Дін мен дәстүр сабақтастығы
Қазақ халқының мәдениеті мен рухани өмірінде ислам діні мен қазақтың ұлттық дәстүрлері тығыз байланысып, өзара үйлесім тапқан. Дәстүрлі дініміз Орта Азияға енгеннен бастап, қазақ халқының өмірінде, салт-дәстүрлерінде, әдет-ғұрыптарында өз орнын тауып, ұлттық ерекшеліктермен біте қайнасты. Мұндай сабақтастық халықтың рухани өмірін байыта отырып, ұрпақтан ұрпаққа берілетін өмірлік құндылықтарға айналды.
Ислам діні қазақ халқының дүниетанымына адамгершілік, мейірімділік, адалдық және әділдік қағидаттарын енгізді. Халық арасында үлкенді құрметтеу, ата-ананы қадірлеу, жақынға қол ұшын беру, мұқтажға қайырымдылық жасау сияқты қасиеттер ислам дінінің қағидаттарымен үндес келеді. Бұл қағидалар ұлттық дәстүрлерге де терең еніп, қазақ өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Мысалы:
• Ас беру мен бата беру – ислам дінінің де, қазақ дәстүрінің де ажырамас бөлшегі. Бата беру дәстүрінде жақсылық тілеу, Алладан жарылқау сұрау маңызды орын алады.
• Құдайы ас беру – бұл қайтыс болған адамды еске алып, Алладан оның күнәларын кешіруді тілеу. Бұл дәстүрде исламдық түсінік пен ұлттық әдет-ғұрып бір-бірімен үндескен.
• Қонақжайлылық – ислам дінінде қонақты күту, оған құрмет көрсету маңызды. Қазақ халқы да ежелден қонақжайлығымен танымал. Бұл дәстүр діннің адамгершілік құндылықтарымен қатар өрілген. Үйлену, баланың дүниеге келуі, ер жету кезеңдері діни рәсімдермен қатар аталып өтеді.
• Шілдехана мен азан шақыру – жаңа туған нәрестеге шілдехана жасау және оның құлағына азан шақырып ат қою қазақ дәстүрінде терең орныққан. Азан шақыру – исламдағы маңызды дәстүр, ал шілдехана қазақы салтқа айналған.
• Бесікке салу мен сүндет той – бесікке салу, нәрестені тәрбиелеу қазақтың дәстүрлі рәсімі болса, сүндетке отырғызу – ислам дінінен енген. Бұл рәсімдердің екеуі де баланың өміріне жаңа қадам жасауға арналады.
Дін мен дәстүр сабақтастығының маңызы.
Қазақ халқының дәстүрлерінде ислам дінінің құндылықтары кеңінен көрініс тапқан, бұл ұлттың рухани байлығын, адамгершілік қағидаттарын нығайтты. Бұл сабақтастық қазақ халқына тән бейбітшілдік, кеңпейілділік, бір-біріне жанашырлық сияқты қасиеттерді қалыптастырды. Бүгінгі таңда дін мен дәстүрді дұрыс түсініп, оларды үйлестіру арқылы қоғамда рухани бірлікті нығайту маңызды.
Қорыта айтқанда, ұлттық дәстүр мен дәстүрлі дініміз қазақ халқының рухани өмірінде ұштасып, халқымыздың өзіндік болмысын, өмірлік қағидаларын сақтауға ықпал етті. Бүгінде бұл сабақтастықты сақтау – ұлттық мәдениетіміз бен дінімізді құрметтеудің белгісі.