының талаптарын сақтай отырып, су ресурстарын қорғау (су қорғау аймақтарының шегінде су объектілерін ластанудан және қоқыстанудан қорғауға бағытталған шаруашылық қызметке шектеулер қолданылады);
• жоба климаттың өзгеруі, су тұтынудың өсуі және су ресурстарын тиімдірек басқару қажеттілігі сияқты факторларды ескереді. Бас жоспар қаланың су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, су объектілерін қорғауға және су пайдаланудың орнықты жүйесін құруға бағытталған;
• мемлекеттік бақылау жүргізу нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жою.

Табиғатты қорғаудың барлық іс-шаралары сақталған жағдайда, Бас жоспардың жобалық шешімдерін іске асыру бойынша көзделіп отырған қызмет қоршаған орта компоненттеріне айтарлықтай теріс әсер етпейді. Бас жоспардың жобалық шешімдерін іске асыру нәтижесінде әлеуметтік сипаттағы да, экологиялық сипаттағы да қолданыстағы мәселелер шешілетін болады.

Ақтөбе қаласының Бас жоспары шешімдерін іске асыру инженерлік, көліктік және табиғатты қорғау инфрақұрылымын кешенді дамыту есебінен экологиялық жағдайға, аумақтың санитариялық жай-күйіне және халықтың тыныс-тіршілігінің сапасына оң әсер етеді.

Бас жоспардың негізгі экологиялық іс-шараларының бірі қалдықтары басқару жүйесін жетілдіру. Жобада қоныстану аумағына жақын орналасқан қолданыстағы қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын рекультивациялау, сондай-ақ қазіргі заманғы экологиялық талаптарға сәйкес келетін қалдықтарды орналастырудың жаңа объектілерін салу көзделеді. Бас жоспарда қатты тұрмыстық қалдықтарға арналған екі полигон орналастыру көзделген: бір полигон – перспективалы қалалық құрылыс шекарасынан солтүстік-батыс бағытта, сондай-ақ екінші полигон – қолданыстағы қала шекарасынан оңтүстік-шығыс бағытта. Аталған іс-шараларды іске асыру қала аумағына түсетін экологиялық жүктемені төмендетуге, қалдықтарды нормативтік талаптарға сәйкес орналастыруды қамтамасыз етуге және оларды сұрыптау мен қайта өңдеу жүйесін одан әрі дамытуға жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Бас жоспарда коммуналдық инфрақұрылымның сенімділігін арттыруға, халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға және жерүсті және жерасты суларының ластану қаупін төмендетуге бағытталған сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін дамыту және жаңғырту көзделеді.

Жоспарлау шешімдерінде жалпы пайдаланымдағы көгалдандырылған аумақтардың ауданын ұлғайту, Ақтөбе, Сазды және Қарғалы су қоймаларының жағалауы бойындағы рекреациялық аймақтарды дамыту, арнайы мақсаттағы жасыл желектер мен шуылдан қорғайтын көгалдандыруды қалыптастыру көзделеді. Аталған іс-шаралар атмосфералық ауаның сапасын жақсартуға, шуыл деңгейін төмендетуге және қолайлы микроклимат қалыптастыруға ықпал ететін болады.

Қоршаған ортаға теріс әсерді төмендету мақсатында Бас жоспарда орталықтандырылған жылумен жабдықтауды дамыту, кәсіпорындарда заманауи экологиялық тиімді технологияларды енгізу, санитариялық-қорғаныш аймақтарын сақтау, көлік инфрақұрылымын жетілдіру және қалалық ортаның экологиялық орнықтылығын арттыру жөніндегі іс-шаралар көзделеді.

Бас жоспарда көзделген іс-шараларды іске асыру Ақтөбе қаласының аумағын орнықты дамытуға, экологиялық жағдайды жақсартуға, табиғи ресурстарды сақтауға және халықтың экологиялық қауіпсіздік деңгейін арттыруға жағдай жасауға мүмкіндік береді.

12-тарау. Көлік инфрақұрылымы және көше-жол желісі

          Ақтөбе агломерациясында тармақталған көлік инфрақұрылымының қуатты қаңқасы қалыптасқан. Агломерация орталығы Ақтөбе қаласы Батыс Қазақстан аумағында хаб-қала ретінде танылады.

           Әлия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежай қала шекарасында орналасқандықтан және оның қорғаныш аймағына қолданыстағы құрылыстың едәуір бөлігі кіретіндіктен, жобада әуежайды оңтүстік-батыс бағыттағы жаңа Нұрбұлақ-1 алаңына шығару ұсынылады.

   Жаңа әуежай Батыс Еуропа мен Оңтүстік-Шығыс Азия арасындағы авиациялық тасымалдар үшін транзиттік байланыстырушы түйін болады, ірі халықаралық және мультимодальды көлік торабына айнала отырып, ішкі және халықаралық жолаушылар мен жүк тасымалы үшін жақсы жағдай жасайды.

Мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысымен Нұрбұлақ – 1 алаңында Ақтөбе қаласының жаңа әуежайын салудың ТЭН-ін әзірлеу орындалды.

Тасымалданатын жолаушылар саны мен жүктердің көлемі:

• бірінші кезек – 1 910,6 мың адам, 32,0 мың тонна;
• есептік мерзім – 4 747,3 мың адам, 76,0 мың тонна.

Теміржол көлігіне келетін болсақ, Бас жоспарда перспективада:

            есептік мерзімге жобаланатын Үлкен Ақтөбе айналма автожолының (ҮАААЖ) бойында батыс жағынан теміржол айналма жолын (40,0 км) салу;

            Ресей Федерациясының аумағын айналып өтіп, байланысты қамтамасыз ететін Орал қаласына (Батыс Қазақстан облысы) дейін теміржол тармағын салу ұсынылады. Болашақ Ақтөбе – Орал теміржол желісінің батыс бөлігін қолданыстағы республикалық маңызы бар жүрдек автомагистральға (М-32) параллелді төсеу орынды. Жобалау шекарасындағы теміржол тармағының ұзындығы 10,0 км құрайды.

            Ақтөбе қаласының қоныстану аумағы арқылы өтетін темір жолдың орнында рельсті жолаушылар көлік желісінің құрылысы көзделеді. Рельсті жолаушылар көлігінің жүру жолдары бойында жеңіл рельсті көлік желісіне (аялдамалар, тежегіш тұрақтар, трамвай депосы және т.б.), жасыл дәлізге (гүлзарға), веложол инфрақұрылымына, коммерциялық, офистік объектілер бар қоғамдық аймақтарға, рекреациялық аймақтарға қызмет көрсетуге арналған инфрақұрылымдық объектілерді ұйымдастыру көзделеді. Осы аумаққа арналған егжей-тегжейлі жоспарлау жобасында босатылған аумақтарды басқа функцияларға пайдалану мәселелері де қаралатын болады.

Ақтөбе қаласының аумағы арқылы бірнеше өзендер мен олардың салалары ағып өтеді, аумақта Ақтөбе және Сазды су қоймалары орналасқан. Ең үлкен өзендер мен су қоймаларын халық рекреацияға және балық аулау үшін пайдаланады. Бас жоспарда перспективада «трамвай-кабриолеттер» өзен трамвайларын, жолаушылар катамаран-теплоходтарын пайдалана отырып, суға шөгу тереңдігі төмен кемелерде халықтың демалуы үшін туристік және экскурсиялық кеме қатынасын ұйымдастыру ұсынылады.

Ақтөбе қаласы – Қазақстанның солтүстік бөлігіндегі аса ірі көлік тораптарының бірі, Қазақстанның басқа өңірлерімен және Ресейдің іргелес облыстарымен мемлекетаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдары желісімен байланысады.

            Даму перспективасы:

• І техникалық санаттағы республикалық маңызы бар Үлкен Ақтөбе айналма автожолының (ҮАААЖ) (68,7 км) құрылысы (есептік мерзім);
• І техникалық санаттағы республикалық маңызы бар батыс айналма жолының құрылысы (есептік мерзім үшін);
• І техникалық санаттағы республикалық маңызы бар Үлкен көліктік айналма жолын (ҮКА) салу (есептік мерзім);
• эстакадаларда сегіз бұрылмалы ілмек салу, М-32 «Ресей Федерациясы шекарасы (Самараға) – Шымкент» автожолының «Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын» учаскесін 763-1025 км, «763-791 км учаскесін» реконструкциялау;
• жобада айналма жолдардың республикалық және облыстық маңызы бар автожолдармен қиылыстарында екі деңгейлі көлік жол айрықтарын салу көзделеді.

             Бас жоспарда көше желісінің тікбұрышты схемасы сақталады және одан әрі дамиды, ол жаңа магистральдардың учаскелерімен және қолданыстағы көшелерді кеңейтумен, оны тікбұрышты-радиалды көшеге айналдырумен толықтырылады, жаңа көпірлер мен жол айырықтарын салу, жалпықалалық және аудандық маңызы бар жолдардың жүру бөлігін кеңейту, жол санаттарын арттыру көзделген. Қаланың көлік жүйесін жетілдіру бойынша негізгі міндеттер:

• көліктік байланыстарды ұйымдастыру;
• қаланың қалыптасқан функционалдық аймақтарының өзара байланысын жақсарту;
• көшелердің өткізу қабілетін арттыру;
• көше-жол желісін абаттандыруды арттыру.

            Келешек кезеңдер бойынша көше-жол желісінің ұзындығы: бірінші кезекте – 594,97 км, есептік мерзімде – 978,61 км. Көше-жол желісімен перспективалық қамтамасыз етілу: бірінші кезекте – 2,2 км/км², есептік мерзімде – 2,4 км/км² құрайды.

            Жобада мына қиылыстарда жасанды құрылыстар салу көзделеді:

            құрылыстың бірінші кезегінде:

• Шағын көлік айналмасы (ШКА) құрылысы – М-32 (созу), А-25 (тұтас беде жапырағы), КД-1 (тұтас беде жапырағы), А-24 (жол өтпесі), М-32 (тұтас беде жапырағы) автожолдарымен қиылыста, 2 эстакада;
• М-32 экстакадаларында сегіз айналмалы ілгектердің құрылысы.

            есептік мерзімге:

• Үлкен Ақтөбе айналма автожолының (ҮААЖ) оңтүстік бөлігінің құрылысы – М-32 (батыс) (тұтас беде жапырағы), М-32 (шығыс) (тұтас беде жапырағы), А-24 (тұтас беде жапырағы), А-27 (тұтас беде жапырағы), КД-5 (тұтас беде жапырағы) автожолдарымен қиылыста, ШКА шығатын 2 жол айрығы («құбыр» типті);
• Әбілқайыр хан даңғылының Әлия Молдағұлова даңғылымен (тұтас беде жапырағы) және Ғазиза Жұбанова көшесімен (тұтас беде жапырағы) қиылыстарында көлік жол айырығының құрылысы;
• М-32 және КД-5 автожолдарымен қиылыста теміржол айналма жолының құрылысы, екі өтпежол салу;
• үлкен көлік айналмасының құрылысы – магистральдық жолдармен қиылыста екі деңгейлі көлік жол айрықтарын салу.

            Қалаішілік көліктің жұмысын ұйымдастыру үшін перспективада маршруттық желінің теңгерімді жүйесін әзірлеуді, қалаішілік көлік байланыстарын одан әрі жетілдіруді, автобустардың тоқтауы үшін кіру жолын салуды, заманауи жабдықталған аялдама пункттерін салуды көздеу қажет.

            Автобустардың жүру жылдамдығын арттыру және қоғамдық көлікте жүретін жолаушылардың уақыт шығындарын азайту үшін жоспарда қоғамдық көлікке арналған белгіленген жолақтар салу ұсынылады.

            Ақтөбе қаласы бойынша халықтың жүріп-тұруына, шалғай аудандардың орталықпен қатынауына кететін уақытты азайту үшін Бас жоспарда жолаушылар жеңіл рельсті көлік желісін салу көзделеді.

            Жеңіл рельсті көлік желісі батыстағы Құрашасай тұрғын алабынан М-32 «Ресей Федерациясы шекарасы (Самара) – Шымкент» автожолы бойымен, Едіге батыр даңғылы, Әлия Молдағұлова даңғылы, Кеңес Нокин даңғылы, Д.А. Қонаев көшесі, Мұхаммед-Салық Бабажанов көшесі, Бауыржан Момышұлы даңғылы бойымен, Рауан тұрғын алабымен және одан әрі Р-50 «Ақтөбе қаласының Солтүстік айналма жолы» қиылысынан М-32 «Ресей Федерациясы шекарасы (Самара) – Шымкент» автожолы бойымен өтеді. Жүйе 18 станцияны қамтиды, оларды шамамен әрбір 1,5-2,0 км орналастыру көзделеді.

            Жобалау шекарасындағы жеңіл рельсті көліктің ұзындығы екі бағытта 101 км құрайды.

            Депоны Р-50 «Ақтөбе қ. Солтүстік айналма жолы» автожолынан М-32 «Ресей Федерациясы шекарасы (Самара) – Шымкент» трассасының қиылысынан оңтүстік-шығысқа қарай Бекқұл баба тұрғын алабы ауданында салу ұсынылады.

            Бас жоспарда перспективада қалада велосервистің әртүрлі түрлерін құру, жаңа аудандарда веложолдар салу және оларды тиісті жол белгілермен қамтамасыз ету ұсынылады. Бірінші кезекке қолданыстағы көше-жол желісінде 51,5 км веложол, есептік мерзімге 115,0 км веложол салу жоспарлануда.

13-тарау. Инженерлік инфрақұрылым

 1-параграф. Сумен жабдықтау

            Ақтөбе қаласы ауданындағы бекітілген қорлары бар жерасты суларының жалпы теңгерімі 424,3 мың м³/тәулікті. құрайды, бұл 2050 жылға арналған суға қажеттілікті қамтамасыз етеді.

Шаруашылық-ауызсумен жабдықтау схемасы жерасты суларын пайдалана отырып, қолданыстағы схема бойынша сақталады, оның ішінде Жоғарғы Қарғалы, Құндақтықыр, Елек өзенінің оң жағалауы және сол жағалауы, сондай-ақ Тамды су алу құрылысжайлары пайдаланылады.

Ақтөбе қаласының бір тұрғынына ауызсудың меншікті орташа тәуліктік (жылдық) сутұтыну мөлшері ҚР ҚНжЕ 4.01-02-2009 «Сумен жабдықтау. Сыртқы желілер мен құрылыстар» сәйкес тәулігіне 360 литр мөлшерінде қабылданады.

            Бірінші кезекке су тұтынудың жиынтық есептік көлемі 274,23 мың м³/тәул. немесе 100544 мың м³/жыл, оның ішінде:

• шаруашылық-ауыз су мұқтаждықтарына: 228,36 мың м³/тәул. немесе 83726 мың м³/жыл;
• өндірістік қажеттіліктерге: 45,67 мың м³/тәул. немесе 16745 мың м³/жыл;
• өзге қажеттіліктерге: 0,2 мың м³/тәул. немесе 73 мың м³/жыл құрайды.

            Есептік мерзімге су тұтынудың жиынтық есептік көлемі: 411 мың м³/тәул. немесе 150046 мың м³/жыл құрайды, оның ішінде:

• халықтың шаруашылық-ауыз су мұқтаждықтарына: 342,0 мың м³/тәул., 124856 мың м³/жыл;
• өндірістік мұқтаждықтарға: 68,4 мың м³/тәул., 24971 мың м³/жыл;
• өзге мұқтаждықтарға: 0,6 мың м³/тәул., 219 мың м³/жыл.

            Бас жоспар шеңберінде сумен жабдықтау жүйелерін дамытуда мыналар:

            1-кезекке:

• жалпы ұзындығы – 66,1 км, диаметрі 100-800 мм магистральдық су құбыры желілерін салу;
• қолданыстағы магистральдық су құбыры желілерін реконструкциялау – 92 км;
• ауызсу резервуарларын салу (әрқайсысы V-10000 м³) – 16 бірлік;
• халыққа берілетін ауыз су сапасының мониторингін ұйымдастыру;
• суды қайта пайдалану арқылы суды пайдалануды оңтайландыру бойынша жобалар мен ұсыныстарды әзірлеу көзделеді.

            Есептік мерзімге:

• жалпы ұзындығы – 321,7 км, диаметрі 100-800 мм магистральдық су құбыры желілерін салу;
• қолданыстағы магистральдық су құбыры желілерін реконструкциялау – 70 км;
• ауызсу резервуарларын салу (әрқайсысы V-10000 м³) – 10 бірлік;
• халыққа берілетін ауызсу сапасының мониторингін ұйымдастыру;
• Ақтөбе қаласын сумен жабдықтау үшін жер асты су қорларын қайта бағалау көзделеді.

2-параграф. Су бұру

           Бас жоспарда әрбір әкімшілік аудан үшін ағынды суларды тазарту құрылыстарының жаңа кешендерін салу көзделген. «Алматы» әкімшілік ауданы үшін тазарту құрылыстары кешені Ақтөбе қаласының оңтүстік-шығыс бөлігінде, «Астана» әкімшілік ауданы үшін – солтүстік-батыс бөлігінде орналасатын болады.

            Тазарту құрылыстарының әрбір кешені орман екпелерін суару үшін тазартылған ағынды суларды қайта пайдалана отырып, тазарту дәрежесін қамтамасыз ететін ағынды суларды терең тазарту станциясы болып табылады, бұл таза суды үнемдеуге мүмкіндік береді. Тазартылған ағынды суларды су жинауыш тоғанға ағызу қажет.

            Бұдан басқа, Бас жоспарда су бұру жүйесін реконструкциялау көзделген, ол құрылыс салумен және құбыр учаскелерін ауыстырумен орамдарды кәріз желісімен қамтамасыз ету мақсатында желілерді кеңейтуден тұрады (кәріз желілерінің тозуы 78,2 %-ды құрайды). Қалаішілік кәріз желілері диаметрі 200-1000 мм деп жобаланған. Су бұру жүйесінің кеңеюіне байланысты ағынды сулардың құрамы өзгереді, олардың шығыны артады, демек ағынды суларды кәріз сорғы станциясына жеткізетін қысымды құбырлардың диаметрі артады.

            Диаметрі 200-1000 мм жобаланатын магистральдық кәріз желілерінің болжамды ұзындығы перспективада шамамен 303,0 км, оның ішінде құрылыстың 1-кезегінде кәріз желілерінің ұзындығы 90,6 км құрайды.

            Ақтөбе қаласы үшін құрылыстың бірінші кезегіне арналған су бұрудың жиынтық есептік көлемі 234,18 мың м³/тәул. немесе 85 663 мың м³/жыл құрайды.

            Ақтөбе қаласы үшін есептік мерзімге су бұрудың жиынтық есептік көлемі 350,6 мың м³/тәул. немесе 127 851 мың м³/жыл құрайды.

            Бас жоспар шеңберінде су бұру жүйелерін дамытуда мынадай іс-шаралар:

• құрылыстың бірінші кезегінде:
• диаметрі 200-1000 мм, ұзындығы 90,6 км магистральдық кәріз желілерін салу;
• қолданыстағы магистральдық кәріз желілерін реконструкциялау – 60 км;
• кәріз сорғы станцияларын жобалау және салу – 2 бірлік.;
• қолданыстағы кәріз сорғы станцияларын реконструкциялау – 19 бірлік;
• ағынды суларды тазарту мен тұнбаларды өңдеудің заманауи технологияларын енгізе отырып, тазарту құрылыстары кешендерін жобалау және салу – 2 бірлік;
• тазартылған ағынды суларды жинақтауыштарды жобалау және салу;
• ағынды суларды тазарту мониторингін жүргізу;
• бүкіл халық үшін орталықтандырылған су бұруға қол жеткізуді жүзеге асыру көзделеді.

            Есептік мерзімде:

• диаметрі 200-1000 мм, ұзындығы 303,0 км магистральдық кәріз желілерін салу;
• қолданыстағы магистральдық кәріз желілерін реконструкциялау – 44,5 км;
• кәріз сорғы станцияларын жобалау және салу – 20 бірлік;
• қолданыстағы кәріз сорғы станцияларын реконструкциялау – 14 бірлік;
• ағынды суларды тазарту мен тұнбаны өңдеудің заманауи технологияларын енгізе отырып, тазарту құрылыстары кешендерін кеңейту – 2 бірлік;
• тазартылған ағынды сулардың жинақтауыштарын кеңейту;
• ағынды суларды тазарту мониторингін жүргізу;
• бүкіл халық үшін орталықтандырылған су бұруға қол жеткізуді жүзеге асыру көзделеді.

     3-параграф. Санитариялық тазарту

         Қатты тұрмыстық қалдықтарды қоқыс тиеу станциясына, одан әрі толық циклді қалдықтарды қайта өңдеу зауытына шығару жоспарланады. Перспективаға Ақтөбе қаласы үшін болжамды ауданы 109 га толық циклді қалдықтарды қайта өңдеу зауытын жобалау ұсынылады, бұл ретте қолданыстағы қатты тұрмыстық қалдықтар полигонының пайдалану мерзімі аяқталғаннан кейін оны рекультивациялау қажет.

Сонымен бірге Ақтөбе қаласында қалдықтарды сұрыптау кешенін іске қосуды қамтамасыз ету қажет.

            Ақтөбе қаласы бойынша санитариялық тазалауды дамыту мыналарды көздейді: Құрылыстың бірінші кезегіне (2030 жыл):

• ауданы 67 га қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын жобалау;
• қалдықтарды қайта өңдеу зауытын жобалау;
• қоқыс контейнерлерін (V=1,1 м³) орнату – 4 492 дана;
• автокөлік құралдарын (оның ішінде суарып жуатын, сыпырып-жинағыш, ассенизаторлық, қоқыс жинау, қар тиеу, құм (хлорид) шашыратқыш машиналар) сатып алу – 790 дана.

Есептік мерзімге (2050 жыл):

• ауданы 67 га жаңа қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын салу;
• қалдықтарды қайта өңдеу зауытын салу;
• қолданыстағы полигонды рекультивациялау;
• қоқыс контейнерлерін (V=1,1 м³) орнату – 5 583 данаға дейін;
• автокөлік құралдарын (оның ішінде суарып жуатын, сыпырып-жинағыш, ассенизаторлық, қоқыс жинау, қар тиеу, құм (хлорид) шашыратқыш машиналар) сатып алу – 1 025 данаға дейін.

            Ақтөбе қаласы бойынша перспективаға тұрмыстық қалдықтардың түзілуінің есептік көлемі бірінші кезең 2030 жылға – жылына 747,9 мың тоннаны, есептік мерзім 2050 жылға – жылына 835,6 мың тоннаны құрайды.

4-параграф. Электрмен жабдықтау

            Болжамды есептеулерге сәйкес электр тұтыну деңгейі мен жүктеменің барынша өсуі бірінші кезекке – 4792 млн кВт сағ және 850 МВт, есептік мерзімге – сәйкесінше 5736 млн кВт сағ және 1035 МВт жетеді деп күтілуде. Ақтөбе қаласы бойынша қуаттылық тапшылығы есептік кезеңге шамамен 700 МВт құрайды (оның ішінде 1 кезекке шамамен 500 МВт).

            Ақтөбе қаласында негізгі генерациялау көзі Ақтөбе ЖЭО болып табылады. Бірінші кезекке өндіруші көздерді дамыту 2022 жылы Энергетика министрлігі бекіткен 2022 – 2028 жылдар кезеңіне арналған электр энергиясы мен қуатының болжамды теңгеріміне сәйкес қабылданды, оған сәйкес қуаты 57 МВт газ-турбиналық қондырғыны (бұдан әрі – ГТҚ) орнатумен Ақтөбе ЖЭО кеңейту көзделеді.

            Есептік мерзімге Ақтөбе қаласында жиынтығында 300 МВт жуық жеке өндіру көздерін дамытуды көздеу қажет, оны Ақтөбе ЖЭО реконструкциялауды және белгіленген қуатты қосымша 50 МВт мөлшерінде ұлғайтуды, өнеркәсіптік тұтынушылардың мұқтаждықтары үшін шығыс және батыс бөлігінде қуаты шамамен 2×125 МВт болатын екі ГТҚ орналастыруды (блокты-модульді қазандықтан жылу жүктемелерін жабу шартымен) ескере отырып орындауға болады. Сонымен қатар балама ретінде жылу және электр жүктемелерін жабу үшін бу-газ қондырғысын (бұдан әрі – БҚҚ) орнатуды қарастыруға болады.

            Ақтөбе қаласының тұтынушылары үшін қуат пен электр энергиясының тапшылығы Ақтөбе облысында орналасқан жаңартылатын энергия көздерінен (бұдан әрі – ЖЭК) 110-220 кВ электр желілері бойынша жабылатын болады.

             Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдаған Ақтөбе облысында ЖЭК-ті төмен көміртекті дамытуға арналған бағытқа сәйкес есептік кезеңде Ақтөбе облысында осындай көздердің 1000-2000 МВт кең диапазонында өсуі көзделеді.

            Газ генерациясын дамыту перспективалары Қазақстанда ЖЭК интеграциялау үшін маневрлік қуаттарды ұлғайту қажеттілігімен байланысты және газ генерациясын енгізу жөніндегі барлық шешімдер Қазақстан Республикасының бірыңғай энергетикалық жүйесінің жалпы энергетикалық теңгерімін байланыстыра отырып, техникалық-экономикалық негіздемені әзірлей отырып, экономикалық негіздемелер негізінде қабылдануға тиіс.

            Бірінші кезекке және есептік мерзімге Ақтөбе қаласының электрмен жабдықтау жүйесін дамытудың негізгі бағытында мыналар көзделеді:

• қала айналасына екі 220 кВ ҚС айналма құрумен 220 кВ сыртқы желілерді күшейту (Жаңа-4 Оңтүстік, Жаңа-3 Батыс), бұл 220 кВ желілері (Орск – Ақтөбе ЖВ) бойынша мемлекетаралық транзиттік қайта ауысымдарды болдырмауға мүмкіндік береді;
• тұтынушылардың жүктемелерін 110/10 кВ жаңа қосалқы станцияларға ауыстыру және 220 кВ тіректік қосалқы станциялардың жүктемесін қамтамасыз ету (220 кВ Ақтөбе ҚС, 220 кВ Ақжар ҚС, 220 кВ Жаңа-3 Батыс ҚС, 220 кВ Жаңа-4 Оңтүстік ҚС);
• тірек 220 ҚС-нан радиалды блоктық схемалар бойынша 110/10 кВ жаңа ҚС салу (КЛ 110 кВ КЖ-мен Жаңа-2 Парасат, Жаңа-5 Жіңішке, Жаңа-1 Баянауыл, Жаңа-4 Оңтүстік);
• физикалық және моральдық жағынан ескірген электр желілік объектілерді реконструкциялау және техникалық қайта жарақтандыру, трансформаторларды жоғары қуатқа ауыстыру (110/10 ПОШ Заречная, 41 Разъезд, Қалалық, Сазды, Елек, Сүт зауыты ҚС), шығындарды азайту және қосарланған трансформацияны болдырмау үшін қаланың орталық бөлігіндегі 35 кВ желілерді біртіндеп жою;
• қаланың қоныстану бөлігіндегі 110 кВ әуе желілерін кабельдік желілерге ауыстыру;
• тұтынушыларға тікелей орнатылған «ақылды» есептегіштер (Smart Meters) жүйесіне және «ақылды» желіге (Smart Grid) негізделген «ақылды қала» тұжырымдамасын іске асыру;
• энергия тиімділігі мен энергия үнемдеу мәселелерін күшейту;
• бөліп таратылатын генерацияны енгізу (10 кВ тарату желілеріндегі шатыр қондырғылары және т.б.).

5-параграф. Жылумен жабдықтау

            2050 жылға дейінгі перспективаға өнеркәсіптің жылу тұтынуын болжамды бағалау қазіргі экономикалық қатынастарды, меншік нысанының өзгеруін, сондай-ақ жұмыс істеп тұрған және жаңадан құрылатын кәсіпорындарда прогрессивті энергия үнемдеу технологияларын белсенді енгізуді, жылу энергиясын есепке алу және бақылау аспаптарын орнатуды ескере отырып, қалыптасқан өнеркәсіптік аймақтар шекараларында кәсіпорындарды дамытудың қабылданған стратегиялық бағытын негізге алумен орындалды.

            Бас жоспарда Ақтөбе қаласының жылумен жабдықтау жүйесін дамытудың қағидатты бағыттары әзірленді. Жылумен жабдықтаудың неғұрлым ұтымды жүйесі (оның ішінде тұрғын үйлерде топтық жылу алмастырғыштарды орната отырып, ыстық сумен жабдықтау жүйесі бойынша жабық жүйеге ауыстыру) жылумен жабдықтау схемасын және жылу желілері мен жылу көздерін реконструкциялаудың және дамытудың техникалық-экономикалық негіздеуін әзірлеу сатысындағы техникалық-экономикалық және экологиялық есептеулер негізінде ықтимал нұсқаларды салыстырумен айқындалады.

            Қолданыстағы жылу электр орталығы технологиялық және физикалық тұрғыда ескіргенін ескерген жөн. Алайда нақты қосылған жылу жүктемесі және оны басқа жылу көздеріне қайта бөлудің мүмкін еместігі жүктемені жабуға мүмкіндік бермейді.

            Ақтөбе қаласының орталық жылумен жабдықтау жүйесін дамыту перспективасында жылу электр орталығы қалыптасқан қолданыстағы жылумен жабдықтау аймағының шекарасында көзделеді. Ақтөбе жылу электр орталығы аймағының жылу желілеріне жұмыс істеп тұрған жылу желілерінің шекараларында орналасқан объектілерді қосу ұсынылады, бұл қомақты шығындарды талап етпейді.

            Құрылыс тығыздығы жоғары аудандарда орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйесін дамыту қажет. Шағын жылыту қондырғыларымен салыстырғанда газ шығарындыларында уытты заттардың шоғырлануы аз болатын ірі жылу көздерін пайдалану қоршаған ортаны қорғау міндетіне де ықпал етеді.

            Қаланың батыс және солтүстік-шығыс бөліктеріндегі бос аумақтарда орналасқан жаңа көпқабатты құрылыстарды жылумен жабдықтауды жылу қуаты 10 Гкал/сағаттан 100 Гкал/сағатқа дейінгі жаңа топтық қазандықтардан жүзеге асыру ұсынылады.

            Жаңа қазандықтардың құрылысы қазіргі заманғы тиімділігі жоғары негізгі және қосалқы жабдықтарды пайдалана отырып жүзеге асырылуға тиіс. Ірі топтық қазандықтарды салудың экономикалық тиімділік дәрежесі жаңа құрылысты салу қарқынына байланысты: бұл қарқындар неғұрлым жоғары болса, қазандықтар соғұрлым тезірек қалыпты пайдалану жағдайына шығады.

            Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Ақтөбе қаласының жылумен жабдықтау жүйесі 2050 жылға дейінгі кезеңде былайша дамуға тиіс:

            Ақтөбе жылу электр орталығы аймағындағы жаңа қоғамдық ғимараттарды және «Aqtobe su-energy group» АҚ қазандықтарын жылумен жабдықтау оларды реконструкциялау, жаңғырту есебінен қамтамасыз етілетін болады;

            «Есет батыр» тұрғын үй алабындағы жаңа көпқабатты тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылумен жабдықтау «Ақтөбе-Сити» қазандығының кеңейтілетін бөлігінен қамтамасыз етілетін болады;

            қазіргі таңда жылумен қамтамасыз етілмеген жинақы орналасқан көпқабатты тұрғын және қоғамдық ғимараттардың жаңа құрылыс аймақтарында табиғи газбен жұмыс істейтін жаңа топтық блокты-модульді қазандықтар салу көзделуде;

            жаңа жеке тұрған қоғамдық ғимараттарды жылумен жабдықтауды табиғи газбен жұмыс істейтін қуаты аз блокты-модульді қазандықтар негізінде жаңа автономды жылумен жабдықтау жүйелерінен жүзеге асыру көзделеді;

            жаңа азқабатты жеке және бөліктелген үйлерді жылумен жабдықтау жабық жану камерасы бар толық зауыттық дайындықтағы автоматтандырылған қазандықтарды пайдалана отырып, автономды жылыту жүйелерімен және пәтерлік жабдықтармен көзделеді;

            қолданыстағы және жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындарды жылумен жабдықтау кәсіпорындардың жылумен жабдықтауға арналған алаңдарында орналасқан меншікті қазандықтардан жүзеге асырылады.

6-параграф. Газбен жабдықтау

            Болжамды бағалау бойынша Ақтөбе агломерациясы аймағында орналасқан өнеркәсіптік-индустриялық сектор тарапынан және жаңа тұрғын алаптарының дамуынан табиғи газға сұраныс перспективалы 2050 жылға қарай жылына шамамен 5,2 млрд м³/жыл жетуі мүмкін.

            Ақтөбе қаласында газ құбыры-бұрмасы 3-ші желісінің құрылысын іске асыру № 3 автоматтандырылған газ тарату станциясының толық қуатын пайдалануға мүмкіндік береді.

            «ҚазТрансГаз» АҚ салған, өнімділігі сағатына 300 мың текше метр газды құрайтын № 3 автоматтандырылған газ тарату станциясы облыс орталығын ғана емес, сонымен қатар қала маңындағы және одан да шалғай елді мекендерді де үздіксіз газбен қамтамасыз етуге қабілетті. Станция табиғи газды қолданыстағы объектілерге беруге ғана емес, сонымен қатар оның қуаты перспективаға да жетеді.

            Қаланың дамуы мен белсенді тұрғын үй құрылысының салдарынан қолданыстағы № 1 автоматты газ тарату станциясы тұрғын үй секторының айналасында қалды. № 1 автоматты газ тарату станциясының магистральдық бұрмасын 1,2 МПа қысыммен жоғары қысымды газ құбыры режиміне ауыстыру, ал № 1 автоматты газ тарату станциясының орнына жаңа бас газ реттеу пункттерін салу қажет.

            Тұрғын орамдар, жаңа әкімшілік және қоғамдық ғимараттар құрылысы ұлғайған сайын жоғары, орта және төмен қысымды қалаішілік газ тарату желілерінің жаңа тармақтары салынатын болады.

            Халықты, жылу электр орталығын, әлеуметтік маңызы бар объектілерді газбен үздіксіз жабдықтау үшін барлық қысымдағы газ тарату желілерін айнала қоршау қажет.

            Бірінші кезекке табиғи газды жалпы тұтыну 1852,0 млн м³/жыл, есептік мерзімге – 2759,80 млн м³/жыл құрайды. Қала бойынша жоғары, орта және төмен қысымды газ құбырларының жалпы ұзындығы бірінші кезекке 1159,5 км, есептік мерзімге 1393,5 км құрайды.

7-параграф. Телекоммуникация және байланыс

            Жаңадан игерілетін және реконструкцияланатын аумақтарда G-PON (Gigabit Passive Optical Network) технологиясы бойынша заманауи телекоммуникациялық желі салу ұсынылады. Қолданыстағы аумақтардың GPON технологиясына біртіндеп көшуін көздеу ұсынылады.

            Ұсынылған FTTH телекоммуникациялық желісі абоненттерге ақпараттандырудың әлемдік көшбасшылары деңгейінде шексіз көлемде және жоғары сапада жоғары жылдамдықты Интернетке қол жеткізу қызметтерін ұсынуға мүмкіндік береді.

            Бірінші кезекке желінің нөмірлік сыйымдылығы 29454 нөмірді құрайды. 29454 нөмірге арналған станциялық және желілік құрылысжайлардың құрылысын көздеу қажет.

            Есептік мерзімге GPON технологиясы бойынша телекоммуникациялық желінің құрылысын аяқтау ұсынылады. Халық санының болжамды өсуімен желінің нөмірлік сыйымдылығының өсуі 78248 нөмірді құрайды. Станциялық және желілік құрылысжайларды 78248 нөмірге кеңейтуді көздеу қажет. Бұл ретте телефондық тығыздық 100 адамға шаққанда 25 нөмірді құрайды.

14-тарау. Аумақты инженерлік дайындау мен оны қауіпті геологиялық және техногендік құбылыстардан қорғау

            Ақтөбе қаласының Бас жоспарында табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың ықтимал әсер ету аймағында инженерлік дайындық табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар кезінде халықтың қорғалуын, тыныс-тіршілігін, жайлы тұруын және орнықты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге қолайлы жағдайлар жасау үшін қажетті іс-шаралар мен құрылысжайлар кешенін білдіреді.

            Аумақ Ақтөбе өңірінің Орал маңында мезо-кайнозой шөгінділерінен түзілген және жайпақ-еңісті жазық болып табылатын, Орал – Ембі құрылымдық үстіртінің денудациялық шығыс жағынан Каспий маңы ойпатын қоршап тұрған шеткі шығыс бөлігінің бетінде орналасқан. Аумақ Елек өзенінің алқапүстілік І террасасының жайпақ толқынды беткейінде орналасқан. Терасса беткейі жалпы алғанда солтүстік-батыс пен Елек өзенінің арнасына қарай ойысатын әлсіз толқынды жазық болып табылады. Жазықтың беті қуаттылығы 10-15 метр болатын аллювиалды құмды-сазды қазіргі және төрттік кезеңдегі қалыптасқан түзілімдерден тұрады. Жер бедері абсолюттік белгілері 371,60 – 205,30 метр аралығында.

            Бас жоспарда көзделген Ақтөбе қаласының аумағын инженерлік дайындау мынадай іс-шараларды қамтиды:

• аумақты тігінен жоспарлау;
• жерүсті ағынын ұйымдастыру;
• жасыл желектерді суаруды ұйымдастыру;
• аумақтардың тілімденуін азайту (жыра түзілумен күрес);
• аумақты жер асты суының жайылуынан қорғау;
• су объектілері мен су ағындары арналарын абаттандыру;
• аумақты тасқын судың басуынан қорғау;
• өзендердің жағалау аумақтарын су басудан қорғау.

            Аумақты тігінен жоспарлау

Ақтөбе қаласының аумағында бірқатар теріс физикалық-геологиялық процестер мен құбылыстардың болуы аумақты инженерлік дайындау бойынша бірқатар іс-шараларды жүргізуді талап етеді, олардың ең бастысы жер үсті ағынын реттей отырып, тігінен жоспарлау болып табылады.

            Тігінен жоспарлау жер бедерінің табиғи бедерін абаттандыру арқылы орындалған, бұл жер үсті суларын қоныстану аумағынан су бұру желісіне ағызуды қамтамасыз етеді. Қолданыстағы құрылыстың да, жобаланатын құрылыс салу учаскелерінің де биіктету шешімі негізгі магистральдық және тұрғын көшелердің осьтері бойынша белгілермен және еңістермен берілген.

            Солтүстік-батысқа қарай еңісті жер бедері жер жұмыстарының ең аз көлемімен, іс жүзінде табиғи рельефте жер үсті суларын өздігінен ағызу үшін ыңғайлы жолдардың жүру бөлігі бойынша бойлық еңістерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Жер бедерін өзгерту және құрылыс салу мен жол салу талаптарына бейімдеу үшін жекелеген учаскелерде аумақты сатылас жоспарлауды жүзеге асыру көзделген.

            Жолдардың жүру бөліктері мен орамішілік өткелдер көшелердің екі жағында жиектастарды орната отырып, қос еңісті болып жайластырылады.

            Өткелдерден атмосфералық суларды ағызу ашық типтегі су жинау кәрізі ретінде атмосфералық суларды бұру функциясын атқаратын арық желісіне көлденең еңістер бойынша жүзеге асырылады. Атмосфералық суларды ағызу жиектастардың ажырамалары арқылы жүзеге асырылады. Нормативтік еңіс жоқ жол учаскелерінде жауын-шашын суларының ағыны көлденең еңіс есебінен жүргізіледі.

            Жерүсті ағынын ұйымдастыру

Жобалық ұсыныстарға сәйкес ашық жер үсті әдісі орамдар аумағындағы атмосфералық сулардың су бұру (арық) желісіне түсуіне мүмкіндік береді, ол арқылы ағын одан әрі өздігінен ағумен жергілікті тазарту құрылыстары мен жауын-шашын ағындарын жинауыш тоғандарға жіберіледі және жасыл желектерді суару мен жол төсемдеріне су себуде техникалық су ретінде пайдаланылады.

            Коммуналдық аумақтарда орналасқан аса ластанған учаскелерден (бензин құю станциялары, автомашиналар тұрақтары, автобус станциялары, автожуу орындары) жер үсті ағындары жергілікті тазарту құрылыстарында жауын-шашын кәрізінің арық желісіне ағызбас бұрын қосымша тазартудан өтуге тиіс.

            Бас жоспарда жыралардың дамуын болдырмау, оларды жою және абаттандыру жөніндегі іс-шаралар көзделеді.

            Ұзындығы 300 метрге дейінгі және тереңдігі 10 метрге дейінгі, яғни құммен толтырылуға тиіс ұсақ, құрғақ жыралар жойылуға жатады. Шағын және тұрақты жер асты ағындары бар жыраларға суды жіберу қажеттілігімен жабық суағар орнату ұсынылады.

            Ұзындығы 2000 метрге дейін болып сипатталатын орташа жыралар үшін беткейлерді керту немесе сатылау арқылы, оларды абаттандыру қажет.

            Ірі жыраларда тегістеу жұмыстарын жүргізу, жыртылған жерлерді толтыру, оларды одан әрі гараждар, қоймалар салу, саябақтар, көгалдандырылған аумақтар мен су қоймаларын орналастыру кезінде пайдалану арқылы түбін толтыру қажет.

            Егер тікжақтаудың шамасы 8 %-ға дейін болса (кіші және орта еңістер), онда тікжақтау немесе беткей өсімдіктер мен ағаштарды отырғызу арқылы күшейтіледі. Тікжақтаудың шамасы орташа мәннен асса, жасанды конструкциялар: көгал торлары, биоматтар, геоторлар қолданылады.

            Биік құлама еңістерде габионды конструкциялар мен геоторларды қолдану қажет. Бұл тікжақтаудың немесе беткейдің түрлі жүктемелерге төзімділігін арттыруға мүмкіндік береді, сонымен қатар олар декоративті-тартымды сыртқы көрініс үшін қолданылады. Сонымен қатар габиондар мен геоторлар тасты және сазды тікжақтауларға немесе беткейлерге орнатылуы мүмкін.

            Аумақты жерасты суларының деңгейінің көтерілуінен қорғау

Бас жоспарда жобалық ұсыныс ретінде деңгейлес жабық дренажды қолдану ұсынылады. Жер асты суларының зиянды әсерінің алдын алуды және жоюды мынадай шаралар кешенін орындау арқылы қамтамасыз ету қажет:

• жер асты сулары 0,5 метрден 3,0 метрге дейінгі жататын аумақтарда жабық көлденең дренаж жүйесін салу;
• жертөлесі бар ғимараттар үшін – жертөлелерді гидрооқшаулау;
• жобаланатын аумақтан жер үсті жауын-шашын және еріген суларды жинау және бұру жөніндегі іс-шараларды орындау;
• автожолдардың төсемдері арқылы қолданыстағы су жібергіштерді тазарту және жаңа су жібергіштер салу;
• аумақты су басудан қорғаудың алдын алу шараларын әзірлеу және орындау.

            Су объектілері мен су ағындарының арналарын абаттандыруға келетін болсақ, Ақтөбе қаласының аумағы арқылы ағатын өзендерде, таяз су ағындарында жағалау маңы белдеулерін абаттандыру және көгалдандыру, сондай-ақ конструкцияларды пайдалану арқылы жағалауды нығайту жұмыстарын ұйымдастыру бойынша бірқатар шараларды іске асыру, өзен арналарын түзету мен кеңейтуді, өзен беткейлерін нығайтуды жүргізу қажет. Ескі су өткізу құрылыстарын реконструкциялау және жаңа су өткізу құрылыстарын салу көзделеді. Саябақ және жасыл аймақтарда жағалаулар мен суға түсетін жерлерді жайластыру қажет.

            Елек өзенінің бойында қажет етілетін жерлерде жағалауды, суға түсетін жерлерді арнаның қаптамасын жөндеу қажет.

            Ақтөбе және Сазды су қоймаларының жағалауларын қоқыстардан және шөгінділерден тазарту, жағалауларды тазарту, ағаштар мен бұталарды отырғызу және жағалауларды бетон плиталармен немесе габион конструкциялармен қаптау арқылы жағалауды нығайту жұмыстарын жүргізу қажет.

            Аумақты тасқын сулардың басуынан қорғау

Қаланың қазіргі аумағының жер бедерінің ерекшелігі нөсер кезінде және қардың қарқынды еруі барысында аумақтың жерүсті ағынымен су басуы сияқты процестердің орын алуына себеп болатын жазық, ағынсыз дерлік бедермен сипатталады.

Өзендер бассейніндегі көктемгі су тасқындарының қалыптасуының негізгі факторы өзен бассейндеріндегі қар қоры болып табылады. Тасқын су көлеміндегі жауын-шашынның үлесі айтарлықтай жоғары емес, алайда жауын-шашынның қысқа мерзімде түсуіне және олардың қарқындылығының жоғары болуына байланысты үлкен қауіп төндіреді.

Осыған байланысты Бас жоспарда аумақты су басудан қорғау үшін мынадай іс-шаралар ұсынылады:

• ҮАААЖ бойымен және қаланың Кіші көлік сақинасы бойымен сақиналы орман қорғау алқабын отырғызу;
• айналма жолдар бойымен су бұру коллекторларын орнату;
• тасқын суларды бұруға арналған жинақтаушы тоғандарды орналастыру;
• өзен арналары бойымен қорғаныш бөгеттерін салу.

Жобаланатын аумақты тасқын суларымен су басудан қорғау үшін ҮАААЖ және Кіші сақина жол бойымен көктемгі кезеңде қалыптасатын тасқын ағынын жинау және жинақтаушы су айдындарына бұру мақсатында орман қорғау алқабын және су бұру коллекторларын құру көзделеді. Жинақтаушы су айдындарынан кейін су жасыл желектерді, орман жолақтарын және суармалы жерлерді суаруға пайдаланылады. Су бұру коллекторы кең қатарлы орман жолағы бойымен топырақты қазу және тасымалдау жұмыстарын орындайтын механизмдердің еркін жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін қашықтықта төселеді.

Орындалған есептеулерге сәйкес, есептік мерзімге аумақты құрылыс салуды ескере отырып, жаңбыр ағынының жалпы көлемі тәулігіне 1 333,37 мың м³ құрайды. Осы жобада 7 жинақтаушы тоған орната отырып, тасқын суларды жинау көзделген, бұл құмды және мұнай өнімдерін бөлу жұмыстарын қоса алғанда, бүкіл жобаланатын аумақтан түсетін жерүсті суларын толық көлемде тазартуға мүмкіндік береді.

Тасқын суларды жинақтаушы тоғандар жанында техникалық суды сақтауға және оны құрғақ кезеңде коммуналдық мақсаттарда (суару, суландыру, асфальт-бетон жабындарын жуу және т.б.) пайдалануға арналған барынша үлкен көлемдегі сыйымдылықтарды, сондай-ақ техникалық дақылдарды, жасыл желектерді және асфальт жабындарын суаруға арналған сорғы жүйелерін орнатқан жөн.

Өзендердің жағалау маңы аумақтарын су басудан қорғау

Ірі Елек, Жаман Қарғалы және Жақсы Қарғалы өзендерінен басқа, жобаланатын аумақ арқылы бірнеше шағын су ағындары: Терісбұтақ өзені, Ақшат өзені, Сазды өзені, Ащысай өзені, Жіңішке өзені, Айдарлыашасай өзені ағып өтеді.

Қардың қарқынды еруі кезеңінде жобаланатын аумақ арқылы өтетін өзендердегі су деңгейінің айтарлықтай көтерілуі байқалады. Осыған байланысты жағалау аумақтарының су басу процестері орын алады.

Бас жоспар жобасында өзен арналары бойымен өзен арналарының суға барынша толу деңгейі кезінде жағалау аумақтарын су басудан қорғау үшін жер үймежал бөгеттерін тұрғызу көзделеді.

Топырақтан тұрғызылатын үймежал бөгеттің конструкциясы беткейлерінің құламасы:

• жоғарғы құламасы – 2,5-3,0 м;
• төменгі құламасы үйінді негізінде салынған жағалаудағы құрылыс аумағымен біртіндеп түйісетін трапеция тәрізді қима түрінде қабылданады.

Жоғарғы құлама темірбетон тақталармен бекітіледі, бұл ретте тақталар жағалау бөлігінің белгісінен төмен тереңдетіліп орналастырылады.

Үймежал бөгеттерінің конструкциясы, су құламаларын бекіту және құрылыс жұмыстарының көлемі орындалған гидрологиялық және гидрогеологиялық ізденістердің негізінде жобалаудың кейінгі сатыларында нақтыланады.

15-тарау. Қоршаған ортаны қорғау

            Перспективада Бас жоспарда Ақтөбе қаласының өнеркәсібін одан әрі үдемелі инновациялық дамыту көзделеді. Ақтөбе қаласын шығарындыларының зиянды әсерін азайту үшін жобада мынадай іс шаралар кешені көзделеді:

            қаланың солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс шетінде су жинауыш тоғандары бар жаңа кәріз тазарту құрылыстарын салу, орман екпелерін суаруға тазартылған ағынды суларды қайта пайдалана отырып, тазарту құрылыстарының ескі кешендерін реконструкциялау;

            қаланың өнеркәсіптік кәсіпорындарынан санитариялық-қорғаныш аймақтарын сақтау;

            сібір жарасы көмулерінен, мал қорымдарынан және биотермиялық шұңқырлардан санитариялық-қорғаныш аймақтарын қатаң сақтау;

            қаланың солтүстік-батыс шетінде компосттау полигондары бар қоқыс өңдеу зауытын салу;

            қаланың өнеркәсіптік кәсіпорындарының шекті рұқсат етілген шығарындыларында көзделген ластаушы заттар шығарындыларын қысқарту жөніндегі іс-шаралардың іске асырылуына қатаң бақылауды қамтамасыз ету;

            табиғатты пайдаланушыларға өндірістік экологиялық бақылауды жүргізу кезінде қоршаған ортаға эмиссиялардың автоматтандырылған мониторингін жүргізу тәртібіне сәйкес ластану көздерінде қоршаған ортаға эмиссиялар мониторингінің автоматтандырылған жүйесін орнату ұсынымдары;

            қоршаған ортаға шығарындылар мен төгінділерден тазартудың заманауи технологияларын енгізу және жаңа кәсіпорындарды жобалау және салу кезінде қоршаған ортаға эмиссиялардың автоматтандырылған мониторингі жүйесін қамтамасыз ету;

            калий-магний тұздарының Жыланды кен орнын игеруге тыйым салу;

            өзендердің жағалауларын габионды конструкциялармен нығайту;

            қала шегінде Сазды өзенінің арнасын бетондау;

            кіші айналма жолы шегінде барлық өзендердің жайылмаларын тазарту, су қорғау белдеуі немесе аймағы шегінде судың есептік 3 пайыздық шығынын өткізу арқылы жағалауды нығайту және регламентке сәйкес абаттандыру;

            су ағызатын суару арналары бар сызықты орман қорғау белдеулерінің жүйелерін орындау;

            ҮАААЖ-ның сыртқы жағынан ені 250 м қар тоқтатын конструкциясы бар орман қорғау белдеуін ұйымдастыру (осы белдеудің ішіне су тасқыны кезінде дала алқаптарының еріген суын қабылдай алатын, суды одан әрі жасыл желектерді суаруға тарататын арна салу қажет);

            жобаланатын кіші айналма жолдың сыртқы жағынан ені 150 м қар тоқтатын конструкциясы бар орман қорғау белдеуін ұйымдастыру (осы белдеудің ішінде су тасқыны кезінде дала алқаптарының еріген суын қабылдай алатын, суды одан әрі жасыл желектерді суаруға тарататын арна салу да ұсынылады);

            Еуро-5 стандартына көшу арқылы бензиннің сапасын арттыру;

            мынадай кәсіпорындарды: елді мекен аумағына жақын орналасқан жарылғыш заттар қоймасы – «Взрывпром» ЖШС жобада жоюға ұсынылады; «Аdm investment» ЖШС («Ramazan Qus» құс фабрикасы), «КТП» ЖШС, «Ясное» тұрғын алабына жақын орналасқан жылжымалы асфальт-бетон зауытын солтүстік-батыс өнеркәсіптік аймағына көшіру. Елді мекен аумағында орна-ласқан «АЗС-Лидер» ЖШС, «Темирбетон» ЖШС, «Жаңа Алджа элеватор» ЖШС кәсіпорындарын солтүстік-батыс өнеркәсіптік аймағына көшіру;

әуежайды қала тұрғын алаптарынан 14 км қашықтықта орналасқан Нұрбұлақ-1 алаңына көшіру;

            азқабатты құрылыс аудандарында энергияның дәстүрлі емес түрлерін, ең алдымен күн энергиясын жылумен жабдықтау үшін пайдалануды ынталандыру.

            Қазіргі жасыл желектерді барынша сақтау, оларды реконструкциялау, сондай-ақ Бас жоспардың жобалық шешімдеріне негізделген жаңа екпелерді отырғызу ұсынылады.

            Бас жоспарда өнеркәсіптік аймақтың оңтүстігіне қарай (тұрғындар қалашығы ауданының солтүстігіне қарай) орналасқан аумақта жеке тұрғын үйлерді бұзу көзделеді. Бұл шара қауіптіліктің бірінші сыныпты кәсіпорындарынан (Ақтөбе хром қосылыстары зауыты және ферроқорытпа зауыты) санитариялық-қорғаныш аймағын құру, сондай-ақ осы аймақта халықтың өмір сүру қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет. Жобалаудың келесі кезеңінде қорғаныш өсімдіктерінің ассортиментін және санитариялық-қорғаныш жасыл белдеуінің конструкциясын әзірлеу қажет. Бұл шара белгілі бір дәрежеде өнеркәсіптік кәсіпорындардан келетін жағымсыз иістің таралуын тоқтатуға мүмкіндік береді.

            Сондай-ақ су қорғау аймақтары мен жер үсті су объектілерінің белдеулері шегінде заңсыз салынған тұрғын үйлерді және өзге құрылыстарды бұзу көзделеді.

            Жобада адамдардың жайлы өмір сүруі және қоршаған ортаны қорғау мақсатында:

• табиғи кешен аумақтарын ауа бассейнінің ластануынан қорғау;
• жер үсті және жер асты су ресурстарын ластанудан және сарқылудан қорғау;
• урбандалған аумақтарды физикалық факторлардың (шуыл, вибрация, электромагниттік сәулелену) әсерінен қорғау;
• топырақ-өсімдік жамылғысын атмосфераға зиянды заттардың шығарындыларынан және қатты-тұрмыстық қалдықтардың түзілуінен қорғау;
• жануарлар мен өсімдіктер әлемін қорғау;
• аумақтарды техногендік және табиғи сипаттағы қауіпті процестерден қорғау;
• көгалдандыру және микроклиматтық жағдайларды жақсарту арқылы тыныс-тіршілік ортасының жайлылығын арттыру көзделген.

            Халықтың қалыпты әлеуметтік және санитариялық-гигиеналық тыныс-тіршілігі жағдайларын қамтамасыз ету үшін елді мекеннің өндірістік және әлеуметтік-экономикалық дамуы қоршаған ортаны қорғау және сауықтыру шараларын жүзеге асырумен байланысты болуға тиіс.

            Қоршаған ортаның әрбір құрамдас бөлігі бойынша ұсынылған іс-шараларды орындау кезінде экологиялық жағдайдың нашарлауының алдын алуға, халықтың өмір сүру жағдайларын жақсартуға және нормативтік талаптарға сәйкес қоршаған орта мен адамдарды сауықтыруға болады.

Қорытынды

Ақтөбе қаласының санитариялық-эпидемиологиялық жағдайын бағалауға сәйкес мынадай іс-шараларды орындау қажет:

1. Ластану көздеріне жүргізілген талдауға және Ақтөбе облысы Ақтөбе қаласы әкімдігінің 2026 жылғы 4 тамыздағы №7 «Коммуналдық-қоймалық және өнеркәсіптік объектілердің санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сібір жарасы көмілген орындар мен зираттардың санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сондай-ақ Ақтөбе қаласының су объектілерінің су қорғау белдеулерінде тұратын халықты 2050 жылға дейінгі есептік мерзімге көшіру туралы» шешіміне сәйкес, есептік мерзім ішінде санитариялық-қорғаныш аймағының мөлшері 100 метр жабық зираттар нормативтерге сәйкестендіріліп, санитариялық-қорғаны аймағында құрылыс салудан босатылады;
2. Ақтөбе қаласының аумағы арқылы өтетін өзендердің су қорғау белдеулерінде (35 м, 50 м) орналасқан тұрғын үй қоры есептік мерзімге дейін көшіріледі. (2026 жылғы 4 тамыздағы №7 «Коммуналдық-қоймалық және өнеркәсіптік объектілердің санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сібір жарасы көмілген орындар мен зираттардың санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сондай-ақ Ақтөбе қаласының су объектілерінің су қорғау белдеулерінде тұратын халықты 2050 жылға дейінгі есептік мерзімге көшіру туралы» шешімі, Ақтөбе қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан «Ramazan QUS» құс фабрикасын көшіру туралы 2026 жылғы 4 тамыздағы №8 шешім);
3. Өнеркәсіп кәсіпорындарының санитариялық-қорғаныш аймақтары 2030 жылға дейінгі және 2050 жылға дейінгі кезеңдерде барлық кәсіпорындар үшін белгіленеді. Сондай-ақ құрылыстың 1-кезегі кезеңінде әзірленетін санитариялық-қорғаныш аймағының жобасына сәйкес Солтүстік өнеркәсіптік аймағындағы қауіптіліктің 1-сыныбына жататын кәсіпорындар тобы үшін санитариялық-қорғаныш аймағы белгіленеді (2026 жылғы 4 тамыздағы №7 «Коммуналдық-қоймалық және өнеркәсіптік объектілердің санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сібір жарасы көмілген орындар мен зираттардың санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сондай-ақ Ақтөбе қаласының су объектілерінің су қорғау белдеулерінде тұратын халықты 2050 жылға дейінгі есептік мерзімге көшіру туралы» шешіміне сәйкес);
4. Сібір жарасы көмілген орындар мен мал қорымдарының санитариялық-қорғаныш аймақтары 1 мың метрлік аймақты құрайды. Сібір жарасының 8 ошағын зерттеу бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізу көзделеді. Сібір жарасы ошақтарының аймақтарында тұратын халық 2050 жылға дейін қолайсыз аймақтан көшіріледі (2026 жылғы 4 тамыздағы №7«Коммуналдық-қоймалық және өнеркәсіптік объектілердің санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сібір жарасы көмілген орындар мен зираттардың санитариялық-қорғаныш аймақтарында, сондай-ақ Ақтөбе қаласының су объектілерінің су қорғау белдеулерінде тұратын халықты 2050 жылға дейінгі есептік мерзімге көшіру туралы» шешіміне сәйкес);
5. Барлық су алу құрылысжайларында санитариялық қорғау аймақтарын құру және олардың сақталуын бақылауды қамтамасыз ету;
6. 2050 жылға дейін Нұрбұлақ-1 жаңа алаңында жаңа әуежай салу (әуежайды көшіру туралы шешімге сәйкес) (Әлия Молдағұлова атындағы халықаралық әуежайды көшіру бойынша 11.08.2026 жылғы №10 шешім);
7. Жер қойнауы туралы кодекске сәйкес қала шекарасындағы барлық кен орындары игеруге жатпайды. Басталған игеру жұмыстарын 2035 жылға дейін аяқтап, аумақтарды рекультивациялау қажет;
8. Қолданыстағы саябақтар, скверлер мен желекжолдардың аумақтары функционалдық аймақтарға бөлінуін өзгертуге жатпайды және тек тікелей мақсаты бойынша пайдаланылуы тиіс, яғни демалушыларға қызмет көрсету объектілері бар қоғамдық мақсаттағы көгалдандырылған аумақтар функциясын сақтай отырып пайдаланылуы қажет. Бас жоспарда ескерілген қаланың жасыл алқаптары мен орман шаруашылығының аумақтары өзгеріссіз сақталады.

16-тарау. Инвестициялардың салалық құрылымы мен динамикасы

 16.1-кестеде 2025-2050 жылдар кезеңінде қала құрылысына салынатын инвестициялардың болжамды салалық құрылымы ұсынылады.

Тұрғын үйлерді, қызмет көрсету саласының объектілерін салуға жұмсалатын инвестициялар «ҚазҚСҒЗИ» акционерлік қоғамының 2024 жылы Ақтөбе облысы бойынша әзірлеген

«Ғимараттар мен құрылыстар құрылысының құнының ірілендірілген көрсеткіштерінің жинақтары. Өндірістік емес мақсаттағы объектілер» негізінде айқындалды. Инженерлік желілер мен құрылысжайларды салуға жұмсалатын инвестициялар үлестік күрделі жұмсалымдар мен аналогтық жобалар негізінде қабылданды.

 

16.1-кесте

Құрылысқа салынатын инвестициялардың салалық құрылымы

 

р/с №	Сала	Жобалық кезеңде барлығы, млн теңге	Жиыны %	оның ішінде бірінші кезек
				Барлығы, млн теңге	Жиыны %
1	Инвестициялар барлығы	6 367 514,15	90,9	2 005 835,97	90,9
	оның ішінде:
1.1	Тұрғын үй құрылысы	3 455 129,87	49,3	463 312,54	23,1
1.2	Мәдени-тұрмыстық құрылыс	1 526 035,27	21,8	743 363,21	37,1
1.3	Көлік және көше-жол желісі	247 001,50	3,5	110 005,50	5,5
1.4	Инженерлік инфрақұрылым – барлығы	1 016 444,00	14,5	641 336,00	32,0
	оның ішінде:
1.4.1	Су құбыры құрылысжайлары	60 669,00	0,9	18 641,00	0,9
1.4.2	Кәріздік құрылысжайлар	408 310,00	5,8	262 440,00	13,1
1.4.3	Санитариялық тазалау	401 467,00	5,7	278 746,00	13,9
1.4.4	Электрмен жабдықтау	74 750,00	1,1	62 100,00	3,1
1.4.5	Жылумен жабдықтау	50 400,00	0,7	12 700,00	0,6
4.1.6	Газбен жабдықтау	5 625,00	0,1	2 250,00	0,1
1.4.7	Телекоммуникация және байланыс	15 223,00	0,2	4 459,00	0,2
1.5	Көгалдандырылған кеңістіктер жүйесін ұйымдастыру	104 128,72	1,5	35 373,58	1,8
1.6	Аумақты инженерлік дайындау	18 774,78	0,3	12 445,15	0,6
2	Есепке алынбаған өзге шығындар (барлық инвестициялардың 10%)	636 751,41	9,1	200 583,60	9,1
	Жиыны	7 004 265,56	100,00	2 206 419,57	100,00

 

Жобалық кезең ішінде Ақтөбе қаласының Бас жоспарын іске асыруға және дамытуға арналған инвестициялардың жалпы көлемі 7 004 265,56 млн теңгені, оның ішінде құрылыстың бірінші кезегінде – 2 206 419,57 млн теңгені құрайды.

 

17-тарау. Бас жоспардың негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштері

 

р/с №	Көрсеткіштердің атауы	Өлшем бірлігі	Қазіргі жай-күйі (2025 ж.)	Бірінші кезең (2030 ж.)	Есептік мерзім* (2050 ж.)
1	2	3	4	5	6
1	Аумағы
1.1	Қала, кент және ауылдық елді мекен шегіндегі елді мекен жерінің ауданы, барлығы	мың га	233,758	233,758	233,758
	оның ішінде:
1.1.1	Тұрғын үй және қоғамдық құрылыс	-//-	10,348	13,551	20,053
	оның ішінде:	-//-
1.1.1.1	үй (пәтер) жанындағы жер учаскесі бар меншікжайлы және бөліктелген құрылыс	-//-	8,528	9,820	11,178
1.1.1.2	аз қабатты көппәтерлі тұрғын үйлер құрылысы	-//-	0,175	0,300	1,701
1.1.1.3	көп қабатты көппәтерлі тұрғын үйлер құрылысы	-//-	0,905	1,541	3,828
1.1.1.4	қоғамдық құрылыс	-//-	0,741	1,890	3,347
1.1.2	өнеркәсіптік және коммуналдық-қойма құрылысы	-//-	3,357	4,739	5,674
	оның ішінде:	-//-	0,000	0,000	0,000
1.1.2.1	өнеркәсіптік құрылыс	-//-	2,786	4,161	5,096
1.1.2.2	коммуналдық құрылыс	-//-
1.1.2.3	қойма құрылысы	-//-	0,571	0,578	0,578
1.1.3	көлік, байланыс, инженерлік коммуникациялар, оның ішінде:	-//-	0,923	1,407	1,498
1.1.3.1	сыртқы көлік (теміржол, автомобиль, өзен, теңіз, әуе және құбыржол)	-//-	0,909	1,295	1,370
1.1.3.2	магистральды инженерлік желілер мен құрылыстар	-//-	0,014	0,112	0,128
1.1.3.3	байланыс құрылыстары	-//-	0,000	0,000	0,000
1.1.4	ерекше қорғалатын табиғи аумақтар	-//-	2,611	8,012	10,451
	оның ішінде:	-//-
1.1.4.1	қорықтар	-//-
1.1.4.2	қаумалдар	-//-
1.1.4.3	табиғат ескерткіштері	-//-
1.1.4.4	оның ішінде:	-//-	2,611	8,012	10,451
1.1.5	су қоймалары мен су айдындары	-//-	3,234	3,234	3,246
	оның ішінде:	-//-
1.1.5.1	өзендер, табиғи және жасанды су айдындары	-//-	3,234	3,234	3,234
1.1.5.2	гидротехникалық құрылысжайлар	-//-			0,011
1.1.5.3	су шаруашылығы құрылысжайлары	-//-
1.1.6	ауыл шаруашылығында пайдаланатын	-//-	157,228	142,396	140,677
	оның ішінде:	-//-
1.1.6.1	егістік жерлер	-//-	15,206	15,733	14,759
1.1.6.2	бақтар мен жүзімдіктер	-//-	0,101	0,276	0,485
1.1.6.3	шабындықтар, жайылымдар	-//-	141,922	126,387	125,434
1.1.7	Жалпы пайдаланымдағы	-//-	8,997	29,939	36,460
	оның ішінде:	-//-
1.1.7.1	көшелер, жолдар, өтпежолдар	-//-	3,620	4,947	6,788
1.1.7.2	су айдындары, жағажайлар, жағалаулар	-//-	1,280	1,751	1,751
1.1.7.3	саябақтар, гүлзарлар, желекжолдар	-//-	0,445	5,645	8,692
1.1.7.4	жалпыға пайдаланымдағы басқа да аумақтық объектілер	-//-	2,527	16,292	17,462
1.1.7.5	режимдік аумақтар, арнайы мақсаттағы аймақтар	-//-	1,125	1,304	1,767
1.1.8	резервтік	-//-	47,060	30,482	15,699
	оның ішінде:	-//-
1.1.8.1	қоныстандыру аумақтарын дамыту үшін	-//-	9,752	7,617	2,028
1.1.8.2	өнеркәсіптік-өндірістік және коммуналдық аумақтарды дамыту үшін	-//-	5,077	3,555	4,276
1.1.8.3	рекреациялық және басқа аймақтарды ұйымдастыру үшін	-//-	32,232	19,310	9,395
2	Халық
2.1	Бағынысты елді мекендерді есепке алумен халық саны, барлығы	мың адам	584,7	637,0	950,0
	оның ішінде:
2.1.1	қалада	мың адам	584,7	637,0	950,0
2.1.2	Басқа елді мекендерде	мың адам	-	-	-
2.2	Халықтың табиғи қозғалысының көрсеткіштері:
2.2.1	өсімі	мың адам	10,7	74,3	391,0
2.2.2	кему	мың адам	3,3	18,6	116,9
2.3	Халықтың көші-қон көрсеткіштері:
2.3.1	өсімі	мың адам	43,0	123,0	655,7
2.3.2	кему	мың адам	36,1	126,4	564,4
2.4	Халық тығыздығы	адам/га	2,5	2,5	3,8
2.4.1	қоныстану аумағы шегінде	адам/га	37	25	26
2.4.2	қалалық, кенттік және ауылдық құрылыс аумағының шегінде	-//-	3	3	4
2.5	Халықтың жас құрылымы:
2.5.1	15 жасқа дейінгі балалар	мың адам/%	184,23/ 31,5	193,01/ 30,3	269,8/ 28,4
2.5.2	еңбекке қабілетті жастағы халық	-//-	333,08/ 57,0	408,32/ 64,1	622,25/ 65,5
2.5	еңбекке қабілетті жастан асқан халық	-//-	67,42/ 11,5	35,7/ 5,6	57,9/ 6,1
2.6	Отбасылар мен жалғызбасты тұрғындар саны, барлығы	бірлік	149929	163333	243590
	оның ішінде:
2.6.1	отбасылар саны	-//-
2.6.2	жалғызбасты тұрғындар саны	-//-
2.7	Еңбек ресурстары, барлығы	мың адам	333,08	408,32	622,25
	оның ішінде:
2.7.1	Экономикалық белсенді халық, барлығы	мың адам/%	291,4/ 87,5	357/ 87,4	545/ 87,6
2.7.1.1	Экономика салаларында жұмыспен қамтылғандар	-//-
1)	қала түзуші топта	-//-	277,5/ 95,2	341,3/ 95,6	523,2/ 96,0
	оның ішінде: өзін-өзі жұмыспен қамтығандар	-//-	131,5/ 47,4	163,1/ 47,8	251,5/ 48,1
2)	қызмет көрсетуші топта	-//-	21,5/ 7,7	20,5/ 6,0	15,7/ 3,0
2а)	оның ішінде: өзін-өзі жұмыспен қамтығандар	-//-	146/ 52,6	178,2/ 52,2	272,1/ 52,0
2.7.1.2	Жұмыссыздар	-//-	23,8/8,6	22,4/6,6	17/3,3
2.7.2	Экономикалық белсенді емес халық	-//-	13,86/4,8	15,71/4,4	21,8/4,1
	оның ішінде:	-//-
2.7.2.1	Өндірістен қол үзіп оқитын еңбекке қабілетті жастағы оқушылар	-//-	-	-	-
2.7.2.2	Экономикалық қызметпен айналыспайтын және оқымайтын еңбекке қабілетті жастағы халық	-//-	-	-	-
3	Тұрғын үй құрылысы
3.1	Тұрғын үй қоры, барлығы	жалпы ауданы тыс.м² / % / *үй (пәтер) бірлігі	13437,8/ 100	14765,1/ 100	24325,7/ 100
	оның ішінде:
3.1.1*	мемлекеттік қор
3.1.2*	жеке меншікте
3.2	Жалпы қордан:
3.2.1	көппәтерлі үйлерде	жалпы ауданы мың ш.метр	8292,6/ 61,7	9508,9/ 64,4	15815,0/ 65,0
3.2.2	меншікжай түріндегі үйлерде	жалпы ауданы мың ш.метр	5137,2/ 38,2	5256,2/ 35,6	8510,7/ 35,0
3.3	70 %-дан астам тозған тұрғын үй қоры, барлығы	жалпы ауданы мың ш.метр
	оның ішінде:
3.3.1	мемлекеттік қор	-//-
3.4	Сақталатын тұрғын үй қоры, барлығы	-//-		13207,1/ 98,3	14204,5/ 96,2
3.5	Тұрғын үй қорын қабат саны бойынша бөлу:	-//-	13437,8 /100	14765,1/ 100	24325,7/ 100
	оның ішінде:	-//-
3.6.1	аз қабатты	-//-	6723,6/ 50,0	7106,8/ 48,1	10828,0/ 44,5
	оның ішінде салынып жатқан:	-//-
3.6.1.1	үй (пәтер) жанында жер учаскесі бар меншікжай (коттедж) түрінде	-//-	5137,2/ 38,2	5248,1/ 35,5	8510,7/ 35,0
3.6.1.2	пәтер жанындағы жер учаскесі бар бөліктелген (1-3 қабатты)	-//-
3.6.1.3	1-3 қабатты жер учаскесіз	-//-	1586,4/ 11,8	1858,7/ 12,6	2317,3/ 9,5
3.6.2	Орташа қабатты (4-8 қабатты) көппәтерлі	-//-	4246,5/ 31,6	4978,2/ 33,7	10187,3/ 41,9
3.6.3	Көпқабатты көппәтерлі	-//-	2467,7/ 18,4	2680,2/ 18,2	3310,5/ 13,6
3.7	Тұрғын үй қорының кемуі, барлығы	-//-	-	230,7	791,3
	оның ішінде:	-//-
3.7.1	техникалық жай-күйі бойынша	-//-
3.7.2	реконструкциялау бойынша	-//-
3.7.3	басқа себептер бойынша (үй-жайларды қайта жабдықтау)	мың ш. метр
3.7.4	Тұрғын үй қорының кемуі:
3.7.4.1	қолданыстағы тұрғын үй қорына	%		1,7	5,4
3.7.4.2	жаңа құрылысқа	%		14,8	6,8
3.8	Жаңа тұрғын үй құрылысы, барлығы	үйлер (пәтерлер) бірлігі /жалпы ауданы мың ш. метр		15979/ 1557,98	99822/ 11679,22
3.8.1*	мемлекеттік қаражаттан	-//-
3.8.2*	кәсіпорындар мен ұйымдардың қаражатынан	-//-
3.8.3*	халықтың өз қаражатынан	-//-
3.9	Қабат саны бойынша жаңа тұрғын үй құрылысының құрылымы	-//-		15979/ 1557,98	99822/ 11679,22
	оның ішінде:
3.9.1	аз қабатты	-//-		613,85/ 6296	4709,92/ 40256
	оның ішінде:
3.9.1.1	– үй (пәтер) жанында жер учаскесі бар меншікжай (коттедж) түрінде	-//-		3504/ 341,60	34009/ 3979,06
3.9.1.2	– аз қабатты бөліктелген тұрғын үйлер (1-3 қабатты)	-//-
3.9.1.3	1-3 қабатты жер учаскесіз	-//-		2792/ 272,25	6247/ 730,86
3.9.2	орташа қабатты (4-5 қабатты) көппәтерлі	-//-		7504/ 731,68	50776/ 5940,77
3.9.3	көп қабатты көппәтерлі	-//-		2179/ 212,46	8791/ 1028,53
3.10	Жаңа тұрғын үй құрылысының жалпы көлемінен төмендегілерге орналастырылады:
3.10.1	– бос аумақтарда	жалпы ауданы мың ш.метр		1036,28	8966,85
3.10.2	– қолданыстағы құрылысты реконструкциялау есебінен	жалпы ауданы мың ш.метр		521,70	2712,37
3.11	Жаңа тұрғын үй қорының жалпы ауданының енгізілуі орта есеппен жылына	жалпы ауданы мың ш.метр		311,60	467,17
3.12	Тұрғын үй қорының қамтамасыз етілуі:
3.12.1	сумен жабдықтаумен	жалпы тұрғын үй қорының %	99,80	99,80	100,00
3.12.2	кәрізбен	-//-	92,80	96,00	100,00
3.12.3	электр плиталарымен	-//-	0,17	2,00	6,00
3.12.4	газ плиталарымен	-//-	99,80	98,00	94,00
3.12.5	жылумен	-//-	51,00	55,00	65,00
3.12.6	ыстық сумен	-//-	63,50	68,00	78,00
3.13	Халықтың пәтерлердің жалпы ауданымен орташа қамтамасыз етілуі	м²/адам	23,0	23,2	25,6
4	Әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету объектілері
4.1	Мектепке дейінгі балалар мекемелері, барлығы	орын	28 730	57664	82365
4.1.1	қамтамасыз етілу деңгейі	%	53,7	100	100
4.1.2	1000 тұрғынға шаққанда	орын	49	91	87
4.1.3	жаңа құрылыс	орын	-	28934	53635
4.2	Жалпы білім беретін мекемелер, барлығы	орын	73 670	137679	190713
4.2.1	– қамтамасыз етілу деңгейі	%	59,2	100,0	100,0
4.2.2	– 1000 тұрғынға шаққанда	орын	126	216	201
4.2.3	жаңа құрылыс	орын	-	64009	117043
4.3	Ауруханалар, барлығы/1000 адамға	төсек	3445/ 5,9	8508/ 13,4	17695/ 18,6
4.4	Емханалар, барлығы/1000 адамға	ауысымда келу	3160/ 5,4	/10360/ 16,3	35460/ 21,8
4.5	Әлеуметтік қамсыздандыру мекемелері (қарттар интерт-үйлері), барлығы	орын	1090/ 1,9	13554/ 21,2	20763/ 21,9
4.6	Ұзақ демалу мекемелері (оқушылар лагері және т.с.с.), барлығы	орын	-	-	-
4.7	Дене шынықтыру-спорт құрылысжайлары – барлығы	үсті жабық құрылысжайларының  жалпы ауданы м²	-	445,9/0,7	665/0,7
4.8	Ойын-сауық, мәдениет мекемелері (театрлар, клубтар, кинотеатрлар, музеййлер, көрме залдары және т. б.), барлығы	орын	2358/4	28028/44	41800/44
4.9	Сауда кәсіпорындары, барлығы	сауда алаңының м2	114500/ 196	178360/ 280	266000/ 280
4.10	Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары, барлығы	отырғызу орны	12100/21	25480/40	38000/40
4.11	Тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары, барлығы	жұмыс орны	-	4459/7	6650/7
4.12	Өрт сөндіру депосы	автомобиль /бекет саны	61/5	176/ 23	30/ 236
4.13	Халыққа әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетудің өзге де объектілері	тиісті бірліктер	-	-	-
5	Көлікпен қамтамасыз ету
5.1	Қоғамдық жолаушылар көлігі желісінің ұзындығы, барлығы	км	1 553,6	2 826,8	3 693,6
	оның ішінде:
5.1.1	темір жол	қосарлы жол км	51,8	51,8	153,8
5.1.2	электрлендірілген темір жол	қосарлы жол км	-	-	153,8
5.1.3	ЖРК	км	-	-	101,0
5.1.4	автобус	км	1 501,8	2 775,0	3 285,0
5.2	Магистральды көшелер мен жолдардың ұзындығы, барлығы	км	528,7	594,97	978,61
	оның ішінде:
5.2.1	жоғары жылдамдықты қозғалыс жолдары	км	39,3	39,3	108,0
5.2.2	жалпы қалалық маңызы бар магистральдар	км	101,0	186,61	220,81
5.2.3	аудандық маңызы бар магистральдар	км	75,1	87,4	211,4
5.2.4	жергілікті маңызы бар көшелер мен жолдар	км	257,46	281,66	438,4
5.3	Сыртқы көлік, оның ішінде:
5.3.1	теміржол, оның ішінде:
	– жолаушылар	мың жолаушы/жыл	1 198,3	3 186,0	9 502,0
	– жүк	мың тонна/жыл	8 115,8	12 744,0	28 506,0
5.3.2	әуе, оның ішінде:
	– жолаушылар	мың жолаушы/жыл	748,2	5 256,0	8 322,0
	– жүк	мың тонна/жыл	20,1	32,0	76,0
5.3.3	автомобиль, оның ішінде:
	– жолаушылар	мың жолаушы/жыл	0,35	31,86	57,01
	– жүк	мың тонна/жыл	25 940	30 100	38 940
5.4	Көше-жол желісінің тығыздығы	км/км²	2,9	2,2	2,4
5.5	Жеңіл автомобильдерді сақтауға арналған автомобиль тұрақтары, барлығы	машина-орын	500	500	500
	олардың ішінде:
5.5.1	автомобильдерді тұрақты сақтауға арналған автопаркингтер (тұрғылықты халық үшін), барлығы	машина-орын	500	500	500
	оның ішінде:
	– тұрғын үйлердің астындағы жерасты	машина-орын	-	-	-
	– жер үсті (жеке)	машина-орын	500	500	500
5.5.2	Заңды тұлғалардың көлігі	бірлік	17 294	22 012	36 008
5.5.3	Жеке тұлғалардың көлігі	бірлік	97 403	153 763	342 788
6	Инженерлік жабдық
6.1	Сумен жабдықтау
6.1.1	Жиынтық тұтыну, барлығы	мың м3/тәулік	210,5	274,23	411,0
	оның ішінде:
6.1.1.1	шаруашылық-ауызсу қажеттіліктеріне	мың м3/тәулік	-	228,36	342,0
6.1.1.2	өндірістік қажеттіліктерге	мың м3/тәулік	-	45,67	68,4
6.1.1.3	өзге	мың м3/тәулік	-	0,2	0,6
6.1.2	Тәулігіне орта есеппен 1 адамға су тұтыну, барлығы	л/тәулік	360	430,4	432,5
6.1.3	Магистральдық су құбыры желілерінің ұзындығы	км	162,0	228,1	549,8
6.1.4	Су желілерінің диаметрі	-	-	100-800	100-800
6.2	Су бұру
6.2.1	Сарқынды сулардың жалпы түсімі	мың м3/тәулік	187,4	234,18	350,6
6.2.2	Орта есеппен 1 адамға су бұру	л/сут.	320,0	367,5	369,0
6.2.3	Магистральдық кәріз желілерінің ұзындығы		104,8	195,4	498,4
6.2.4	Кәріз желілерінің диаметрі	мм	-	200-1000	200-1000
6.3	Электрмен жабдықтау
6.3.1	Электр энергиясын жалпы тұтыну	млн.кВт. сағат/жыл	4 210	4 792	5 736
	оның ішінде:
6.3.1.1	коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктерге	млн.кВт. сағат/жыл	295	505	1 068
6.3.1.2	өндірістік қажеттіліктерге	млн.кВт. сағат/жыл	3 915	4 287	4 668
6.3.1.3	«Қазхром» ТҰК АҚ АФЗ	млн.кВт. сағат/жыл	3 272	3 342	3 461
6.3.1.4	өнеркәсіп, құрылыс, көлік, өзге	млн.кВт. сағат/жыл	643	945	1207
6.3.2	Жылына орта есеппен 1 адамға электр тұтыну («Қазхром» ТҰК АҚ АФЗ қоспағанда)	кВт.сағат/адам	1 791	2 276	2 394
6.3.2.1	оның ішінде коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктерге	кВт.сағат/адам	563	793	1124
6.3.3	Жүктемені жабу көздері	МВт	718	851	1035
	оның ішінде:
6.3.3.1	ЖЭО (ГТҚ), ГРЭС	МВт	252	366	666
6.3.3.2	біріккен электр желісі	МВт	466	485	369
6.3.4	Желілердің ұзындығы	км	650	815	830
6.4	Жылумен жабдықтау
6.4.1	Орталықтандырылған көздердің қуаты, барлығы	МВт	1 091	1 571	2 170
	оның ішінде:
6.4.1.1	ЖЭО	МВт	853	1 102	1 102
6.4.1.2	топтық қазандықтар	МВт	188	357	930
6.4.1.3	орамдық қазандықтар	МВт	50	112	138
6.4.2	Жылыту үшін тұтыну, барлығы	МВт	1 632	2 768	3 809
	оның ішінде:
6.4.2.1	коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктерге	МВт	1 370	1 654	2 339
6.4.2.2	өндірістік қажеттіліктерге	МВт	262	1 114	1 470
6.4.3	Ыстық сумен жабдықтауды тұтыну, барлығы	МВт	209	425	639
	оның ішінде:
6.4.3.1	коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктерге	МВт	180	226	369
6.4.3.2	өндірістік қажеттіліктерге	МВт	29	199	270
6.4.4	Жылумен жабдықтаудың жергілікті көздерінің өнімділігі	МВт	1 230	2 377	3 031
6.4.5	Желілердің ұзындығы	км	260	280	320
6.5	Газбен жабдықтау
6.5.1	Табиғи газды тұтыну, барлығы	млн. м³/жыл	1 530,7	1 852	2 759,8
	оның ішінде:
6.5.1.1	коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктерге	млн. м³/жыл	507,5	590,1	919,9
6.5.1.2	өндірістік қажеттіліктерге	млн. м³/жыл	1 023,2	1 261,9	1 839,9
6.5.2	Табиғи газ беру көздері	млн. м³/жыл	2 680	5 200	5 200
6.5.3	Қаланың, басқа елді мекеннің отын теңгеріміндегі газдың үлес салмағы	%	95	95	95
6.5.4	Кентаралық газ тарату желілерінің ұзындығы	км	1 003,5	1 165,3	1 399,3
6.6	Телекоммуникация және байланыс
6.6.1	Телефон нөмірлерінің орнатылған саны	бірлік	75265	13100	78248
6.6.2	Халықты телевизиялық хабар таратумен қамту	халық %	100	100	100
6.6.3	Халықты ортақ пайдаланымдағы телефон желісімен қамтамасыз ету	100 отбасыға номер	14,4	25	25
6.6.4	АТС сыйымдылығы	номеров	75265	13100	78248
6.6.5	Желілік байланыс құрылысжайларының ұзындығы	км	-	105	130
6.6.6	Цифрлық автоматты телефон станциясы (АТС)	дана	9	-	-
6.6.7	Мультисервистік абоненттік қолжетімділік (MAҚ)	дана	64	-	-
6.6.8	WLL CDMA радио қолжетімділік жүйесі	дана	2	-	-
6.6.9	Оптикалық тарату шкафы	дана	10	42	73
7	Аумақты инженерлік дайындау
7.1	Нөсер кәрізінің жалпы ұзындығы (арық желісі)	км	-	38,0	103,0
7.2	Жағалауды бекіту	км	-	230,3	330,3
7.3	Жерасты суларының деңгейін төмендету (дренаждық құбырлар)	км	-	77,0	90,3
7.4	Аумақты тігінен жоспарлау	га	-	2208,5	8488,5
7.5	Нөсер суының тұндырғыштары	дана	-	10	13
7.6	Нөсер суын жинақтаушы тоғандар	дана	-	3	3
7.7	Суару су құбыры	км	-	32,0	45,0
7.8	Суармалы сумен жабдықтау сорғы станциясы	дана	-	19	25
7.9	Тасқын суларды динақтаушы тоғандар	км	-	4,0	7,0
7.10	Темірбетон қаптамасындағы ашық су бұру коллекторы	км	-	80	162
9	Қоршаған ортаны қорғау
9.1	Атмосфералық ауаға зиянды заттар шығарындыларының көлемі	мың т/жыл	35,975	53,376	53,441
9.2	Ластанған суларды ағызудың жалпы көлемі	млн. м³/жыл	-	-	-
9.3	Бүлінген аумақтарды рекультивациялау	га	-	-	-
9.4	Шу деңгейі 65 Дб жоғары аумақтар	-//-	-	-	-
9.5	Экологиялық тұрғыдан қолайсыз аумақтар (химиялық және биологиялық заттармен, зиянды микроорганизмдермен рұқсат етілген шекті концентрациядан жоғары ластанған аумақтар, радиоактивті заттар, рұқсат етілген шекті деңгейден жоғары мөлшерде)	-//-	-	-	-
9.6	Санитариялық-қорғаныш аймақтарында тұратын халық	-//-	-	-	-
9.7	Санитариялық қорғау және су қорғау аймақтарын көгалдандыру	-//-
9.8	Топырақ пен жер қойнауын қорғау	-//-	-	-	-
9.9	Аумақтарды санитариялық тазарту	мың т/жыл	32,81	35,63	53,36
9.9.1	Тұрмыстық қалдықтардың көлемі	мың т/жыл	235,86	256,15	381,98
	оның ішінде қалдықтарды саралап жинау	%	-	-	-

 

Документы

Новости

Полезные материалы

Медиагалерея

События

Реализуемые проекты

Услуги

Организации

Часто задаваемые вопросы