Әкімшілік жауапкершілік.
Қоғамымызда қордаланып, шешілмей жүрген мәселе өте көп. Соның
бірі сот шешімінің жылдар бойы орындалмауымен тікелей байланысты.
Еліміздің Конституциясына сай сот шешімі мінсіз орындалуы керек. Өйткені
сот шешімі сонысымен құнды. Алайда, құзырлы органдарға жүгінушілер
көбінесе сот шешімінің әлі қозғалыссыз тұрғанын, орындалмай жатқанын
айтып ренішін білдіреді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабына сәйкес
әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына
құқығы бар. Бұл конституциялық норма өзінің құқықтарын, бостандықтары
мен заңды мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгіну құқығы ғана емес, сонымен
қатар борышкер сот шешімімен белгіленген өз міндеттерін ерікті түрде
орындамаған жағдайда сот шешімін орындауды талап ету құқығын да
қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Конституциясының 76-
бабының 3-бөлігінде де көрсетілгендей соттар шешімдерінің, үкімдері мен
өзге де қаулыларының Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші
болады. Бірақ сот актілерін міндетті түрде орындау және оларды
орындалмағаны үшін жауапкершілік туралы жоғарыда аталған
Конституциялық нормаларға қарамастан, көптеген сот шешімдері мен
үкімдері жылдар бойы орындалмай келеді.
Әрбір орындалмаған сот актісі сот төрелігінің салтанат құруына бүкіл
сот жүйесінің тиімділігіне күмән тудырады, ал сот шешімдерінің
орындалмауы сот жүйесінің жұмысының сапасына кері әсерін тигізеді.
Сот орындаушылары борышкерді сот актісін орындауға мәжбүрлеу
үшін заңда көзделген ықпал етудің барлық тетіктерін пайдаланады, яғни сот
актілері мен атқарушылық құжаттарды өндірісіне алған кезде орындауды
қамтамасыз етуге бағытталған Заңда көзделген шараларды дереу
қабылдайды.
Заңды күшіне енген сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін
не атқарушылық құжатты орындамау, сол сияқты олардың орындалуына
кедергі жасау заңда көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.
Сот актісін және судьяның талаптарын орындалмағаны үшін борышкер
және сотталған адам әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке
тартылуы мүмкін.
Айталық, әкімшілік жауапкершілік – заңдық жауапкершіліктің ерекше
түрі, ол өкілетті органдардың немесе лауазымды адамдардың Әкімшілік
құқық бұзушылық жасаған адамдарға әкімшілік жазалар қолдануынан
көрінісін табады. Әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жазалар
қаралған. Әкімшілік жаза қолдану сотталған болып табылмайды және
жұмыстан шығаруға жатпайды. Жазаға тартылған адам тағайындалған
мерзім өткенше әкімшілік жазасы бар адам болып саналады. Әкімшілік
жауапкершіліктің шаралары әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді
реттейтін заңдарға сәйкес қолданылады. Сонымен, әкімшілік жауапкершіліктің басқа түрлерінен айыратын біраз ерекшеліктері бар.