Біздің қоғамда мұра қабылдау мәселесімен бірқатар азаматтар кездеседі. Бұл мәселе әрдайым өзекті болған және осы күнге дейін өз өзектілігін жоғалтқан емес.
Мұрагерлік дегеніміз - қайтыс болған азаматтың (мұрагердің) мүлкінің басқа адамға (адамдарға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы.
Сонымен, мұра алудың екі негізі бар:
Бірінші - өсиет бойынша мұраға кіру.
Өсиет бойынша мұраға кіру мұра қалдырушы барлық ережелер бойынша оның мүлкінен не алынғанын және мұрагерлердің қайсысы қайтыс болғаннан кейін алынатынын көрсететін құжат жасағанын көрсетеді. Мұра қалдырушы өз мүлкін кез келген адамға мұра ете алады.
Өсиет бойынша мұраға кіру тәртібі Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 58-тарауында (Ерекше бөлім) айқындалған.
Екінші негіз - заң бойынша мұраға кіру.
Егер мұра қалдырушы өсиет қалдырмаса, бұл оның мүлкін мұра етуге болмайды дегенді білдірмейді. Бұл жағдайда Азаматтық кодексте заң бойынша мұрагерлік сияқты негіз қарастырылған. Алайда, өсиет бойынша мұрагерліктен айырмашылығы, мұрагерлік заң бойынша мұрагерлер шеңберін шектейді. Атап айтқанда, мүлікті алуға құқығы бар адамдардың қатаң тізімі белгіленіп, мұрагерліктің нақты кезектілігі анықталды. Мұрагерлердің туыстық дәрежесіне байланысты бірнеше кезек белгіленген, әр кезектің мұрагерлері мүлікті тең үлестермен алады.
Бірінші кезекте заң бойынша мұрагерлік құқығын мұрагердің балалары, оның ішінде ол қайтыс болғаннан кейін тірі туылғандар, сондай-ақ мұрагердің жұбайы (зайыбы) мен ата-анасы тең үлесте алады.
Барлық кейінгі кезектер Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 1062-1064-баптарында айқындалған.
Сонымен қатар, қолданыстағы заңнамамен мұраға кірудің келесі тәсілдері көзделген.
Бірінші тәсіл - нотариусқа жүгіну.
Мұра қалдырушының соңғы тұрған жерi, ал егер ол белгiсiз болса - мүлiктiң немесе оның негiзгi бөлiгiнiң орналасқан жерi мұраның ашылу орны болып табылады.
Мұрагер мұраның ашылу орны бойынша кез келген нотариусқа жүгіне алады.
Мұрагерлік құқығы туралы куәлік алу үшін Сізге өтініш жазу керек, өтініш формасын нотариус айтады.
Бұдан басқа, мұраға кіру үшін нотариусқа құжаттарды ұсыну қажет. Бұл құжаттардың нақты тізімі заңнамада анықталмаған және істің ерекшеліктеріне байланысты - мысалы, туыстық дәрежесі, мұрагерлік мүліктің сипаты.
Өсиет болмаған жағдайда, әдетте, нотариустар мұраға кіру үшін келесі құжаттарды ұсынуды сұрайды: мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік; мұра қалдырушымен туыстық қатынастарды растайтын құжаттар; мұрагерлік мүлікке арналған құжаттар; басқа құжаттар, мысалы, бірге тұруды растайтын құжаттар.
Мұра қабылдаудың екінші тәсілі - іс жүзінде мұраны қабылдау.
Мұраны іс жүзінде қабылдау деп мұрагердің мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін оның иелігіне кіргенін куәландыратын әрекеттері, оның мүлкін күтіп-ұстау және қорғау жөніндегі іс-қимылдарды жүзеге асыру, оның борыштары мен мұрагерлік мүлікке байланысты салықтарды төлеуді жүргізу не мұра қалдырушыға тиесілі төлемдерді, мұрагерлік массаға енгізуге жататын мүліктік сипаттағы құндылықтарды алу түсініледі.
Жалпы алғанда, мұраға кіру тәртібі келесі қадамдардан тұрады: құжаттарды жинау және дайындау, нотариусқа мұраны және тиісті құжаттарды қабылдау туралы өтініш беру, мұраға құқық туралы куәлік алу.
Мұраға кіру, жалпы ереже бойынша, мұра ашылған күннен бастап алты ай ішінде жүзеге асырылады. Мұраның ашылу күні-мұра қалдырушының қайтыс болған күні. Кейбір жағдайларда адамды қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімінің заңды күшіне енуі ашылу күні болып табылады.
Егер мұрагер мұраны қабылдау үшiн белгiленген мерзiмдi (осы Кодекстiң 1072-2-бабы) дәлелдi себептер бойынша өткiзiп алған болса, мұраны қабылдау үшiн белгiленген мерзiмдi өткiзiп алған мұрагер бұл мерзiмдi өткiзу себептерi жойылғаннан кейiн алты айдың iшiнде сотқа жүгiнген жағдайда осы мерзiмдi өткiзiп алған мұрагердiң өтiнiшi бойынша сот бұл мерзiмдi қалпына келтiре алады және мұрагер мұраны қабылдады деп тани алады.