– Азамат Несіпбайұлы, Мәжілісте заң жобасын таныстыру кезінде заң жобасының атауын ҚР Президентінің «Заңсыз шығарылған активтерді мемлекетке қайтару жөніндегі шаралар туралы» Жарлығында айтылғандай, яғни «заңсыз шығарылған» активтердің орнына «заңсыз иемделінген» активтер деп өзгертуге қатысты наразылық білдірілгені бәріміздің есімізде. Неге бұлай болғанын түсіндіріңізші және осылайша құжаттың күші әлсіреген жоқ па?
– Президенттің осы аталған Жарлығына және қойылған міндеттерге сәйкес заңсыз жолмен алынған активтерді, оның ішінде елден шығарылған активтерді анықтауға және мемлекетке қайтаруға ықпал ететін Заң қабылданды.
Басқаша айтқанда, Заңда активтердің шетелге шығарылуына қарамастан, олардың заңсыз екендігі анықталған активтерді қайтару жөніндегі шаралар көзделген. «Заңсыз иемденілген және шығарылған активтерді мемлекетке қайтару туралы» Заңның атауы оның қолданылу аясын екі жақты түсіндіруге және тарылтуға әкеліп соқтыруы мүмкін еді.
Мәселен, біріншіден, «шығарылған активтер» ұғымын іс жүзінде «заңды айналымнан шығарылған» және «ҚР аумағынан тыс шығарылған» деп түсінуге болады.
Екіншіден, заң атауында «заңсыз сатып иемделінген және шығарылған» деген тұжырымдаманы қолдану іс жүзінде заңсыз иемделінген активтер міндетті түрде шығарылуы керек дегенді білдіреді, дегенмен активтерді қайтару үшін оларды иемденудің заңсыздық фактісі шығарудан гөрі маңыздырақ.
Осылайша, талқылау қорытындысы бойынша ұсынылған «заңсыз иемделінген активтер» термині заңды айналымнан шығарылған сияқты ҚР аумағынан тыс шығарылған барлық активтерді қайтаруды қамтиды.
Қарапайым қазақстандыққа сыбайлас жемқорлықтың зұлымдық екенін, егер оған көз жұматын болсақ, күреспесек, онда ол әрқайсымызға сөзсіз әсер ететінін қалай түсіндіруге болады?
Адамдар егер өздерінің еңбек жолын пара алудан, яғни өтіріктен бастаса, онда болашақта бұдан әрі де проблемалар түйінін туғызатынын түсінуі керек. Сыбайлас жемқорлық әлеуметтік-экономикалық даму, нарықтық экономика құру, инвестициялар тарту процесін тежейді. Демократиялық мемлекеттің саяси және қоғамдық институттарына теріс әсер етеді, елдің болашақ дамуына елеулі қауіп төндіреді. Айта кету керек, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл - әрбір азаматтың міндеті екенін атап өту қажет.
Әділет министрлігінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қалай жүргізіледі?
Әділет органдары қызметкерлері мен азаматтардың құқықтық сана деңгейін арттыру үшін 2023 жылдың басынан бастап аумақтық әділет органдары бұқаралық ақпарат құралдарында 490 сөз сөйледі, сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға бағытталған бейнероликтер, дәрістер, семинарлар, дөңгелек үстелдер және т.б. таратылды.
Бұдан басқа, Әділет министрлігі жыл сайын сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі іс-шаралар жоспарын әзірлейді, онда сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға бағытталған іс-шаралар, оның ішінде бүкіл қоғамды сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске жұмылдыру бойынша ақпараттық-түсіндіру сипатындағы семинар өткізу, арнаулы орта және орта білім алушылар арасында «Жемқорлық – індет, онымен күресу - міндет» қағидатын санаға енгізу көзделген. жоғары оқу орындарының, сондай-ақ жалпы білім беретін орта мектептердің оқушылары арасында. Осы Жоспарды орындау мақсатында әділет органдарының қызметкерлері оқу орындарында 52 семинар мен дәріс өткізді.
Сондай-ақ, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Әділет министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарында (квазимемлекеттік сектор субъектілерінде) қызметкерлер арасында сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманы қолданудың тиімділігін арттыруға бағытталған тұрақты жұмысты жүзеге асыратын сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметтердің функцияларын орындайтын жауапты қызметкерлер айқындалды.
Айта кету керек, 2023 жылы «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Сот сараптамалары орталығы» РМҚК және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» ШЖҚ РМК қызметінде сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді, оның нәтижелері бойынша Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою жөніндегі іс-шаралар жоспары әзірленеді және сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ұшыраған лауазымдар тізбесі.