Адвокаттың тиімді қызметін қамтамасыз ету үшін мемлекет оның тәуелсіздігі мен қол сұғылмаушылығына кепілдік беруі керек. Қазақстан Республикасының заңдарында тікелей көзделген жағдайлардан басқа, Адвокаттың құқықтары шектелмеуге тиіс. Заңды адвокаттық қызметке араласу не кедергі жасау Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.
"Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" ҚР Заңының (бұдан әрі-заң) 35-бабы адвокаттық қызметтің кепілдіктерін көздейді.
Атап айтқанда, осы мақалада олардың біреуіне тоқталғым келеді.
Заң негізінде адвокат қорғаушы немесе өкіл ретінде әрекет ете отырып, іс жүргізу заңына сәйкес барлық мемлекеттік органдардан, жергілікті өзін-өзі басқару органдарынан және заңды тұлғалардан адвокаттық қызметті жүзеге асыру үшін қажетті мәліметтерді сұратуға және алуға құқылы.
Мәселен, жоғарыда көрсетілген Заңда мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары және заңды тұлғалар адвокаттың заң көмегін көрсетуіне байланысты сұрау салуына он жұмыс күні ішінде жазбаша жауап беруге міндетті деп көзделген.
Заңның 35-бабының 1-тармағына сәйкес адвокаттардың қызметіне заңсыз араласуға жол берген не осындай қызметті жүзеге асыруға кедергі келтірген адамдар заңға сәйкес жауапқа тартылады.
Адвокаттың заңды қызметіне кедергі келтіру ҚР "Әкімшілік құқық бұзушылық туралы" Кодексінің (бұдан әрі-ҚР ӘҚБК) 668-бабына сәйкес әкімшілік іс жүргізуді қозғауға негіз болып табылады.
ҚРӘҚБтК – нің 668-бабын орындау үшін адвокаттың не адвокаттар алқасының, заң консультациясының, адвокаттық кеңсенің заңды қызметін жүзеге асыруына олардың кәсіби міндеттерін жүзеге асыру үшін талап етілетін қажетті құжаттарды, материалдарды немесе мәліметтерді жазбаша сұрау салу бойынша заңнамада белгіленген мерзімдерде ұсынбаудан не ұсынудан бас тартудан көрінетін кедергі жасау, егер бұл әрекеттерде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілері болмаса, лауазымды адамдарға-он бес, заңды тұлғаларға жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға
ҚР ӘҚБтК-нің 804-бабы 1-бөлігінің 33-тармағына сәйкес, ҚР ӘҚБтК-нің 668-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды жасауға әділет органдарының уәкілетті лауазымды адамдары құқылы.
ҚР ӘҚБтК-нің осы бабы бойынша әкімшілік жауаптылыққа тарту жүзеге асырылған кедергі қылмыстық жазаланатын іс-әрекет белгілерін қамтымаған жағдайларда ғана мүмкін болатынын атап өту қажет.
ҚР ӘҚБтК-нің 684-бабы негізінде ҚР ӘҚБтК-нің 668-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген соттардың судьялары қарайды.
Бұл ретте, 810-баптың 1-тармағына сәйкес қысқартылған іс жүргізу Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша, оның ішінде соттың ведомстволығына жатқызылған істер бойынша жүзеге асырылады, ол үшін 44-баптың бірінші бөлігінің бірінші абзацына сәйкес айыппұл түріндегі әкімшілік жаза көзделген, сондай-ақ оны жасаған адам анықталған, ол оның жасалу фактісін таниды және осы Кодекстің санкциясында көрсетілген ерекше бөлігінің елу пайызы мөлшерінде айыппұл төлей отырып, ұсынылған дәлелдемелерге шағым жасамайды.
2020 жылы СҚО Әділет департаментіне ҚР ӘҚБтК 668 бабы бойынша жеке және заңды тұлғаларды әкімшілік жауапкершілікке тарту туралы адвокаттардан 5 өтініш келіп түсті. Оның ішінде: екі өтініш бойынша бір лауазымды тұлға және бір заңды тұлға тартылды, әкімшілік іс жүргізу қысқартылған тәртіппен аяқталды. Мемлекет кірісіне 48615 теңге сомасында айыппұлдар өндіріп алынды, екі өтініш бойынша қозғаудан бас тартылды, бірін өтініш беруші кері қайтарып алды.
2019 жылмен салыстырғанда мемлекетпен қарастырылған өз құқықтарын қорғау туралы адвокаттардың өтініштерінің өсуі байқалады, өйткені СҚО Әділет Департаментіне 3 өтініш келіп түсті, олардың біреуі бойынша заңды тұлға жауапкершілікке тартылды.
Осылайша, алдын ала тергеудің де, сот талқылауының да сапасы мен заңдылығын арттыратын, сот рәсімінің әділдігін қамтамасыз ететін адвокатураның тиімді қызметі мемлекеттік органдардың, лауазымды және заңды тұлғалардың заңда белгіленген Адвокаттық қызмет тәуелсіздігінің кепілдігін сақтауын талап етеді.
Жетекшісі
құқық түсіндіру жұмысы бөлімінің
және халыққа заңгерлік қызмет көрсету
Солтүстік Қазақстан облысының Әділет департаменті
"Қазақстан заңгерлер одағы"РҚБ филиалының мүшесі
Олеся Александровна Осадчая