Авторлық құқық-автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары; сабақтас құқықтар-орындаушының, фонограмма жасаушының, эфирлік және кабельдік хабар таратуды ұйымдастырудың мүліктік құқықтары және орындаушының жеке мүліктік емес құқықтары;3-бап. Қазақстан Республикасының Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңнамасы
Қазақстан Республикасының Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінен, осы Заңнан және оған сәйкес шығарылатын басқа да нормативтік актілерден тұрады.
Авторлық құқық-автордың (құқық иеленушінің) қолданыстағы заңнамамен бекітілген және туындыны пайдалануға, сондай-ақ автордың жеке мүліктік емес құқықтарын іске асыруға бағытталған құқықтарының жиынтығы.
Қазақстанда, әлемнің көптеген басқа елдеріндегідей, авторлық құқық шығарманың мақсаты мен қадір-қасиетіне, сондай-ақ оны білдіру тәсіліне қарамастан, шығармашылық қызметтің нәтижесі болып табылатын ғылым, әдебиет және өнер туындыларына қолданылады.
Басқаша айтқанда, Авторлық құқықты құқықтық қорғауды қамтамасыз ету үшін шығарманың мақсаты, мазмұны мен қадір-қасиеті маңызды емес. Бұл жағдайда мақсат туындыны құрудың мақсаттары және оны пайдаланудың болашақ тәсілі (оқыту, пайда табу мақсатында жүзеге асыру, жеке мотивтер және т.б.); мазмұны мен артықшылықтары - оның жағымды сипаттағы әртүрлі ерекше қасиеттері. Заң белгілі авторлардың, классиктердің шығармаларын да, балалардың, жас және бастаушы авторлардың туындыларын да тең дәрежеде қорғайды.
Авторлық құқықтың кеңінен танымал объектілерінен басқа (әдеби, музыкалық, аудиовизуалды, фотографиялық (және ұқсас) туындылар, компьютерлерге арналған бағдарламалар, кескіндеме, мүсін, графика және дизайн туындылары), авторлық құқық объектілеріне туынды туындылар (аудармалар, өңдеулер, аннотациялар, рефераттар, шолулар және ғылым, әдебиет және өнер туындыларын басқа да қайта өңдеу) жатады) және әртүрлі шығармашылық композициялық шығармалар (соның ішінде әртүрлі жинақтар (энциклопедиялар, антологиялар, мәліметтер базасы). Шығармашылық іс-әрекеттің нәтижесі ретінде шығарма өзіндік және жаңашылдық белгілерін қамтиды. Әрбір жаңа ән немесе кітап тыңдаушыға немесе оқырманға бұрын белгілі болмауы керек, басқа шығарманы мүлдем қайталамауы керек. Бұл өзіндік ерекшелік.
Заңнаманың талаптарына сәйкес туындыны білдірудің әртүрлі тәсілдері мен формалары маңызды емес. Бірақ мұндай өрнектің өзі болуы керек, яғни өнім объективті түрде көрсетілуі керек. Бұл шығарманың шығармашылық идея түрінде ғана емес, автордың ойлары мен басында ғана емес, одан бөлек болатындығын білдіреді. Басқа (автордың өзінен басқа) адамдар шығармамен танысуға әлеуетті мүмкіндікке ие болуы керек. Сонымен бірге, Авторлық құқық идеяларға, әдістерге, процестерге, жүйелерге, әдістерге, тұжырымдамаларға, принциптерге, ашылуларға, фактілерге қолданылмайтынын еске салу қажет, алайда бұл объектілерді қорғауға кедергі келтірмейді, мысалы, Патенттік құқық.
Авторлық құқық қандай да бір объективті түрде бар жарияланған туындыларға да, жарияланбаған туындыларға да қолданылады: жазбаша, ауызша, дыбыстық немесе бейнежазбалар (мысалы, механикалық, магниттік, цифрлық, оптикалық), кескіндер (мысалы, сурет, эскиз сурет, жоспар, сызба, кино -, теле -, бейне немесе фотокадр) немесе кез-келген басқа өрнек формалары.
Ағылшын тілінен сабақтас құқықтар сөзбе-сөз Көрші (көрші) немесе байланысты (байланысты) деп аударылады.
Сабақтас құқықтар-орындаушыларға, фонограмма жасаушыларға және эфирлік немесе кабельдік хабар тарату ұйымдарына берілетін айрықша құқықтар. Сабақтас құқықтардың негізгі мазмұны осыған байланысты,
үшінші тұлғалардың фонограммаларды, радио және телебағдарламаларды, сондай-ақ орындаушылардың шығармашылық нәтижелерін пайдалануы орындауды жүзеге асыратын әртістің не дыбыс жазуды жасаған ұйымдардың, не радио мен теле ұйымдардың келісімін талап етеді. Сабақтас құқықтардың мақсаты-көпшілікке қол жетімді туындыларды жасауға ықпал ететін нақты жеке және заңды тұлғалардың заңды мүдделерін қорғау.
Бір жарқын мысал-композитордың шығармасын көпшілікке орындайтын әнші немесе музыкант. Осы сабақтас құқықтардың жалпы мақсаты-шығарманы көпшілікке жеткізу процесінде елеулі шығармашылық, техникалық немесе ұйымдастырушылық шеберлікті енгізетін адамдардың немесе ұйымдардың заңды мүдделерін қорғау.
Сабақтас құқықтар-орындаушыларға, фонограмма жасаушыларға және эфирлік немесе кабельдік хабар тарату ұйымдарына берілетін айрықша құқықтар. Сабақтас құқықтардың негізгі мазмұны үшінші тұлғалардың фонограммаларды, радио және телебағдарламаларды, сондай-ақ орындаушылардың шығармашылық нәтижелерін пайдалануы орындауды жүзеге асыратын әртістің не дыбыс жазуды жасаған ұйымдардың, не радио мен теле ұйымдардың келісімін талап ететіндігіне байланысты. Сабақтас құқықтардың мақсаты-көпшілікке қол жетімді туындыларды жасауға ықпал ететін нақты жеке және заңды тұлғалардың заңды мүдделерін қорғау. Бір жарқын мысал-композитордың шығармасын көпшілікке орындайтын әнші немесе музыкант. Осы сабақтас құқықтардың жалпы мақсаты-шығарманы көпшілікке жеткізу процесінде елеулі шығармашылық, техникалық немесе ұйымдастырушылық шеберлікті енгізетін адамдардың немесе ұйымдардың заңды мүдделерін қорғау.