Әр түрлі жағдайларға байланысты барлық азаматтар ақылы заңгерлік кеңес немесе адвокат қызметін ала алмайды, сондықтан әлемдік тәжірибеде халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдаудың әртүрлі формалары бар. Нысандардың бірі-кешенді заң көмегі.
2018 жылы заң көмегін көрсету саласындағы заңнаманы жетілдіруге бағытталған "Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.
Заң азаматтардың білікті заң көмегін алуға конституциялық құқығын іске асыру мақсатында әзірленді. Халықтың әлеуметтік осал топтарына, сондай-ақ өмірлік қиын жағдайда жүрген адамдарға тегін негізде заң көмегін алуға еркін қолжетімділікті қамтамасыз ету.
Заңда адвокаттардан да, заң кеңесшілерінен де "Pro bono"практикасы бойынша жағдайды тегін және толық сүйемелдеумен білікті заң көмегін алу көзделген.
"Pro bono" латынша "pro bono publico" сөзінен шыққан, ол "қоғамдық игілік үшін"дегенді білдіреді. Бұл сөзді әр түрлі контексте қолдануға болатынына қарамастан, заңға қатысты, бұл коммерциялық пайда күтпестен, ақысыз немесе айтарлықтай азайтылған ақылы негізде заңгерлік қызмет көрсетуді білдіреді.
"Pro bono" заңгерлік қызметтерін мемлекет төлемейді, бірақ оны заңды қауымдастық ерікті негізде көрсетеді және заң кәсібінің әлеуметтік жауапкершілігінің элементі болып табылады. Сондай-ақ, pro bono қызметтерін мәжбүрлеу мүмкін емес екенін атап өткен жөн, өйткені бұл міндет емес, құқық.
"Pro bono" заңгерлік көмегі тек телефон арқылы көрсетілетін қарапайым заңгерлік кеңес емес екенін түсіну керек. Бұл істі немесе заңгерлік көмекті басынан аяғына дейін жүргізуден тұратын барлық қызметтер жиынтығы. Осылайша, pro bono жағдайында, бұл нақты заң көмегі туралы болады.
"Pro bono" қызметтерін ұсыну міндетті емес, бірақ көрсетілген қызметтер туралы мәліметтер жарияланады, бұл заңгерлердің, адвокаттардың және заң фирмаларының өздері үшін жақсы жарнама болып табылады.
Кешенді әлеуметтік заң көмегі көрсетілуі мүмкін:
1) "Арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес өмірлік қиын жағдайда жүрген адамдарға беріледі»;
2) атаулы әлеуметтік көмекке құқығы бар адамдарға;
3) Ұлы Отан соғысының қатысушыларына және жеңілдіктері бойынша Ұлы Отан соғысының қатысушыларына теңестірілген адамдарға беріледі;
3-1) басқа мемлекеттер аумағындағы ұрыс қимылдарының ардагерлеріне;
4) бірінші және екінші топтағы мүгедектерге;
5) жасына байланысты зейнеткерлерге;
6) қарттар мен мүгедектерге арналған жалпы үлгідегі медициналық-әлеуметтік мекемелерде (ұйымдарда) тұратын қарттар мен мүгедектерге;
7) қиын әлеуметтік және қаржылық жағдайдағы өзге де адамдарға беріледі.
Кешенді әлеуметтік заң көмегі азаматтық сот ісін жүргізу шеңберінде кәсіпкерлік қызметке байланысты даулар бойынша көрсетілмейді.
Айта кету керек, қазіргі уақытта мұқтаж азаматтарға әлеуметтік көмек көрсету мәселесі мемлекет саясатының басым бағыттарының бірі болып табылады.
Бұл ретте, азаматтарға әлеуметтік көмек көрсету құралдарының бірі өтеусіз негізде көрсетілетін кешенді әлеуметтік заң көмегі болып табылады.
Кешенді әлеуметтік заң көмегін енгізу - pro bono, сөзсіз, еліміздің азаматтарын әлеуметтік қолдаудың пәрменді әдістерінің бірі болып табылады.