Меню
Шығыс Қазақстан облысы Әділет департаментінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау нәтижелері туралы талдамалық анықтама
Өскемен қаласы 27 тамыз 2026 жыл
«Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармағына және «Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің үлгілік қағидаларына» (Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 19 қазандағы № 12 бұйрығымен бекітілген) сәйкес, сондай-ақ Шығыс Қазақстан облысы Әділет департаменті басшысының 2026 жылғы 27 шілдедегі № 188н бұйрығы негізінде, 2025 жылғы 27 шілде мен 27 тамыз аралығындағы кезеңде Шығыс Қазақстан облысы Әділет департаментінің (бұдан әрі – Әділет департаменті) қызметіне қатысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізілді.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдауды мынадай құрамдағы комиссия жүргізді:
Ф.У.Слямова – сот орындаушыларының қызметін реттеу және бақылау бөлімінің басшысы;
А.Б.Бакибаева – әкімшілік бөлім басшысының міндетін атқарушы;
Г.С.Сарбасова – зияткерлік меншік құқықтары бөлімінің басшысы;
Р.Е.Нурсадыкова – құқықтық түсіндіру жұмысы және заңгерлік қызмет көрсету бөлімінің басшысы;
А.Б. Калимолдина – коммерциялық емес ұйымдарды тіркеу және тіркеу қызметі саласындағы бақылау бөлімінің басшысы;
А.К. Раева – қаржы және материалдық-техникалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы.
Қарастырылатын кезең: 2025 жылдың шілдесінен 2026 жылдың маусымына дейін.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
- Әділет департаментінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау
Әділет департаментінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау жұмыстары келесі бағыттар бойынша жүргізілді:
- кадрларды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы;
- мүдделер қақтығысын шешу;
- мемлекеттік қызметтерді көрсету;
- лицензиялау және рұқсат беру функцияларын жүзеге асыру;
- қадағалау және бақылау функцияларын жүзеге асыру;
- Әділет департаментінің ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметінен туындайтын өзге де мәселелер.
Әділет департаментінің қызметі Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2025 жылғы 29 мамырдағы № 175н бұйрығымен бекітілген Ережеге сәйкес жүзеге асырылады.
Әділет департаментінің басшылығы Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі аппараты басшысының бұйрығымен тағайындалатын Әділет департаментінің басшысы мен басшысының орынбасарынан тұрады.
Департамент құрылымы аумақтық мәжбүрлеп орындау бөлімшелерінің төрт тармағынан, сондай-ақ Департаменттің орталық аппаратындағы алты бөлімнен тұрады.
Құрылымдық бөлімшелер бекітілген ережелерге сәйкес жұмыс істейді. Департамент қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықтары Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының 2016 жылғы 21 қазандағы № 20 бұйрығына сәйкес әзірленген.
Әділет департаменті өз қызметінде Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2024 жылғы 28 мамырдағы № 452 бұйрығымен бекітілген ережелерді, сондай-ақ Департамент басшысының 2021 жылғы 6 тамыздағы № 446n бұйрығымен бекітілген ережелерді басшылыққа алады. Департамент жұмысы тоқсандық және жылдық жоспарлар негізінде жүзеге асырылады. Алқа отырыстары мен қызметкерлер жиналыстары жүйелі түрде өткізіліп тұрады және Алқа хаттамаларында тіркелген шешімдерге қатысты растаушы құжаттар қолжетімді.
1.1. Кадрларды басқару, оның ішінде кадрлардың ауысуы
Ұйымдастырушылық және басқарушылық қызметке жүргізілген ішкі талдау Әділет департаментінде кадрларды басқару жұмысының Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына, атап айтқанда: Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет туралы» және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының заңдарына, сондай-ақ өзге де заңдар мен ведомстволық нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылатынын көрсетті.
Әділет департаментіндегі мемлекеттік қызметшілердің жалпы штат саны 40 бірлікті (2025 жылы – 43 бірлік) құрайды, оның ішінде:
- Орталық аппарат – 31 бірлік (басшылық: 8; атқарушы персонал: 23);
- Сот шешімдерін орындау бөлімшелері (4) – 9 бірлік;
Еңбек шарттары бойынша жұмыс істейтін қызметкерлердің штат саны 23 бірлікті (2025 жылы – 28 бірлік) құрайды, оның 15 бірлігі Әділет департаментінің орталық аппаратында орналасқан:
- Мұрағатшы – 1 бірлік;
- Азаматтарды қабылдау бөлімінің (баспасөз қызметі) басшысы – 1 бірлік;
- Инспектор (қабылдау бөлімі) – 1 бірлік;
- Іс жүргізу жөніндегі инспектор – 5 бірлік;
- Жүргізуші – 1 бірлік;
- Техникалық персонал (жұмысшы, тазалаушы, электрик) – 6 бірлік.
2025 жылы Әділет департаментінде барлығы 12 кадрлық өзгеріс тіркелді; олардың 11-і басқа мемлекеттік органдарға ауысуға қатысты болды (оның ішінде еңбек тәртібін бұзуына байланысты бір қызметкер жұмыстан шығарылды).
Конкурстық іріктеу арқылы қабылданғандар – 8, жеке еңбек шарттары бойынша – 7.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 6 қызметкер жұмыстан босатылды; олардың барлығы (6 адам) басқа мемлекеттік органдарға тағайындалуына байланысты кетті.
Конкурстық іріктеу арқылы қабылданғандар – 6, жеке еңбек шарттары бойынша – 2.
2025 жылы 18 қызметкерге қатысты 18 қызметтік тергеу жүргізілді.
Тергеулер 16 құжат негізінде басталды: Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің нұсқауы (5), прокуратураның заң бұзушылықтарды жою туралы ұсынымы (4), ресми хат (5), Әділет министрлігінің ішкі аудитінің нәтижелері (1) және тәртіптік комиссия хаттамасы (1).
Барлығы 12 тәртіптік жаза қолданылды (7 ескерту, 2 сөгіс және қызметтік міндеттерді толық орындамау туралы 3 ескерту); олардың ішінде 6 жаза қызметтік тергеу жүргізілмей қолданылды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 19 қызметкерге қатысты 6 қызметтік тергеу жүргізілді.
Ішкі тергеу жүргізуге алты жағдай негіз болды: прокуратурадан заң бұзушылықтарды жою туралы келіп түскен екі ұсыным, үш қызметтік жазба және арыз иесінен түскен бір шағым. Барлығы алты тәртіптік жаза қолданылды (екі ескерту, екі сөгіс және екі қатаң сөгіс); олардың біреуі ішкі тергеу жүргізілместен қолданылды.
Құқықтық статистика департаментінің 2025 жылға және 2026 жылдың алғашқы алты айына арналған деректеріне сәйкес, Әділет департаменті қызметкерлерінің сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық немесе әкімшілік жауапкершілікке тартылу деректері тіркелмеген.
Әділет департаментінде конкурстық іріктеу, тәртіптік мәселелер және қызмет нәтижелерін бағалау жөніндегі комиссиялар, сондай-ақ мемлекеттік қызмет өтілін есептеу, қаржылық көмек көрсету, сыйлықақылар тағайындау және жалақыға үстемеақылар белгілеу мәселелерімен айналысатын комиссиялар құрылып, жұмыс істеуде.
Бос әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға арналған конкурстар цифрлық форматта өткізіледі; бұл іріктеу процесінің ашықтығын қамтамасыз етеді, адами фактордың ықпалын азайтады және сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызу мүмкіндіктерін барынша шектейді.
Көрсетілген қызмет салаларын талдау конкурстық іріктеу рәсімдерін жүргізумен, ынталандыру төлемдерін белгілеумен, қаржылық көмек көрсетумен немесе мемлекеттік қызмет өтілін есептеумен байланысты сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтаған жоқ.
Әділет департаментінің қызметін тексеру барысында қолданыстағы заңнамаға сәйкес лауазымды тұлғаларға қатысты белгіленген сыбайлас жемқорлыққа қарсы шектеулер мен тыйымдардың (мысалы, жақын туыстардың, жұбайлардың және құда-жекжаттардың бірлесіп қызмет атқаруына немесе коммерциялық ұйымдарды сенімгерлік басқаруға беруге қатысты талаптар және т.б.) бұзылу фактілері анықталған жоқ.
Ұсынымдар:
- Әділет департаментінің қызметкерлері үшін қызметтік міндеттерді қатаң орындау және Қазақстан Республикасы заңнамасының бұзылуына жол бермеу мәселелері бойынша түсіндіру және оқыту семинарларын ұйымдастыру;
1.2. Мүдделер қақтығысын шешу
Мемлекеттік қызметтегі этикалық бақылау мемлекеттік қызметшілердің өз қызметтік міндеттерін тиісінше орындауына қатысты моральдық-этикалық ынталандыруды күшейтудің маңызды құралы ғана емес, сонымен қатар мүдделер қақтығысының жағымсыз салдарларының алдын алу құралы да болып табылады.
2025 жылғы 20 қаңтардағы № 19н бұйрықпен Әділет департаменті басшысының орынбасары А.К.Амирхановқа Әдеп жөніндегі уәкілдің міндеттері жүктелді. Ұсынылған есептер негізінде Әділет департаментінің Әдеп жөніндегі уәкілінің қызметіне жүргізілген талдау мынадай жайттарды анықтады.
Әдеп жөніндегі уәкілдің қызметі Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы № 153 Жарлығымен бекітілген Әдеп жөніндегі уәкіл туралы ережеге сәйкес ұйымдастырылады.
2025 жылы аймақ бойынша әдеп нормаларын сақтауға қатысты барлығы 13 іс-шара өткізілді, олардың қатарына: 4 семинар, 2 дәріс, 2 кездесу, 1 дөңгелек үстел, 1 жиын, 1 газеттегі (немесе Instagram-дағы) жарияланым және 2 онлайн-ресурс кіреді.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында аймақ бойынша әдеп мінез-құлыққа бағытталған 11 іс-шара өткізілді; олардың қатарына 2 семинар, 1 телехабар, 1 радиохабар, 1 онлайн-бастама және 6 талқылау кіреді.
Осы кезеңде кәсіби этиканы бұзу жағдайлары анықталған жоқ.
Ұсынымдар:
Әділет департаментінің Әдеп жөніндегі уәкіліне:
- сыбайлас жемқорлықтың алдын алу; Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын және Мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексін сақтау; сондай-ақ Әділет департаменті қызметінің ашықтығы мен оған деген қоғам сенімін арттыру мәселелері бойынша азаматтық қоғам институттарымен және мемлекеттік органдармен тұрақты өзара іс-қимылды қамтамасыз ету.
- Әділет министрлігі қызметкерлері қатысатын сыбайлас жемқорлық, мүдделер қақтығысы, кәсіби этиканың бұзылуы және басқа да құқық бұзушылықтардың ықтимал жағдайлары туралы жарияланымдар мен хабарламаларды уақтылы анықтау үшін бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерді үнемі бақылау жүйесін енгізу.
1.3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді ұсыну
Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізіліміне сәйкес, Әділет департаменті мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің мынадай түрлерін ұсынады:
1) Коммерциялық емес заңды тұлғаларды тіркеу (тіркеу, қайта тіркеу, құрылтай құжаттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу, қызметін тоқтату, телнұсқасын беру, атауын жаңарту (түзету));
2) Қазақстан Республикасының әділет органдары, өзге де мемлекеттік органдар және нотариустар берген ресми құжаттарға апостиль қою;
3) Өндіріп алушының өтініші негізінде атқарушылық құжат бойынша атқарушылық іс жүргізуді қозғау (Тізілімдегі қызмет коды: 01902005);
4) Адвокат ретінде қызметін жүзеге асыруға ниетті тұлғалар үшін біліктілік емтиханын өткізу;
5) Нотариус ретінде қызметін жүзеге асыру құқығына біліктілік емтиханын өткізу;
6) Тағылымдамадан өткен және жеке сот орындаушысы ретінде қызметін жүзеге асыру құқығына үміткер тұлғалар үшін біліктілік емтиханын өткізу;
2025 жылдың екінші жартысында Әділет департаменті 1 083 мемлекеттік қызмет көрсетті; оның ішінде 825-і (76%) жеке тұлғаларға, ал 258-і (24%) заңды тұлғаларға көрсетілді.
Жалпы көлемнің 23%-ы (248 қызмет) «Мемлекеттік корпорация» арқылы, 714-і (66%) электрондық форматта, ал 121-і (11%) қағаз түрінде ұсынылды.
Қызмет көрсетуден бас тартудың жалпы саны 258-ді құрады; негізсіз бас тарту жағдайлары орын алған жоқ.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында барлығы 1 202 мемлекеттік қызмет көрсетілді: оның ішінде 255-і «Мемлекеттік корпорация» арқылы қағаз түрінде, 140-ы тікелей мемлекеттік органда қағаз түрінде және 807-сі электрондық форматта берілді.
210 жағдайда қызмет көрсетуден бас тартылды; негізсіз бас тарту жағдайлары орын алған жоқ.
Қызмет алушылардан мемлекеттік қызметтерді көрсетуге қатысты ешқандай шағым түскен жоқ.
Көрсетілген кезеңде мемлекеттік қызметтерді көрсету мерзімдеріне қатысты ешқандай бұзушылықтар анықталған жоқ және мемлекеттік қызметтердің сапасына қатысты шағымдар түскен жоқ.
Мемлекеттік қызметтерді көрсету саласында Әділет департаменті Қазақстан Республикасының мынадай нормативтік құқықтық актілерін басшылыққа алады:
- Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік және әлеуметтік жауапты қызметтер туралы» Заңы;
- Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 31 қаңтардағы № 39/НҚ «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізілімін бекіту туралы» бұйрығы.
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу саласында мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде әділет органдары Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 17 сәуірдегі № 2198 «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» Заңын, Қазақстан Республикасы Әділет министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 29 мамырдағы № 66 бұйрығымен бекітілген Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді тіркеу саласында мемлекеттік көрсетілетін қызметтерді көрсету қағидалары; және Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2023 жылғы 10 қазандағы № 726 бұйрығымен бекітілген «Заңды тұлғалардың, филиалдар мен өкілдіктердің атауларын жаңарту (түзету)» мемлекеттік көрсетілетін қызметін көрсету қағидалары, және заңды тұлғалардың қызметі мен ұйымдық-құқықтық нысанына байланысты коммерциялық емес ұйымдардың қызметін реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін басшылыққа алады.
1.3.1. Заңды тұлғаларды тіркеу саласында қызмет көрсетуші мен қызмет алушы арасында тікелей байланыс орнатуға арналған жағдайлардың болуы.
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу саласында мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде әділет органдары Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 17 сәуірдегі № 2198 «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» Заңын, Қазақстан Республикасы Әділет министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 29 мамырдағы № 66 бұйрығымен бекітілген Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді тіркеу саласында мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларына сәйкес, Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2023 жылғы 10 қазандағы № 726 бұйрығымен бекітілген «Заңды тұлғалардың, филиалдар мен өкілдіктердің атауларын жаңарту (түзету)» мемлекеттік көрсетілетін қызметін көрсету қағидаларына сәйкес және заңды тұлғалардың қызметі мен ұйымдық-құқықтық нысанына байланысты коммерциялық емес ұйымдардың қызметін реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерін басшылыққа алады.
«Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабына сәйкес, тіркеуші органдар аталған баптың 1–7-тармақшаларында көрсетілген жағдайларда мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тартуды «Бас тарту туралы бұйрық» нысанында ресімдейді. Бұл жағдайлар мынадай мемлекеттік қызметтерге қатысты қолданылады: заңды тұлғаны тіркеу, қайта тіркеу, оның қызметін тоқтату, сондай-ақ оның құрылтай құжаттарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу.
Заңды тұлғаларды тіркеу жөніндегі мемлекеттік қызметтерді көрсету қағидаларына сәйкес, Әділет департаментінің қызметкерлері өтініш берушіге тіркеуден бас тарту туралы алдын ала шешімді хабарлау және тыңдау өткізу кезінде қызмет алушылармен тікелей өзара іс-қимыл жасауға міндетті, бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудырады.
Сонымен қатар, тыңдалым туралы хабарлама мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі аяқталғанға дейін кемінде үш жұмыс күні бұрын жіберіледі. Демек, егер құжаттар төртінші немесе бесінші жұмыс күні қаралса, белгіленген мерзімдерді сақтау объективті түрде мүмкін болмайды.
Қазақстан Республикасының 2025 жылғы 17 желтоқсандағы «Әкімшілік әділсоттық, норма шығару және заң көмегін ұйымдастыру мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңымен Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексіне қарау мерзімі бес жұмыс күнінен аз болатын әкімшілік рәсімдер бойынша тыңдау өткізілмейтінін көздейтін өзгеріс енгізілгенін атап өткен жөн.
Сонымен қатар, «Мемлекеттік және әлеуметтік жауапты қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 19-1-бабына «Мемлекеттік қызмет мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2026 жылғы 19 мамырдағы Қазақстан Республикасы Заңымен 1-2-тармақ қосылды; аталған тармақ мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тартылған жағдайда қызмет көрсетушімен тыңдау өткізілмейтінін көздейді.
2025 жылғы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау нәтижелеріне сүйене отырып, Заңды тұлғаларды тіркеу саласында мемлекеттік қызметтер көрсету қағидаларын Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің және «Мемлекеттік және әлеуметтік жауапты қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының ережелеріне сәйкес келтіру жөнінде ұсыным берілді. Атап айтқанда, ұсынымда мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту кезінде тыңдау рәсімін қолдану сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін туындататындықтан, аталған рәсімді алып тастау көзделді.
Талдау нәтижесінде аталған ұсынымның орындалғаны анықталды.
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2026 жылғы 28 шілдедегі № 721 бұйрығымен Қағидаларға мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту кезінде тыңдау рәсімін алып тастауды көздейтін тиісті өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Осылайша, бұрын анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі жойылып, оны азайту жөніндегі ұсыным орындалды.
Ресми құжаттарға апостиль қою саласында
Ресми құжаттарға апостиль қоюға байланысты мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде әділет органдары Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 24 сәуірдегі «Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талабын алып тастау туралы конвенцияның (Гаага, 1961 жылғы 5 қазан) ережелерін іске асыру жөніндегі шаралар туралы» № 545 қаулысын басшылыққа алады.
«Шетелдік ресми құжаттарды заңдастыру талабын алып тастау туралы конвенцияға Қазақстан Республикасының қосылуы туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 30 желтоқсандағы № 11-II Заңына және Қазақстан Республикасы Әділет министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 27 мамырдағы № 58 бұйрығымен бекітілген «Әділет органдары, азаматтық хал актілерін тіркеу органдары және өзге де мемлекеттік органдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нотариустары беретін ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттік көрсетілетін қызметін көрсету қағидаларына сәйкес.
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің міндетін атқарушының 2020 жылғы 27 мамырдағы № 58 бұйрығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының әділет органдары, өзге де мемлекеттік органдары және нотариустары беретін ресми құжаттарға апостиль қою» мемлекеттік көрсетілетін қызметі қағидаларының 6-тармағына сәйкес, ресми құжаттарға апостиль қою жөніндегі мемлекеттік қызметті алуға өтініш «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясына (КЕАҚ) немесе «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы электрондық нысанда берілуі тиіс.
Қолданыстағы заңнамада қызмет алушының ресми құжаттарға апостиль қоюға жауапты мемлекеттік органға тікелей жүгіну мүмкіндігі қарастырылмаған.
«E-апостиль» бағдарламалық қосымшасы арқылы электронды түрде ұсынылған құжаттар үшін жүйе апостиль мөртаңбасының жобасын автоматты түрде қалыптастырады. Мемлекеттік орган қызметкері өтініш беруші ұсынған деректерді тексереді, содан кейін апостиль мөртаңбасы бір күн ішінде өтініш берушінің электронды үкімет порталындағы жеке кабинетіне жіберіледі.
«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы келіп түскен құжаттар қабылданып, курьерлік қызмет арқылы жөнелтіледі. Өтініш келіп түскеннен кейін Әділет департаментінің әкімшілік бөлімшесі оны қабылдап, тіркейді, содан кейін өңдеу үшін апостиль қоюға жауапты қызметкерге береді.
Өтініш пен ұсынылған құжаттарды қарау (бұл процесс екі жұмыс күніне созылады) аяқталғаннан кейін, Әділет департаментінің қызметкері құжатқа «апостиль» мөрін басады. Содан кейін қызметкер көрсетілген мемлекеттік қызметтің нәтижесін — қызмет көрсетушінің уәкілетті өкілінің қолы қойылған қағаз түріндегі құжатты — АХАТ бөліміне жолдайды; одан әрі құжаттарды «Мемлекеттік корпорация» (КЕАҚ) курьері өтініш берушілерге беру үшін Халыққа қызмет көрсету орталығына жеткізеді.
Талдау нәтижесінде мемлекеттік орган қызметкерлері мен өтініш берушілер (қызмет алушылар) арасында тікелей өзара іс-қимылдың болмауына байланысты, апостиль қою жөніндегі мемлекеттік қызметті көрсету кезінде сыбайлас жемқорлық тәуекелінің толығымен жойылғаны анықталды.
1.3.6. «Өндіріп алушының өтініші негізінде атқарушылық құжат бойынша атқарушылық іс жүргізуді қозғау» мемлекеттік қызметі: 2025 жылдың екінші жартыжылдығында Әділет департаментінің ауданаралық аумақтық атқарушылық бөлімшелері «Өндіріп алушының өтініші негізінде атқарушылық құжат бойынша атқарушылық іс жүргізуді қозғау» мемлекеттік қызметін қағаз түрінде 121 рет көрсетті. Көрсетілген қызметтердің бөлінісі: жеке тұлғаларға – 66, заңды тұлғаларға – 55.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 140 мемлекеттік қызмет көрсетілді: оның 100-і жеке тұлғаларға, ал 40-ы заңды тұлғаларға берілді. Мемлекеттік қызметтерді көрсетуден бас тарту жағдайлары болған жоқ.
Қызмет алушылар атқарушылық құжаттарды тікелей аумақтық атқарушылық бөлімдерге (атқарушылық іс-әрекеттер жүзеге асырылатын жер бойынша) тапсырды. Атқарушылық іс жүргізуді қозғау туралы өтініштер — «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы қағаз түрінде де, www.egov.kz арқылы электрондық түрде де — келіп түскен жоқ. Мемлекеттік атқарушылық қызметтің жұмысын талдау нәтижесінде атқарушылық іс жүргізуді бөлуді тікелей бөлім басшысы — аға сот орындаушысы жүзеге асыратыны анықталды.
Мәжбүрлеп орындау істерін бөлу рәсімдері нормативтік құқықтық актілермен реттелмеген; бұл заңнамалық олқылық болып табылады және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін, соның ішінде мемлекеттік сот орындаушылары арасында мәжбүрлеп орындау істерінің біркелкі бөлінбеу тәуекелін тудырады.
Ұсынымдар:
- Мәжбүрлеп орындау құжаттарын бөлу тәртібін реттейтін нормативтік базаның қажеттілігіне қатысты Әділет министрлігіне хат жолдауды бастамалау немесе оларды мемлекеттік сот орындаушылары арасында автоматтандырылған түрде бөлуді көздеу, сөйтіп аға сот орындаушыларының қолмен бөлу тәжірибесін жою.
Адвокат немесе нотариус ретінде қызмет етуге немесе жеке сот орындаушысы болып жұмыс істеуге рұқсат алуға ниетті тұлғалардың біліктілігін бағалауды жүргізу.
2025 жылдың екінші жартыжылдығында 26 мемлекеттік қызмет көрсетілді: оның ішінде 16-сы – нотариаттық қызметпен айналысуға, 6-уы – адвокаттық қызметпен айналысуға және 4-еуі – жеке сот орындаушысы ретінде жұмыс істеуге рұқсат алуға қатысты болды. Барлық қызметтер электронды түрде көрсетілді және қызмет көрсетуден бас тарту жағдайлары орын алған жоқ.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 23 мемлекеттік қызмет көрсетілді: оның ішінде 13-і – нотариус, 10-ы – адвокат ретінде қызмет ету құқығына, ал жеке сот орындаушыларына қатысты қызметтер көрсетілген жоқ (0); барлық қызмет электронды түрде ұсынылды және бас тарту жағдайлары орын алған жоқ.
Жеке сот орындаушысы, нотариус немесе адвокат ретінде қызмет ету құқығына үміткерлерді аттестаттауға байланысты мемлекеттік қызметтерді көрсету барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Мемлекеттік қызметтерді көрсету рәсімі Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңына, нотариаттық және адвокаттық қызмет саласындағы мемлекеттік қызметтерді көрсету қағидаларына және куәландыру процесін реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерге сәйкес жүзеге асырылады.
Куәландыру рәсімі заңнамамен реттеледі және оны белгіленген тестілеу операторы (Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы) жүргізетін екі кезеңдік бағалауды қамтиды.
Тестілеу нәтижелері белгіленген рәсімдерге сәйкес қалыптастырылады, бұл лауазымды тұлғалардың сертификаттау нәтижелеріне субъективті түрде ықпал ету мүмкіндігін барынша азайтады.
Сонымен қатар, Әділет департаментінің лауазымды тұлғаларының тестілеуді өткізуге тікелей қатысуы қарастырылмаған.
Әділет департаментінің қызметкерлері өздеріне белгіленген өкілеттіктер шеңберінде «E-лицензия» ақпараттық жүйесі арқылы өтініштер мен ұсынылған құжаттарды қабылдайды және қарайды.
Осылайша, мемлекеттік қызмет көрсету тәртібі реттелген және ол негізінен электрондық ақпараттық арналар арқылы жүзеге асырылады; сертификаттау процесі барысында Әділет департаментінің лауазымды тұлғалары мен қызмет алушылар арасында тікелей байланыс болмайды, сондай-ақ сертификаттау нәтижелерін анықтау кезінде субъективті шешім қабылдау мүмкіндігі жойылады.
Нәтижесінде, қызметтің осы саласында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
- Лицензиялау/рұқсат беру функцияларын жүзеге асыру: Ережеге сәйкес, лицензиялау/рұқсат беру функцияларын жүзеге асыру Әділет департаментінің құзыретіне жатпайды.
1.5. Қадағалау/бақылау функцияларын жүзеге асыру;
Қадағалау/бақылау функцияларын жүзеге асыру барысында жүргізілген ішкі талдау кезінде Әділет департаменті сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің мынадай түрлерін анықтады.
1.5.1. Жеке сот орындаушыларының қызметін қадағалау
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2018 жылғы 1 ақпандағы № 171 бұйрығымен бекітілген Жеке сот орындаушыларының қызметін қадағалау қағидаларына сәйкес, аумақтық әділет органы жеке сот орындаушыларының қызметін қадағалауды жүзеге асырады.
Жеке сот орындаушыларын жоспарлы тексеру
2025 жылға арналған бекітілген кестеге сәйкес, 79 жеке сот орындаушысының қызметіне қатысты жоспарлы тексерулер жүргізілді (жоспарланған 84-тің ішінен 5-еуі алынып тасталды, бұл 100% қамтуды білдіреді); нәтижесінде 65 жеке сот орындаушысы тәртіптік жауапкершілікке тартылды (82,2%).
2026 жылдың бірінші жартыжылдығына арналған бекітілген кестеге сәйкес, Әділет департаменті 41 жеке сот орындаушысының қызметіне жоспарлы тексерулер жүргізді; олардың 38-і тәртіптік жауапкершілікке тартылды, ал біреуі өз өтініші бойынша Палата мүшелігінен шығарылды.
Жеке сот орындаушыларын жоспардан тыс тексерулер
2025 жылы келіп түскен шағымдарға байланысты жеке сот орындаушыларына қатысты 175 жоспардан тыс тексеру жүргізілді.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеке сот орындаушыларына қатысты түскен шағымдар негізінде 62 жоспардан тыс тексеру жүргізілді.
Осы тексерулердің нәтижелері бойынша 10 жеке сот орындаушысына қатысты тәртіптік іс қозғау туралы ресми ұсынымдар шығарылып, Шығыс Қазақстан облысының жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына жолданды. Әділет департаментінің ұсынымдарын қарау нәтижесінде 8 жеке сот орындаушысы тәртіптік жауапкершілікке тартылды.
Талдау нәтижесінде Әділет департаментінің жеке сот орындаушыларының қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіпке сәйкес қадағалайтыны анықталды. Қадағалау қызметінің негіздері, мерзімділігі мен тәртібі заңнамалық деңгейде реттелген; бұл лауазымды тұлғалардың өз қалауы бойынша шешім қабылдау өкілеттіктерін шектейді және жеке сот орындаушыларының жұмысына негізсіз араласу мүмкіндігін болдырмайды.
Жеке сот орындаушыларының қызметін қадағалау барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
1.5.2. Құқық иеленушінің зияткерлік меншігін, сондай-ақ оның құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі тиімді шараның болмауы.
«Әділет органдары туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 22-1-бабына сәйкес, әділет органдарына тауар белгілерін, қызмет көрсету белгілерін, тауарлардың шығарылған жерінің атауларын немесе фирмалық атауларды пайдалануға мемлекеттік бақылау жасау функциясы жүктелген; бұл бақылау Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес тексерулер нысанында жүзеге асырылады.
Осылайша, Әділет департаментінің қызметіне жеке және заңды тұлғалардың сауда белгілерін, қызмет көрсету белгілерін, тауар шығарылған жердің атауларын немесе фирмалық атауларды пайдалануының заңдылығына қатысты тексерулер жүргізу тікелей кіреді; бұл міндеттерді Зияткерлік меншік құқықтары бөлімі атқарады.
Тексерулерді жүргізу Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің (143–148 және 151–156-баптар) және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (785, 793, 794, 795, 798 және 799-баптарға сәйкес әкімшілік іс жүргізуді қамтамасыз ету шаралары) талаптары мен ережелерімен реттеледі.
2025 жылы Қазақстан Республикасының «Тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары, географиялық көрсеткіштер және тауарлардың шығарылған жерлерінің атаулары туралы» Заңының талаптарының сақталуын тексеру мақсатында кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты 13 жоспардан тыс тексеру жүргізілді.
Жалпы құны 1 975 520 теңге болатын 286 дана контрафактілік өнім айналымнан алынды.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 158-бабына сәйкес жүргізілген тексерулердің нәтижесінде сотқа 13 әкімшілік іс жолданды; олардың 12-сі бойынша мемлекет кірісіне жалпы сомасы 990 864 теңге болатын айыппұл өндіріп алынды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеке және заңды тұлғалардан «Тауар таңбалары, қызмет көрсету таңбалары, географиялық көрсеткіштер және тауарлардың шығарылған жерлерінің атаулары туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарын сақтау тұрғысынан кәсіпкерлік субъектілерін тексеруді сұраған 13 өтініш келіп түсті. Олардың ішінде 4 өтініш қаралды, 5-і Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 64-бабының 7-тармағына сәйкес қайтарылды, ал 4-і кері қайтарып алынды.
Төрт жоспардан тыс тексеру жүргізіліп, сауда белгілерін рұқсатсыз пайдаланудың төрт дерегі анықталды.
Тексеру нәтижесінде жалпы құны 112 470 теңге болатын 32 дана контрафактілік өнім айналымнан алынды.
Тексеру қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 158-бабына сәйкес төрт әкімшілік іс қозғалды.
Сонымен қатар, 2025 жылдың төртінші тоқсанында келіп түскен бір әкімшілік іс соттың қарауында болды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеке тұлғаларды әкімшілік жауапкершілікке тартуға қатысты бес әкімшілік іс қаралды.
Сот шешімдеріне сәйкес жалпы сомасы 415 597 теңге болатын айыппұлдар салынды.
Сот тарапынан қысқартылған әкімшілік істер болған жоқ.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында зияткерлік меншік мәселелеріне қатысты арнайы шешімдер немесе қаулылар келіп түскен жоқ.
Департамент лауазымды тұлғаларының қатысуымен сыбайлас жемқорлықтың ықтимал тәуекелдері:
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жүргізілген ішкі талдау барысында жасырын сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін қамтитын және сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтар жасауға жағдай туғызатын заңнамалық ережелер, атап айтқанда, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 158-бабы мен Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 222-бабы анықталды:
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 158-бабына сәйкес, басқа тараптың тауар таңбасын рұқсатсыз пайдаланғаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген; алайда бұл шара құқық бұзушының әрекеттері қылмыстық құқық бұзушылық болып табылмайтын, атап айтқанда, рұқсатсыз пайдалану тауар таңбасының иесіне елеулі зиян келтірмеген жағдайларда ғана қолданылады.
Егер тауар таңбасын заңсыз пайдалану оның иесіне елеулі зиян келтіргені анықталса, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 222-бабында көзделген қылмыстық жауаптылық туындайды.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 3-бабының 38-тармақшасына сәйкес, аталған баптың мақсаттары үшін «ірі залал» деп жеке тұлғаға айлық есептік көрсеткіштің екі жүз еселенген мөлшерінен асатын сомада келтірілген залал немесе ұйымға немесе мемлекетке айлық есептік көрсеткіштің екі мың еселенген мөлшерінен асатын сомада келтірілген залал танылады.
Тексеру барысында департамент қызметкерлері тексерілетін субъектіге тиесілі үй-жайларды, тауарларды және өзге де мүлікті қарап шығады. Бұл шара қорғалатын тауар таңбасы заңсыз пайдаланылған (жапсырылған) заттарды, тауарларды немесе өзге де объектілерді, яғни құқық бұзушылық құралы немесе объектісі болып табылатын заттарды анықтау мақсатында жүргізіледі. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 777 және 785-баптарына сәйкес, мұндай заттар заттай дәлелдемелерге жатады; олар тәркіленуге тиіс және тексеру материалдарымен бірге әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаға қоса тіркеледі.
Сонымен қатар, құқық бұзушылық құралы немесе нысаны болған және айғақ ретінде тәркіленіп жатқан заттар мен объектілерді алу кезінде ведомство қызметкері тауар таңбасының иесіне келтірілген залал мөлшерін анықтау мақсатында алынған заттарды санап, олардың нарықтық құнын айқындайды.
Егер тәркіленуге жататын контрафактілік тауарлардың құны «едәуір залал» шегінен (2 000 АЕК) асса, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 222-бабы бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізу үшін іс материалдары мен барлық тәркіленген контрафактілік тауарлар Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің, Қылмыстық кодексінің және Қылмыстық-процестік кодексінің талаптарына сәйкес қылмыстық қудалау органына (Экономикалық тергеп-тексеру департаментіне) дереу берілуге тиіс.
Дегенмен, бұл жағдай сыбайлас жемқорлық әрекеттеріне, атап айтқанда, тексерілетін субъектіден заңсыз ақшалай сыйақы алуға бағытталған қылмыстық ниеттің қалыптасуына жағдай жасайды. Ол тексеруге жататын тауар таңбасы бар тауарлардың көлемін жасыруға, сондай-ақ тәркіленген тауарлардың саны мен құнына қатысты көрінеу жалған мәліметтерді процестік құжаттарға енгізуге мүмкіндік туғызады.
Сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды жою мақсатында Департамент мынадай ұсынымдар береді:
Ұсынымдар:
- Қазақстан Республикасының Әділет министрлігіне қызметтік міндеттерді атқару барысында (мысалы, тексерулер кезінде) жүзеге асырылатын барлық процестік әрекеттерді фото- және бейнетүсірілім арқылы тіркеуді заңнамалық деңгейде міндеттеу туралы ұсыныс енгізу.
Негіздеме: Денеге тағылатын бейнекамералар міндеттерді орындау үшін маңызды аудио- және бейнежазбаларды түсіруге пайдаланылады әрі қызметтік міндеттерді атқару кезінде азаматтар мен лауазымды тұлғалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде нақты дәлелдеме қызметін атқарады.
Айта кетейік, бөлім қызметіне заманауи техникалық аудио-бейне бақылау жабдықтарын енгізу қызметкерлер мен құқық бұзушылардың тәртібін нығайтуға септігін тигізеді. Сонымен қатар, бұл шара сыбайлас жемқорлықтың әртүрлі көріністерінің, атап айтқанда, әрекетсіздік үшін заңсыз төлемдер алу, қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалану, өз құзыретінен асып кету және мемлекеттік қызметшілерге қойылатын этикалық талаптарды бұзу сияқты әрекеттердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Бұл сондай-ақ тексеріліп жатқан тараптың мемлекеттік қызметшіге қатысты айтатын — кейде негізсіз болатын — теріс әрекеттерге қатысты айыптауларының қаупін азайтады.
1.6. Өңірдегі мемлекеттік сот орындаушыларының атқарушылық іс жүргізуді тоқтата тұруының заңдылығына қатысты.
Атқарушы органдардың автоматтандырылған жүйесінің (бұдан әрі – АОАЖ) 2025 жылғы статистикалық деректеріне сәйкес, Шығыс Қазақстан облысындағы (ШҚО) мемлекеттік сот орындаушыларының іс жүктемесі мынадай болды:
Жалпы сомасы 206 613 212 689 теңгені құрайтын 1 660 атқарушылық іс жүргізуде болды.
Олардың ішінен жалпы сомасы 4 796 280 321 теңгені құрайтын 1 188 іс аяқталды.
Жалпы сомасы 1 378 917 821 теңгені құрайтын 1 036 іс бойынша талап нақты орындалды.
Орындалмаған қалдық жалпы сомасы 454 739 405 550 теңгені құрайтын 473 істі қамтиды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығына арналған ААЖ АІЖ (Атқарушылық іс жүргізудің автоматтандырылған ақпараттық жүйесі) деректеріне сәйкес, Шығыс Қазақстан облысындағы мемлекеттік сот орындаушыларының жұмыс көлемі төмендегідей болды:
Қаралу үстіндегі атқарушылық іс жүргізулер: жалпы сомасы 206 163 107 822 теңге болатын 1 124 іс.
Аяқталған іс жүргізулер: жалпы сомасы 3 627 572 446 теңге болатын 601 іс.
Нақты орындалған іс жүргізулер: жалпы сомасы 1 414 130 704 теңге болатын 521 іс.
Орындалмаған қалдық: жалпы сомасы 202 535 535 376 теңге болатын 523 іс.
Олардың ішінде 29 іс жүргізу тоқтатыла тұрды.
Атқарушылық іс жүргізулерді тоқтата тұруға қатысты заң бұзушылықтар анықталған жоқ.
Атқарушылық іс жүргізуді тоқтатудың (немесе тоқтатпаудың) заңдылығы.
Мониторинг нәтижелері Шығыс Қазақстан облысының Мемлекеттік атқарушылық қызметі жүргізетін атқарушылық іс жүргізулердің қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес тоқтатылатынын көрсетті. Мәжбүрлеп орындату шаралары «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен алынып тасталады.
2026 жылы атқарушылық іс жүргізуді заңсыз тоқтатудың бір дерегі анықталды.
№ 30/26-63-15 атқарушылық іс жүргізуді мемлекеттік сот орындаушысы Ж.К.Магазов (2026 жылғы 27 қаңтардағы № 02-06/4жқ бұйрық негізінде қызметтен босатылған) 2026 жылғы 15 қаңтарда қозғаған болатын. Бұл іс Шымкент қалалық қылмыстық сотының 2026 жылғы 12 қаңтарда берілген (және 2025 жылғы 17 желтоқсанда заңды күшіне енген) атқарушылық құжаты негізінде, «Changan ALSVIN» көлігін (шасси нөмірі: LS5A2ASE3RD93554; мемлекеттік тіркеу нөмір белгісі: 825 AKE 16) тәркілеуге қатысты жүргізілген еді.
2026 жылғы 30 қаңтарда мемлекеттік сот орындаушысы Д.Ш. Айтбаева Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасына атқарушылық құжатта көрсетілген тұлғалардың атына жылжымалы мүлікке — атап айтқанда, «Changan ALSVIN» көлігіне (мемлекеттік нөмірі 825 AKE 16) құқықтардың тіркелуіне қатысты ақпарат сұратып сауал жолдады.
Сонымен қатар, атқарушылық құжат аталған мүлікке құқықтардың борышкер Н.Б.Нуржанованың немесе қылмыстық іске қатысы бар өзге де тұлғалардың атына тіркелгеніне қарамастан, оны мемлекет пайдасына тәркілеуді талап етеді.
Дегенмен, тәркіленуге жататын мүлікке қатысты мәжбүрлеп орындау шаралары (мысалы, алып қою немесе ұстап қалу) қолданылған жоқ.
2026 жылғы 18 наурызда сот орындаушы В. Арыдовтың (2026 жылғы 23 ақпандағы № 02-06/9 жқ бұйрықпен тағайындалған) қаулысымен және бөлім басшысы Д.Ш. Айтбаеваның бекітуімен атқарушылық іс жүргізу тоқтатылды. Бұл шешім Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасынан алынған жауапқа (2026 жылғы 5 ақпандағы № 5-5-7-72/5-1131 хат) негізделді; онда Н.Б. Нуржанованың немесе қылмыстық іске қатысы бар өзге де тұлғалардың атына жылжымалы мүлікке құқықтардың тіркелмегені көрсетілген болатын.
2026 жылғы 28 мамырда мемлекеттік сот орындаушысы атқарушылық іс жүргізуді тоқтату туралы қаулының күшін жою туралы қаулы шығарды.
2026 жылғы 28 мамырда мемлекеттік сот орындаушысы В.Д. Арыдов Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасына жоғарыда аталған мүліктің мемлекеттік тіркелуіне қатысты ақпаратты, атап айтқанда, мүлік кімнің атына тіркелгені, мекенжайы және тіркелген күні туралы деректерді сұратып сауал жолдады.
Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасынан алынған жауапта «Changan ALSVIN» көлігінің (мемлекеттік нөмірі 825 AKE 16) 2025 жылғы 17 қаңтарда Минап Зилиманның атына тіркелгені расталды.
2026 жылғы 29 мамырда мемлекеттік сот орындаушысы В.Д. Арыдов мүлікті өндіріп алу және борышкердің көлігін тәркілеп, арнайы айыппұл тұрағына орналастыру туралы қаулылар шығарды; аталған қаулылар орындау үшін Шығыс Қазақстан облысы Полиция департаментінің Әкімшілік полиция басқармасына жолданды.
Атқарушылық іс жүргізуді заңсыз тоқтату фактілері расталды.
Әділет департаментінің тәртіптік комиссиясының шешімімен Өскемен қаласы бойынша мәжбүрлеп орындату жөніндегі ауданаралық аумақтық бөлім басшысы - аға сот орындаушысы Д.Ш. Айтбаеваға қатысты тәртіптік жаза – сөгіс түріндегі шара қолданылды (2026 жылғы 26 маусымдағы № 02-08/123 бұйрық).
Айта кету керек, Департамент басшысының нұсқауына сәйкес, атқарушылық іс жүргізуді тоқтатуға және атқарушылық құжаттарды орындалмай қайтаруға қатысты барлық іс-әрекеттерді ШҚО бойынша Мемлекеттік сот орындаушылары қызметі (GSI VKO) Департаменттің Сот орындаушыларының қызметін реттеу және қадағалау бөлімімен келіседі.
Осылайша, атқарушылық іс жүргізуді тоқтата тұру және тоқтату, сондай-ақ аралық шаралардың күшін жою мәселелері Департамент басшылығының тұрақты бақылауында болады.
Іске асырылып жатқан ұйымдастырушылық және бақылау шаралары шешімдердің заңдылығы мен негізділігін қамтамасыз етуге, лауазымды тұлғалар қызметінің ашықтығын арттыруға, сондай-ақ осы саладағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға немесе олардың алдын алуға бағытталған.
Аймақтық жеке сот орындаушыларының мәжбүрлеп орындау іс-шараларын тоқтата тұруының заңдылығына қатысты:
Жеке сот орындаушылары мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті тұлғаларға жатпайтындықтан және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары үшін жауапты субъектілер санатына кірмейтіндіктен, олардың қызметіне мониторинг жүргізілмеген.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 2026 жылғы 8 шілдедегі (№ 11-4-9/500-I) нұсқауына сәйкес, Департамент атқарушылық іс жүргізу материалдарының қайтарылуы, кейіннен қайтару туралы шешімдердің күшінің жойылуы және іс жүргізудің түпкілікті тоқтатылуы орын алған 2 167 атқарушылық іс бойынша жоспардан тыс тексеру жүргізді.
Жоспардан тыс тексеру нәтижелері бойынша Шығыс Қазақстан облысының жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына 62 жеке сот орындаушысына қатысты тәртіптік іс қозғау туралы ресми ұсыным жолданды. Департаменттің ұсынымын қарау қорытындысы бойынша бес жеке сот орындаушысы тәртіптік жауапкершілікке тартылды.
Шығыс Қазақстан облысының жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасы төрағасының орынбасарлары — Н.Б.Ескараеваға, Д.Т. Мырзагалиевке, М.О.Ибраимовқа және Н.Р.Нугумановқа қатысты ресми ұсыным Қазақстан Республикасының жеке сот орындаушыларының республикалық палатасына жолданды. Департаменттің ұсынымын қарау нәтижесінде жеке сот орындаушылары М. Ибраимов, Н. Ескараева және Н. Нугумановқа қатысты «ескерту» түріндегі тәртіптік шара қолданылса, жеке сот орындаушысы Д.Мырзагалиевке «сөгіс» (қатаңдау тәртіптік шара) түріндегі жаза қолданылды.
Департамент сот орындаушыларының атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауын тұрақты түрде қадағалап отырады. Анықталған әрбір заң бұзушылық бойынша оны жою, атқарушылық іс жүргізуге қатысушы тараптардың құқықтарын қалпына келтіру және кінәлі тұлғаларды заңда белгіленген тәртіппен жауапқа тарту жөнінде тиісті шаралар қабылданады.
Қолма-қол ақшаны бақылау шоттарындағы қаражат аумақтық органның активтері болып саналмайды.
Аумақтық орган Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес ұлттық және шетел валютасындағы қаражатты уақытша сақтауға арналған қолма-қол ақшаны бақылау шоттарындағы сомаларды есепке алады.
2025 жылдың басында қазынашылықтың ағымдағы шотындағы (ҚАШ) ақша қалдығы 10 205 849,07 теңгені құрады; есепті кезең ішінде ҚАШ-қа түскен қаражаттың жалпы сомасы 992 182 003,03 теңгеге тең болды; ҚАШ-тан аударылған қаражаттың жалпы сомасы 993 450 044,01 теңгені (оның ішінде мемлекеттік кіріске аударылған 430 577 076,05 теңге) құрады; ал 2025 жылдың соңында ҚАШ-тағы ақша қалдығы 8 937 807,09 теңге болды. 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша ҚАШ-та бес жылдан астам уақыт бойы талап етілмеген сомалар болған жоқ.
2026 жылдың басында Қазынашылықтың ағымдағы шотындағы қаражат қалдығы 8 937 808,09 теңгені құрады; ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында түскен қаражаттың жалпы сомасы 246 720 651,03 теңгеге, ал аударылған қаражаттың жалпы сомасы 246 222 162,47 теңгеге (оның ішінде мемлекеттік кіріске 127 268 396,59 теңге аударылған) тең болды; есепті кезеңнің соңында Қазынашылықтың ағымдағы шотындағы қаражат қалдығы 9 436 296,65 теңгені құрайды.
Борышкерлерден өндіріп алынған талап етілмеген қаражат және мүдделі тұлғаларға арналған өзге де сомалар (оның ішінде шығыстарды өтеу сомалары) аумақтық органның қолма-қол ақшаны бақылау шотында сақталған жағдайда, олар аталған шоттарға аударылған күннен бастап бес жыл өткен соң, аумақтық органның немесе жеке сот орындаушысының ұсынуы негізінде шығарылған сот шешіміне сәйкес бюджетке аударылуға тиіс.
Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласының ауданаралық азаматтық сотының 2026 жылғы 4 маусымдағы № 6310-26-00-2m/6881 ұйғарымына сәйкес, 2020 жылғы 2 желтоқсан мен 2021 жылғы 28 мамыр аралығында Қазынашылықтың жинақтау шотында (ҚЖШ) сақталған, талап етілмеген жалпы сомасы 675 618 теңге 39 тиын болатын қаражат 206108 бюджеттік сыныптау коды (БСК) бойынша республикалық бюджет кірісіне аударылды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының бюджеттік заңнамасы мемлекеттік мекемелердің ақшаны уақытша сақтауға арналған қолма-қол ақшаны бақылау шоттарындағы қаражатты есепке алудың жалпы тәртібін реттейді.
2025 жылы жүргізілген сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау нәтижесінде, аталған уақытша сақтау шоттарына түсетін қаражатты есепке алу мен аударуға қатысты кейбір мәселелердің тиісті нормативтік реттеумен жеткілікті қамтылмағаны, сөйтіп сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жағдай жасайтын алғышарттардың туындағаны анықталды. Талдау қорытындысы негізінде осы мәселе бойынша нормативтік базаны қалыптастыру жөнінде ұсыным берілді.
2026 жылы жүргізілген талдау бұрын анықталған кемшіліктің жойылғанын көрсетті.
Қазіргі уақытта қолма-қол ақшаны уақытша сақтауға арналған бақылау шоттарына түскен қаражатты есепке алу және аудару тәртібі Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің нормативтік құқықтық актілерімен реттеледі.
Атап айтқанда, мыналар бекітілді:
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2026 жылғы 11 тамыздағы № 776 бұйрығымен бекітілген «Борышкерден өндіріп алынған және қаражатты уақытша ұстап тұруға арналған қолма-қол ақшаны бақылау шотынан кредиторға аударуға жататын қаражатты аудару қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» қағидалар;
Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2026 жылғы 11 тамыздағы № 775 бұйрығымен бекітілген, өзгерістер мен толықтырулар енгізілген «Мемлекеттік сот орындаушыларының қаулыларының үлгілік нысандарын бекіту туралы» қағидалар.
Осылайша, 2025 жылғы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін талдау нәтижесінде әзірленген ұсыным орындалды. Қаражатты есепке алу және аудару рәсімі реттеліп, соның нәтижесінде бұрын анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелі жойылды.
2026 жылғы талдау нәтижелері бойынша бұл салада сыбайлас жемқорлық тәуекелдері анықталған жоқ.
Жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар өкілдерінен түскен өтініштер
2025 жылы жеке және заңды тұлғалардан барлығы 5 574 өтініш келіп түсті; олардың құрамына 246 шағым, 4 249 өтініш және 695 басқа да құжаттар (сұрау салулар, хабарламалар) кірді.
Осы өтініштердің 4 239-ы қаралып, 68-і қазіргі уақытта қаралу үстінде, ал 883-і тиісті органдарға жолданды. Негізді деп танылған 16 шағым тіркелді; олардың 14-і сот шешімдерін орындауға (жеке сот орындаушыларының қатысуымен), ал 2-уі заңгерлік қызмет көрсетуге (нотариус немесе адвокат әрекеттеріне) қатысты болды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың өкілдерінен барлығы 2 248 өтініш келіп түсті; олардың 691-і басқа мекемелерге жолданды.
Келіп түскен өтініштердің ішінде 123-і шағым болды; оларды қарау нәтижесінде жеке сот орындаушыларына қатысты 8 шағымның негізді екені анықталды.
Келіп түскен өтініштердің 1 210-ы сот шешімдерін орындау мәселелеріне қатысты болды.
Талдау нәтижесінде өтініштерді (шағымдарды) қарауға қатысты мынадай негізгі мәселелер (тәуекелдер) анықталды:
Талдау барысында жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау кезінде заңнамада белгіленген мерзімдердің бұзылу жағдайларының орын алмағаны анықталды.
Сонымен қатар, өтініштерді (шағымдарды) қарау барысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне жағдай туғызуы мүмкін белгілі бір мәселелер анықталды, атап айтқанда:
өтініштерді тиіссіз немесе сапасыз қарау жағдайлары;
жеке және заңды тұлғалардан бір мәселе бойынша қайта өтініштердің келіп түсуі.
Аталған мәселелер Әділет департаментінің қызметін бағалауға теріс әсер етуі және азаматтардың өтініштерінде көтерілген мәселелерді шешу бойынша қабылданған шаралардың тиімділігінің жеткіліксіздігін көрсетуі мүмкін.
Сот шешімдерін орындауға қатысты өтініштердің айтарлықтай көлемін ескере отырып, олардың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 2026–2030 жылдарға арналған даму жоспарында белгіленген нысаналы индикаторлар мен тікелей нәтиже көрсеткіштеріне қол жеткізуге тигізетін әсерін атап өткен жөн.
Сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту және олардың алдын алу мақсатында мынадай шараларды қабылдау ұсынылады:
- Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінде белгіленген талаптарға сәйкес жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін жан-жақты, объективті және сапалы қарауды қамтамасыз ету, сондай-ақ берілетін жауаптардың сапасы мен негізділігіне ішкі бақылауды күшейту;
- бір мәселе бойынша қайталанатын сауалдар мен шағымдардың себептерін талдау, сондай-ақ анықталған себептерді жою және өтініш берушілер көтерген мәселелердің толық шешілуін қамтамасыз ету үшін нақты әрі тиімді шаралар қабылдау;
- проблемалық тұстарды анықтау және негізді шағымдардың қайталануына жол бермеу мақсатында алдын алу шараларын қабылдау үшін сот шешімдерінің орындалуына қатысты сауалдар мен шағымдарға жүйелі түрде мониторинг жүргізуді қамтамасыз ету.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылды жоспарлау
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шараларды жоспарлау – сыбайлас жемқорлыққа алып келетін себептер мен жағдайларды жүйелі түрде жоюдың негізгі тетігі.
Әділет департаментінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылды жоспарлау Департамент басшысының бұйрығымен бекітілген 2025 және 2026 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы жоспар негізінде жүзеге асырылады.
2025 жылы Департаменттің аумақтық бөлімшелерімен бірлесіп, сыбайлас жемқорлыққа қарсы барлығы 14 іс-шара өткізілді, оның ішінде: 7 семинар, 2 радиохабар, 2 газет жарияланымы, 1 дәріс және 2 кездесу (ақпараттық-насихаттау тобының отырысы) бар.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Департаменттің аумақтық бөлімшелерімен бірлесіп, сыбайлас жемқорлыққа қарсы барлығы 10 іс-шара өткізілді, оның ішінде: семинарлар - 3; дәрістер - 2; дөңгелек үстелдер - 1; кездесулер/ақпараттық-насихаттық топ сессиялары - 1; газет басылымдары- 1; радио көрсетілімдері -1; теледидар көрсетілімдері - 1.
ҚОРЫТЫНДЫ:
Әділет департаментінің қызметіндегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің ішкі талдауы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің нормативтік құқықтық актілерде де, ұйымдастырушылық-басқару қызметінде де сақталатынын көрсетті; сыбайлас жемқорлыққа қарсы алдын алу шараларынан оң нәтижелерге қол жеткізу үшін бұл тәуекелдерді азайту қажет.
Анықталған сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жою және барынша азайту мақсатында, есепке қол қойылған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде ұсынылған шараларды іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспарын әзірлеу және бекіту ұсынылады.
Жұмыс тобы ішкі талдау нәтижелері негізінде бір ай ішінде ұсынымдардың орындалу барысына мониторинг жүргізіп, оны бағалауы тиіс.
Келісілді:
Комиссия мүшелері: Г.Сарбасова
А.Бакибаева
Р.Нурсадыкова А.Калимолдина
А.Раева
Комиссия төрағасы Ф.Слямова