Патенттік кооперация туралы шарт (ағылш. Patent Cooperation Treaty, PCT) - 1970 жылы жасалған Патенттік құқық саласындағы халықаралық шарт. "Бірнеше елдерде мұндай қорғау қажет болған кезде өнертабыстарды қорғауды жеңілдету және үнемді ету"үшін жасалған.
Шарт "PCT жүйесінің" негізі болып табылады, ол өз кезегінде Уағдаласушы мемлекеттердің әрқайсысында өнертабыстарды қорғау үшін патенттік өтінімдерді берудің бірыңғай рәсімін қамтамасыз етеді. PCT процедурасы бойынша берілген патенттік өтінім "халықаралық өтінім" немесе "PCT өтінімі"деп аталады.
Халықаралық өтінім белгіленген тілдердің бірінде бір "алушы ведомствоға" (Receiving Office, RO) беріледі. Егер беру кезінде бұрын берілген өтінім бойынша басымдық сұралса, онда мұндай беру басымдық берілген күннен бастап 12 айға дейінгі мерзімде жүзеге асырылуға тиіс.
Бұл ведомство өтінім беруші патент бажын төлегеннен кейін өтінімнің талаптарға сәйкестігіне формальды тексеру (формальды сараптама) жүргізеді. Халықаралық өтінім белгіленген талаптарға сәйкес келген жағдайда өтінімнің бір данасы ДЗМҰ-ның халықаралық бюросына, ал екіншісі "халықаралық іздестіру органына" (ағылш. Өтініш берушінің таңдауы бойынша International Searching Authority, ISA). Өтінім беруші " халықаралық алдын ала сараптама жасау органында "(ағылш. International Preliminary Examining Authority, IPEA). "Халықаралық іздеу органы" өтінімнің мәні болып табылатын техникалық шешімнің патентке қабілеттілігі туралы жазбаша қорытынды береді.
18 ай өткеннен кейін берілген өтінімді халықаралық жариялау жүргізіледі.
20, 30 немесе 31 ай өткеннен кейін (көрсетілген немесе таңдалған мемлекетке байланысты) Ұлттық фазаға — әрбір таңдалған немесе көрсетілген мемлекетте іс қағаздарын жүргізуге, кейіннен қорғау құжатын (ұлттық патентті) алуға көшу жүргізіледі.
РСТ "халықаралық патент" беруді көздемейді, өйткені мұндай жоқ және патент беру әрбір ұлттық немесе өңірлік билік органының құзыреті болып табылады.
Патенттік кооперация туралы шарттың қатысушылары болып табылатын" Уағдаласушы мемлекеттер" халықаралық Патенттік кооперация одағын " (ағылш. International Patent Cooperation Union).
PCT жүйесі қандай мәселені шешеді?
Патенттік қорғау аумақтық принцип бойынша әрекет ететіні белгілі. Бір елде патентпен қорғалған өнертабысты басқа елдерде үшінші тұлғалар кедергісіз пайдалана алады. Әрбір берілген патент жарияланады (ноу-хаудан айырмашылығы) және патенттелген зат (технология) кез-келген басқа елде жұмыс істейтін кез-келген адамды заңды негізде көшіре алады.
Жасалған техникалық шешімді кеңінен қорғау үшін өнертапқыш әр елде (немесе патенттік конвенцияларға мүше елдер тобында) патент алуға тиіс.
Әрине, жасалған шешімді патенттеу өнертапқыш өнертабысты пайдалануға байланысты қызметті дамытуды жоспарлаған елдерде ғана маңызды (дербес немесе лицензия беру арқылы). Өнертабысты жасағаннан кейінгі бірінші кезеңде оның экономикалық әлеуетін, әсіресе шет елдерге қатысты бағалау қиын болуы мүмкін. Сондықтан, өзін-өзі ақтау перспективаларын түсінбестен, компаниялар (және одан да жеке өнертапқыштар) қандай да бір мемлекетте өнертабысты қымбат патенттеуге қаражат бөлу туралы шешім қабылдай алмайды.
Патенттік кооперация туралы шарт (Patent Cooperation Treaty – PCT) дәл осы мәселені шешеді. Бұл өнертапқышқа белгілі бір елде өнертабысты патенттеу туралы шешімді екі жарым жылға кейінге қалдыруға және өнертабыстың басымдығын сақтауға мүмкіндік береді.
Халықаралық өтінім (PCT) дегеніміз не?
Әрбір елде патенттік өтінім берудің орнына өнертапқыш өзінің ұлттық патенттік ведомствосына (немесе Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының халықаралық бюросына) "халықаралық өтінім"деп аталатын өтінім бере алады. Бұл ретте өтініш беруші өзінің өнертабысына патент алуға одан әрі ниет білдірген елдердің тізбесін көрсетуі тиіс. Халықаралық өтінімдегі елдерді көрсету ешқандай қосымша шығындарға әкеп соқпайтыны және өнертапқышқа ешқандай міндеттемелер жүктемейтіні маңызды.
Егер болашақта өнертапқыш оны шынымен қызықтыратын елдердің тізімін анықтаса, ол PCT өтінімі негізінде осы елдерде патент алуға өтініш бере алады (бұл процедура "халықаралық өтінімді ұлттық кезеңге ауыстыру"деп аталады). PCT өтінімін патенттік конвенцияларға қатысты ұлттық (немесе "өңірлік") фазаға ауыстыру бірінші (басым) өтінім берілген күннен бастап 30 немесе 31 ай ішінде (юрисдикцияға байланысты) жүргізілуі мүмкін.
Халықаралық өтінімді беру күні көрсетілген мерзімдер сақтала отырып, өтінім ұлттық фазаға ауыстырылған әрбір елдің патенттік ведомствосына өтінімді беру күні болып танылады.
Халықаралық патенттеудің ықтимал стратегиялары
PCT жүйесі 1883 жылғы Өнеркәсіптік меншікті қорғау жөніндегі Париж конвенциясына енгізілген идеялардың логикалық дамуының нәтижесі болып табылады, ол бір елде патенттік өтінім берген өнертапқышқа басымдық күнінен бастап 12 ай ішінде Конвенцияға қол қоюшы басқа елдің ведомствосына өтінім берген кезде басымдық күнін сақтауға мүмкіндік береді.
Осылайша, халықаралық патенттеуге қызығушылық танытқан өнертапқыштың бірнеше стратегия нұсқалары бар:
Халықаралық өтінім беру "халықаралық патент"алу мүмкіндігін қамтамасыз етпейді. Мұндай ұғым негізінен жоқ, өйткені патенттік қорғау нақты юрисдикцияларда беріледі.
Павлодар облысы Әділет департаменті
зияткерлік меншік құқықтары бөлімі бас маманы,
«ҚЗО» РКБ мүшесі Адиль Ерланович Тукенов