Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ). Ұйымның міндеттері мен мақсаттары.
Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы (ДЗМҰ) зияткерлік меншікті қорғау жөніндегі түрлі конвенцияларды реттеу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымымен құрылды. ДЗМҰ-ның негізгі қызметі шығармашылық қызметі үшін сыйақы беретін, инновацияларды ынталандыратын және қоғамның мүдделерін сақтай отырып, экономикалық дамуға үлес қосатын теңдестірілген және қол жетімді Халықаралық зияткерлік меншік жүйесін дамытуға арналған.
ДЗМҰ зияткерлік меншікті адамның нақты шығармашылық қызметінің нәтижесі ретінде анықтайды. Ол екі негізгі бөлімді қамтиды — Өнеркәсіптік меншік және авторлық құқық. ДЗМҰ ережелеріне сәйкес өнеркәсіптік меншікке Өнертабыстар, пайдалы модельдер, өнеркәсіптік үлгілер, тауарлық белгілер, ұжымдық белгілер, қызмет көрсету белгілері, авторлық құқық — әдеби, музыкалық, көркем, фотографиялық, кинематографиялық және басқа да туындылар жатады.
ДЗМҰ-ның негізгі функциялары: бүкіл әлемде зияткерлік меншікті қорғауды жақсартуға және осы саладағы ұлттық заңнамаларды үйлестіруге арналған іс-шараларды әзірлеуге жәрдемдесу; Париж одағының, осы Одаққа байланысты құрылған арнайы одақтардың және Берн одағының әкімшілік функцияларын орындау; зияткерлік меншікті қорғауға жәрдемдесуге арналған кез келген басқа халықаралық келісімді жүзеге асыру бойынша әкімшілендіруді өзіне қабылдау немесе зияткерлік меншікті осындай әкімшілендіруге қатысу болып табылады.; зияткерлік меншікті қорғауға жәрдемдесуге арналған халықаралық келісімдер жасасуға жәрдемдесу; зияткерлік меншік саласында құқықтық-техникалық көмек сұрайтын мемлекеттерге ынтымақтастық ұсыну; зияткерлік меншікті қорғауға қатысты ақпаратты жинау және тарату, осы саладағы зерттеулерді жүзеге асыру және көтермелеу және осындай зерттеулердің нәтижелерін жариялау; Халықаралық зияткерлік меншікті қорғауды жүзеге асыратын қызметтердің жұмысын қамтамасыз ету және тиісті жағдайларда осы салада тіркеуді, сондай-ақ осы тіркеуге қатысты мәліметтерді жариялауды жүзеге асыру.
ДЗМҰ функцияларының жоғарыда келтірілген тізімінен көрініп тұрғандай, оның қызметі жан-жақты. ДЗМҰ қызметінің маңызды бағыты-оған кіретін одақтарды әкімшілік басқару. Қазіргі уақытта ДЗМҰ Өнеркәсіптік меншікті қорғауға байланысты 26 шарт пен келісімге қатысты әкімшілік басқаруды жүзеге асырады: Локарн келісімі; Ницца келісімі; Страсбург келісімі; Вена келісімі; Будапешт шарты; Гаага келісімі; Лиссабон келісімі; сауда белгілері жөніндегі Мадрид келісімі; Мадрид ХАТТАМАСЫ; Патенттік ынтымақтастық туралы шарт (PCT); Пекин аудиовизуалды орындау туралы шарт; Берн конвенциясы; Брюссель конвенциясы; шығу тегі туралы Мадрид келісімі; Марракеш Зағиптар мен көру қабілеті бұзылған немесе басқа да мүмкіндіктері шектеулі адамдардың жарияланған туындыларға баспа ақпаратын қабылдауын жеңілдету туралы шарт; Найроб шарты; Париж конвенциясы; патент құқығы туралы шарт; фонограммалар туралы Конвенция; Рим конвенциясы; Сингапур тауар белгілері туралы заңдар туралы шарт; Тауар белгілері туралы заңдар туралы шарт; Вашингтон; ДЗМҰ-ның авторлық құқық жөніндегі шарты; ДЗМҰ-ның орындаулар мен фонограммалар жөніндегі шарты.
ДЗМҰ-ның құрылтайшы құжаттарына сәйкес төрт басқарушы органы бар: Бас Ассамблея; қауымдастық; Үйлестіру Комитеті; Халықаралық бюро.
Бас Ассамблея-бұл ұйымның негізгі мәселелерін шешуге өкілеттік берілген ДЗМҰ-ның халықаралық органы. Бас Ассамблея, атап айтқанда, мынадай мәселелерді шешеді: ДЗМҰ-ның Бас директорын тағайындайды; ДЗМҰ-ның Бас директорының, үйлестіру комитетінің есептерін қарайды және бекітеді және оларға барлық қажетті нұсқаулықтарды береді; одақтарға ортақ шығыстардың үш жылдық бюджетін қабылдайды; ДЗМҰ-ның Бас директоры ұсынатын халықаралық келісімдерді жүзеге асыруға қатысты іс-шараларды мақұлдайды; ДЗМҰ-ның қаржы регламентін қабылдайды; Хатшылықтың жұмыс тілдерін айқындайды; мемлекеттерді Конвенцияның тараптары болуға шақырады. Бас Ассамблея ДЗМҰ құратын Конвенцияның Тараптары болып табылатын және ДЗМҰ-ның әкімшілік басқаруындағы қандай да бір одақтардың мүшелері болып табылатын мемлекеттерден тұрады.
Қауымдастық ДЗМҰ-ның әкімшілік басқаруындағы қандай да бір одаққа мүшелігіне қарамастан, ДЗМҰ құру туралы Конвенцияның Тараптары болып табылатын мемлекеттерден тұратын ДЗМҰ органы болып табылады. Қауымдастық келесі мәселелерді шешеді: зияткерлік меншік саласында ортақ мүддені білдіретін мәселелерді талқылайды және одақтардың құзыреті мен дербестігін ескере отырып, тиісті ұсыныстарды қабылдай алады; қауымдастық бюджеті шегінде заң-техникалық көмектің үш жылдық бағдарламасын қабылдайды; ДЗМҰ құратын Конвенцияға түзетулерді қабылдайды; ДЗМҰ мүшесі болып табылмайтын мемлекеттерді, сондай-ақ қауымдастық отырысына байқаушылар ретінде жіберілуі мүмкін үкіметаралық және халықаралық ұйымдарды айқындайды.
Үйлестіру комитеті Бас Ассамблея мен қауымдастықтың консультативтік және атқарушы органы ретінде әрекет етеді. Үйлестіру комитеті мынадай мәселелерді шешеді: одақтар органдарына, Бас Ассамблеяға, қауымдастықтарға және ДЗМҰ-ның Бас директорына екі немесе одан да көп одақтар немесе бір немесе одан да көп одақтар мен ДЗМҰ үшін ортақ мүддені білдіретін барлық әкімшілік, қаржылық және басқа мәселелер бойынша кеңестер береді; Бас Ассамблеяның күн тәртібінің жобасын дайындайды; күн тәртібінің жобасын, сондай-ақ қауымдастықтың бағдарламасы мен бюджетінің жобаларын дайындайды.; одақтарға ортақ шығыстардың үш жылдық бюджеті мен қауымдастықтың үш жылдық бюджеті негізінде, сондай-ақ үш жылдық заңды-Техникалық Көмек бағдарламасы негізінде тиісті жылдық бюджеттер мен бағдарламаларды қабылдайды; ДЗМҰ бас директорының өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін немесе оның лауазымы бос болған кезде Бас Ассамблеяға осы лауазымға тағайындау үшін кандидатты ұсынады; егер ДЗМҰ-ның Бас директоры лауазымы Бас Ассамблеяның екі сессиясы арасындағы кезеңде бос болса, ДЗМҰ-ның жаңа Бас директоры лауазымына кіріскенге дейінгі мерзімге бас директордың міндетін атқарушыны тағайындайды.
Халықаралық бюро ДЗМҰ хатшылығының функцияларын орындайды. Оны ДЗМҰ Бас директоры басқарады және бюджеттер мен бағдарламалар жобаларын, ДЗМҰ қызметі туралы есептерді дайындайды, оларды мүдделі мемлекеттер үкіметтерінің және одақтар мен ДЗМҰ-ның құзыретті органдарының назарына жеткізеді. Халықаралық бюро ДЗМҰ әкімшілік басқаруды жүзеге асыратын келісімдердің көпшілігінің депозитарийі ретінде әрекет етеді.
ДЗМҰ зияткерлік меншік саласындағы қолданыстағы халықаралық келісімдерді тануды қамтамасыз ету, оларды жаңарту және қайта қарау, жаңа халықаралық шарттарды әзірлеу бойынша үлкен жұмыс атқарады.
Павлодар облысы Әділет департаменті
зияткерлік меншік құқықтары бөлімі бас маманы,
«ҚЗО» РКБ мүшесі Адиль Ерланович Тукенов