«Мемлекетгендерліктеңдіктісақтауға, әйелдерқұқығынқорғауғажәнеотбасықұндылықтарыннығайтуғаәрдайым баса мәнбереді», – ҚазақстанРеспубликасыныңПрезидентіҚасым-ЖомартТоқаев.
Мемлекетбасшысыныңбастамасыменжетекшібилікоргандарындаәйелдергеарнайыквоталарберілді. Нәтижесінде, Парламент пен мәслихаттардағыәйелдерүлесіартты, бұлбағыттағыжұмыстаржалғасуда.
Қазіргікезде Парламентте 28 әйел депутат бар, бұлжалпыдепутаттарсанының 18,9%-ы. Мәслихаттарда әйелдердіңүлесі – 22,7%-ға (3 415 депутаттың 774-і) жетті.
Мемлекеттің 21 министрлігінде, денсаулықсақтау, еңбекжәнехалықтыәлеуметтікқорғау, мәдениетжәнеақпаратминистрліктерінде 3 әйел министр, 8 вице-министр, 3 аппарат басшысы бар. Соныменқатар, ҚазақстанРеспубликасыПрезидентінетікелейбағыныштыжәнеесепберетін 14 мемлекеттікорганда 6 әйелбасшылыққызметатқарады. Ел бойынша судья әйелдердіңжалпы саны – 1 248 адам (53%).
2025 жылғы 1 қаңтардағыжағдайбойынша, мемлекеттікқызметтегіәйелдердіңүлесі 55,8%-ға (84 482 мемлекеттікқызметшінің 47 158-і – әйелдер) жетті. Басшылықлауазымдардағыәйелдердіңжалпыүлесі – 39,1% (23 947 басшының 9 363-і).
Соныменқатар, Үкіметәйелдеркәсіпкерлігіндамытуғакөпкөңілбөлуде. Шағынжәне орта бизнес иелерініңқұрылымында әйелкәсіпкерлердің үлесі 48%-ға жетті.
Әйелдеркәсіпкерлігінқолдаумақсатындабірқатарбағдарламаларіскеасыпжатыр. Мәселен, «Даму» кәсіпкерліктідамытуқорықызмететкенкезеңішінде 4,1 млрд теңгекөлемінде 105 мыңнанастамәйелдіңжобасынақолдаукөрсетті.
Бүгінде әйелдердің тұрғынүйжағдайынжақсартуғаарналғанарнайыбағдарламалар бар. «Отбасы банк» пен Азия даму банкібірлесіп, «Ұмай» ипотекалықбағдарламасыніскеқосты. Үшжылішіндебұлбағдарлама 3 660 қазақстандықәйелгебаспанасатыпалуғакөмектесті. Жалпынесиекөлемі – 41,2 млрд теңге. Сондай-ақ, асыраушысынанайырылғанәйелдер де ендімемлекеттіктұрғынүйалукезегінежекесанатретіндеенгізілетінболады.
Өткенжылғыеңмаңыздыоқиғаларыныңбірі – отбасылық-тұрмыстықзорлық-зомбылыққақарсызаңныңқабылдануы. Заңдақылмыстықжауапкершілікқатаңдатылып, отбасыинститутыннығайтужәнетұрмыстықзорлық-зомбылықтыңалдыналубойыншабірқатарнормаларбекітілді.
Президент тапсырмасыбойынша, ІшкіістерминистрлігініңӘкімшілік полиция комитетінде «Отбасылық-тұрмыстықзорлық-зомбылықпенкүресжәнеәйелдердізорлық-зомбылықтанқорғау» басқармасы құрылды. Әйелдер мен кәмелеткетолмағандарғақатыстыжыныстықсипаттағықылмыстардытергеуүшінарнайыәйелтергеушілертағайындалды (республика бойыншатергеу-жеделтоптарына 280 әйелтергеуші енгізілді).
Әйелдердізорлық-зомбылықтанқорғаужөніндегіинспекторлар 16 мыңәйелдіңқұқығынқорғады.
Аталмышзаңдағыжаңашылдықтардыңбірі – ҚазақстанРеспубликасыМәдениетжәнеақпаратМинистрлігіүйлестіретінбірыңғай Отбасынқолдауорталықтары желісінқұру. Осығанбайланысты 2024 жылдыңмаусымайынанбастапмұндайорталықтардың саны 33-тен 104-ке дейінартты.
Қиынөмірлікжағдайға тап болғанотбасылардыертеанықтаумақсатындаМәдениетжәнеақпаратминистрлігі (МАМ), Еңбекжәнехалықтыәлеуметтікқорғауминистрлігі (ЕХӘҚМ), Ішкіістерминистрлігі (ІІМ) жәнеДенсаулықсақтауминистрлігі (ДС) мамандарынанқұралғанмобильдіжұмыстоптарықұрылды.
Соныменқатар, Қазақстан 1995 жылыБейжіңдекларациясынақосылғаннанберітұрақтыгендерліксаясаттықалыптастырубағытыннықұстаныпкеледі. Ұлттықжәнехалықаралыққағидаларбірдейназарғаалынған. Осы мақсаттаҚазақстанда Президент жанындағы Әйелдерістеріжәнеотбасылық-демографиялықсаясатжөніндегіұлттық комиссия жұмысістейді.
Атапайтқанда, Ұлттық комиссия сарапшыларызаңшығарупроцесінебелсендітүрдеатсалысады. Олардыңқатысуыменотбасылық-тұрмыстыққұқықтар мен бостандықтардыжәнебалалардықорғаудықамтамасызететін 50-ден астамзаңнамалық акт әзірленді.
Сондай-ақ, Ұлттықкомиссияныңсараптамалықтоптарыөңірлердіаралайды. 2024 жылы 2 мыңәйел, оныңішінде 134 көпбалалыотбасы қамтылды. Жергіліктіжердемәселелергекешендіталдаужасалып, өңірлікерекшеліктерназарғаалынып, шешімдершығарылды.
«TechnoWomen» ұйымы мен халықаралық «AstanaHub» технопаркісеріктесіп, екіншіжылқатарынанжұмыссызәйелдер мен декреттегіаналардыңцифрлықбіліктілігінарттыруғаарналған «IT-Aiel» жобасын іскеасырды. Оқытубағдарламасынанөткеналғашқытүлектердіңтабысы 45%-ғаөсті. Биылцифрлықғылымдар, киберқауіпсіздікжәнеэлектрондық коммерция бойынша 18 мыңқыз бен әйелбілімалды.
Сондай-ақ, Ұлттықкомиссияныңтұрақтыназарындарепродуктивтіденсаулықтықорғау, әйелдеркәсіпкерлігіндамытужәнеауылдақжерлердегіәйелдердіқолдаумәселелері бар.
2025 жылы да Әйелдерістеріжәнеотбасылық-демографиялықсаясатжөніндегіҰлттық комиссия алдынабірқатармаңыздыміндеттерқойылды. Мемлекетбасшысыныңтапсырмасымен комиссия саналыата-анамәдениетінарттыру, отбасы мен некеніңмаңызыннығайту, адамгершілікқұндылықтардыдәріптеубойыншашараларатқарады.
2025 жылгендерліксаясатсаласындағыекімаңыздыоқиғаменерекшеленеді. Бірі – Бейжіңдекларациясының 30 жылдығыболса, екіншісі – БҰҰ ҚауіпсіздікКеңесінің «Әйелдер. Бейбітшілік. Қауіпсіздік» 1325-резолюциясының 25 жылдығы. Бұл – әйелдерқұқығынарттыружәнегендерліктеңдіктіқамтамасызетугебағытталғаннегізгіхалықаралыққұжаттар.
Қазақстанхалықаралықгендерліксаясатаясындағыміндеттемелерінорындаубойыншаауқымдыжұмысатқаруда. БҰҰ ҚауіпсіздікКеңесінің 1325-резолюциясын іскеасыружөніндегіҰлттықіс-қимылжоспарыжаңартылды. Бұлжоспархалықаралықсарапшылар мен дипломатиялық корпус тарапынанжоғарыбағағаиеболды.
Жоспараясындагендерлікмәселелербойыншаәскерикеңесшілердаярлау, Қорғанысминистрлігі, ІІМ, ТЖМ және прокуратура жүйесіндегіәйелдердібасшылықлауазымдарғаөсіру, олардыңоданәрімансаптықжолынбақылаужәнебасқа да міндеттерқарастырылған.
Осылайша, Қазақстангендерліктеңдіктінығайтужәнеәйелдергеқатыстыкемсітушіліктіжоюсаясатынжүйелітүрдежалғастыруда. Құқықтықжәнеинституционалдық база нығайтылып, әйелдердіңфизикалық, интеллектуалдықжәнерухани-адамгершілікдамуынақажеттіжағдайларжасалыпкеледі.
ҚР Мәдениетжәнеақпаратминистрлігініңбаспасөзқызметі