Заң консультанттарының қызметін реттеудегі өзгерістер "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі N 176-VІ Заңның қабылдануына байланысты болды.
Осы Заң қабылданғанға дейін заң көмегін көрсету саласын кешенді құқықтық реттеу болған жоқ. Қазақстанда заң көмегін көрсету саласы әртүрлі дәрежедегі және олардың қызметін реттеу шарттары бар қатысушылардың әр түрлі топтарымен ұсынылды. Бұл ретте заң көмегін көрсету мен оның мазмұны сапасының бірыңғай ең төменгі стандарттары айқындалмаған. Заң көмегін көрсету саласының даму серпіні мен проблемаларын, сондай-ақ осындай көмекті ұсыну сапасының жалпы деңгейін талдау жүйесі болған жоқ. Өз кезегінде заңгерлердің кәсіби қоғамдастығы бытыраңқы және жүйесіз дамыды, бұл заң көмегін көрсету сапасына әсер етті.
Қазіргі қолданыстағы заңда заң кеңесшілерінің заңгерлік көмек көрсету мәселелеріне арналған.
Заң заң консультанты жеке тұлға болып табылатынын айқындайды:
жоғары заңгерлік білімі бар;
заң мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілі бар;
аттестаттаудан өткен;
заң консультанттары палатасының мүшесі.
Заң консультанты заң көмегін мынадай түрде көрсете алады:
өз бетінше, жеке кәсіпкерлік түрінде жеке практикамен айналысады;
дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеусіз;
заңды тұлғамен еңбек шарты негізінде.
Заң сонымен қатар заң кеңесшілерінің/жұмыс берушінің міндеттерін анықтайды, олардың ішінен мыналарды бөліп көрсетуге болады:
ұсыну түрінде заң көмегін көрсету үшін заң консультанттары палаталарының бірінің мүшесі болу
соттардағы адамдардың мүдделерін;
кәсіби жауапкершілікті сақтандыруды жүзеге асыру;
заң көмегін көрсету кезінде клиенттен және үшінші тұлғалардан алынатын құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету;
егер клиент қарсы болмаса, клиентпен құпия ақпаратты жарияламау туралы келісім жасасу;
клиенттің талап етуі бойынша заң көмегін көрсету кезінде қағаз немесе электрондық жеткізгіштерде не электрондық құжаттар нысанында пайдаланылған құжаттардың көшірмелерін заң көмегін көрсету аяқталған күннен бастап үш жыл бойы сақтауға міндетті.
Осылайша, клиенттерге кеңес беруді бастау үшін заң консультанты жоғары заң білімінің болуы және т.б. бөлігіндегі талаптарға сәйкес болып қана қоймай, сондай-ақ жауапкершілікті сақтандыру шартын жасасуы, сондай-ақ заң консультанттары палатасының мүшесі болуы қажет.
Заң консультанттары палатасына кіру үшін мынадай құжаттарды ұсыну қажет:
жоғары заң білімі туралы құжат;
өтелмеген немесе алынбаған соттылығының жоқтығы туралы анықтама;
заң мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілінің болуын растайтын құжаттар;
аттестаттау нәтижелері.
Палатаға қабылдаудан бас тарту негіздерінің бірі Қазақстан Республикасының Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы заңнамасының, заң көмегін көрсету қағидалары мен стандарттарының, кәсіптік әдеп кодексінің талаптарын бұзғаны үшін адамды Палата мүшелерінің тізілімінен алып тастау болуы мүмкін, егер алып тасталған күннен бастап үш жылдан аз уақыт өтсе.
Осылайша, заң консультанты жоғарыда көрсетілген негіздер бойынша Палатадан шығарылған жағдайда, үш жыл ішінде мұндай консультантқа палатаға қабылдаудан бас тартылуы мүмкін деп пайымдауға болады, бұл азаматтық істер жөніндегі қазақстандық сотта мүдделерді білдіруге тыйым салумен тең.
Палатаға кіру шарттарының бірі мүшелік жарналарды Міндетті түрде төлеу болып табылады. Айта кету керек, заң заң консультантының кеңес беру аймағы мен заң консультанты тіркелген Палата орналасқан аймақ арасында байланыс орнатпайды. Сонымен қатар, заң кеңесшісі бір уақытта тек бір палатаның мүшесі бола алады.
Заңнан келіп шығатыны, заң консультанттары палатасына кіру үшін аттестаттау жүргізудің тәртібі мен шарттарын уәкілетті органмен келісу бойынша заң консультанттары палатасы айқындайды.
Бұдан басқа, Палата мүшелеріне қосымша талаптар көзделуі мүмкін.
Жауапкершілікті сақтандыруға жеке тоқталу керек.
Заңның ережелері 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап Заң консультанттарының жауапкершілігін сақтандыру міндеттілігін енгізді. Заң консультантының кәсіптік жауапкершілігін сақтандыру шарты бойынша сақтандыру төлемінің мөлшері заң консультанты қызметін жүзеге асыратын қалаға байланысты түрленеді. Атап айтқанда, қызметін Республикалық маңызы бар қалаларда жүзеге асыратын заң консультанттары үшін сома-1000 АЕК, ал өзге заң консультанттары үшін-500 АЕК құрайды.
Заңның ережелеріне сәйкес сақтанушының (Сақтандырылған тұлғаның) кәсіби қателіктер жасау нәтижесінде Клиентке келтірілген мүліктік зиянды өтеу міндетімен байланысты мүліктік мүдделері заң консультантының кәсіби жауапкершілігін сақтандыру объектісі болып табылады.
Атап айтқанда, кәсіби қателіктер:
рұқсаттама іс жүргізу мерзімдерін;
құжаттарды дұрыс ресімдемеу;
Шартқа сәйкес заң көмегі көрсетілетін тұлғаға зиян келтіруге әкеп соққан, жасалатын заңдық әрекеттердің салдары туралы хабарламау;
сақтанушы (Сақтандырылған тұлға) заң көмегін көрсету үшін клиенттен алған құжаттарды жоғалту немесе бүлдіру;
сақтандырылған адамға заң көмегін көрсету процесінде белгілі болған ақпаратты заңсыз жариялау.
Қазақстан Республикасының Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы заңнамасының, заң консультанттары палатасының Жарғысының, қағидалары мен стандарттарының, кәсіптік әдеп кодексінің талаптарын бұзғаны үшін оның мүшесі осы Заңға, Қазақстан Республикасының заңдарына, заң консультанттары палатасының қағидалары мен стандарттарына сәйкес жауапты болады.
Заң консультанттары палатасының мүшелеріне жаза қолдану, оларды алып тастау және шағым жасау тәртібі палатаның жарғысында және қағидаларында айқындалады.
Заң консультанттары палатасының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), оның басқару органдарының шешімдеріне шағым жасау.
Заң консультанттары палатасының мүшесі өз құқықтары мен заңды мүдделерін заң консультанттары палатасының әрекеттері (әрекетсіздігі), оның басқару органдарының шешімдері бұзған жағдайда, мұндай әрекеттерге (әрекетсіздікке), шешімдерге уәкілетті органда немесе сотта дау айтуға, сондай-ақ заң консультанттары палатасының өзіне келтірілген зиянды Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өтеуін талап етуге құқылы.
Осы Заңда көзделген жағдайларда заң консультанттары палатасының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне), оның басқару органдарының шешімдеріне дауды реттеудің міндетті сотқа дейінгі тәртібі сақтала отырып, сотта дау айтылуы мүмкін.
Басшының орынбасары
Әділет департаментінің
Солтүстік-Қазақстан облысы
РҚБ филиалының мүшесі
"Қазақстан заңгерлер одағы"
Гүлнар Қалиқанқызы Қожахметова