Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабының 3-тармағына сәйкес Әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы бар.
"Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес адвокаттар мен заң консультанттары жеке және заңды тұлғаларға тегін негізде заң көмегін көрсетеді.
Соттарда, қылмыстық қудалау органдарында, өзге де мемлекеттік органдар мен мемлекеттік емес ұйымдарда жеке тұлғалардың мүдделерін қорғау және өкілдік ету түріндегі мемлекет кепілдік берген заң көмегі көрсетіледі:
- әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша, егер:
1) бұл туралы әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адам өтініш жасайды;
2) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адам дене немесе ақыл-ой кемістіктеріне байланысты өзінің қорғану құқығын дербес жүзеге асыра алмайды;
3) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адам іс жүргізу жүргізілетін тілді білмейді;
4) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адам кәмелетке толмаған болып табылады;
- істі азаматтық істер бойынша сотта қарау кезінде:
1) асыраушысының қайтыс болуымен келтірілген зиянды өтеу туралы даулар бойынша талапкерлерге;
2) талапкерлерге жұмысқа байланысты денсаулығының зақымдануынан не қылмыстық құқық бұзушылықтан келтірілген зиянды өтеу туралы даулар бойынша;
3) ата-анасының қамқорлығынсыз қалған кәмелетке толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз етуге және қорғауға байланысты даулар бойынша талапкерлер мен жауапкерлерге;
4) Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасына сәйкес жәбірленушілердің құқықтары мен заңды мүдделерін тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қамтамасыз етуге және қорғауға байланысты даулар бойынша талапкерлер мен жауапкерлерге;
5) Ұлы Отан соғысына қатысушылар болып табылатын, кәсіпкерлік қызметке байланысты емес даулар бойынша талапкерлер мен жауапкерлерге, жеңілдіктер бойынша Ұлы Отан соғысына қатысушыларға теңестірілген адамдарға, сондай-ақ басқа мемлекеттердің аумағындағы жауынгерлік іс-қимылдар ардагерлеріне, мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерге, бірінші және екінші топтағы мүгедек адамдарға, жасына байланысты зейнеткерлерге;
6) заңға сәйкес ақталғандарға зиянды өтеу туралы даулар бойынша талапкерлерге;
- қорғаушының қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысуы, егер:
1) бұл туралы күдікті, айыпталушы, сотталушы, сотталған, ақталған адам өтініш жасайды;
2) күдікті, айыпталушы, сотталушы, сотталған ,анный кәмелетке толмаған;
3) күдікті, айыпталушы, сотталушы, сотталған, дене немесе ақыл-ой кемістігіне байланысты ақталған адам өзінің қорғану құқығын дербес жүзеге асыра алмайды;
4) күдікті, айыпталушы, сотталушы, сотталған, оправ сот ісін жүргізу жүргізілетін тілді білмейді;
5) адам жаза ретінде он жылдан астам мерзімге бас бостандығынан айыру немесе өмір бойы бас бостандығынан айыру тағайындалуы мүмкін қылмыс жасады деп күдіктенеді, айыпталады;
6) күдіктіге, айыпталушыға, сотталушыға, сотталғанға бұлтартпау шарасы ретінде күзетпен ұстау қолданылған немесе олар стационарлық сот-психиатриялық сараптамаға мәжбүрлеп жіберілген;
7) күдіктілердің, айыпталушылардың, сотталушылардың, сотталғандардың, ақталғандардың, олардың біреуінің қорғаушысы бар мүдделерінің арасында қайшылықтар болса;
8) қылмыстық процеске жәбірленушінің (жеке айыптаушының) немесе азаматтық талапкердің өкілі қатысады;
9) істі қарау кезінде сотқа мемлекеттік айыптауды қолдайтын прокурор (мемлекеттік айыптаушы)қатысады;
10) күдікті, айыпталушы, сотталушы, сотталған ,анный Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде болады және қылмыстық қудалау органдарына немесе сотқа келуден жалтарады;
11) іс жүргізу келісімі және оны жасасу туралы өтінішхат мәлімделген.
2022 жылдың тамызында мемлекет кепілдік берген заң көмегін көрсету саласындағы кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар күшіне енді.
Басты жаңалықтардың бірі-құқықтық кеңес беру түрінде мемлекет кепілдік берген заң көмегін алуға құқығы бар адамдар тобын ұлғайту.
Құқықтық кеңес беруді адвокаттар мен заң кеңесшілері ақысыз негізде көрсетеді:
1) алимент өндіріп алу, зейнетақы мен жәрдемақы тағайындау, оңалту, босқын немесе қандас мәртебесін алу мәселелері бойынша жеке тұлғаларға, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған кәмелетке толмағандарға;
2) жыныстық зорлық-зомбылық, адам саудасы, терроризм актісі құрбандарына не осы мәртебеге немесе жағдайға байланысты олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету және қорғау мәселелері бойынша азаптауға ұшырағандарға;
3) асыраушысының қайтыс болуынан келтірілген зиянды өтеу мәселелері бойынша жеке тұлғаларға;
4) Жеке тұлғаларға жұмысқа байланысты денсаулығының зақымдануынан келтірілген не қылмыстық құқық бұзушылықтан келтірілген зиянды өтеу мәселелері бойынша;
5) Ұлы Отан соғысына қатысушылар болып табылатын жеке тұлғаларға, жеңілдіктері бойынша Ұлы Отан соғысына қатысушыларға теңестірілген адамдарға, сондай-ақ басқа мемлекеттердің аумағындағы жауынгерлік іс-қимылдар ардагерлеріне, мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерге, бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар адамдарға, жасына байланысты зейнеткерлерге, кәсіпкерлік қызметке байланысты емес мәселелер бойынша;
6) кәсіпкерлік қызметпен байланысты емес мәселелер бойынша көп балалы отбасыларға;
7) Кәсіпкерлік қызметпен байланысты емес мәселелер бойынша облыстарда, республикалық маңызы бар қалаларда, астанада белгіленген кедейлік шегінен бір айда жан басына шаққандағы орташа табысы бар аз қамтылған адамдарға (отбасыларға).
Азаматтардың осы санаттары тегін заңгерлік кеңес ала алады:
Қостанай облыстық адвокаттар алқасында (Қостанай қ., Тәуелсіздік к-сі, 111, тел. 56 78 65);
Қостанай облысының заң консультанттары палатасында "Заңгер" (Қостанай қ., Баймағамбетов к-сі, 199 үй, тел. 8 777 614 33 20).
Жетекші маман
құқықтық түсіндіру жұмысы жөніндегі бөлім
және халыққа заңгерлік қызмет көрсету
Қостанай облысының Әділет департаменті
Сүлейменова Алина