Атқарушылық іс жүргізудің міндеттері сот шешімдерінің, азаматтық және әкімшілік істер бойынша ұйғарымдардың, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша нұсқамалар мен қаулылардың, мүліктік өндіріп алу бөлігінде қылмыстық істер бойынша үкімдер мен қаулылардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес өзге де органдардың қаулыларының негізінде берілетін атқарушылық құжаттарды мәжбүрлеп орындатуға бағытталған шараларды міндетті түрде және уақтылы қабылдау болып табылады 2010 жылғы 2 сәуірде қабылданған" Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы " (бұдан әрі-Заң).
Заңның 37-бабына сәйкес сот орындаушысы өзіне заңда белгіленген талаптарға сәйкес келетін атқарушылық құжат келіп түскеннен кейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей атқарушылық іс жүргізуді қозғайды, ол туралы қаулы шығарады және бір мезгілде атқарушылық құжаттарды қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдайды.
Атқарушылық құжаттардың орындалуын қамтамасыз ету жөніндегі шаралар:
- борышкердің өзіндегі не өзге де жеке немесе заңды тұлғалардағы ақша мен бағалы қағаздарды қоса алғанда, мүлкіне тыйым салу;
- борышкердің өзінде не өзге жеке немесе заңды тұлғаларда тұрған жылжымалы мүлкін алып қою; борышкердің өзінде не өзге жеке немесе заңды тұлғаларда тұрған жылжымайтын мүлкін алып қою;
- борышкерге белгілі бір іс-әрекеттер жасауға тыйым салу, оның ішінде заңды тұлғаның органдарына шешімдер қабылдауға тыйым салу, сол сияқты жылжымалы және жылжымайтын мүлікті, мүліктік және мүліктік емес құқықтарды, бағалы қағаздарды және заңды тұлғаның жарғылық капиталындағы және мүлкіндегі үлестерді иеліктен шығару жөнінде қабылданған шешімдердің қолданысын тоқтата тұру;
- борышкерге өзіне меншік құқығымен тиесілі мүлікті, оның ішінде ақшаны пайдалануға тыйым салу не оны сот орындаушысы белгілеген шектерде пайдалануға нұсқау беру;
- борышкердің мүлкін мөрлеу;
- құқық белгілейтін құжаттарды алып қою;
- басқа адамдарға мүлікті, оның ішінде ақшаны борышкерге беруге немесе оған қатысты өзге де әрекеттерді орындауға тыйым салу.
Атқарушылық құжат дәлелді себептерсіз орындалмаған кезде сот орындаушысы борышкердің Қазақстан Республикасынан шығуын уақытша шектеу туралы қаулы шығаруға, сондай-ақ лицензиялар, рұқсаттар мен арнайы құқықтар беру және олардың қолданылуы саласында уақытша шектеулер шығаруға құқылы, ал өндіріп алушының өтініші бойынша міндетті.
Борышкер атқару құжатының талабын орындамаған жағдайда заңның 125-бабы 1-тармағының талабына сәйкес борышкер әкімшілік не қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін. Бұл ретте жауаптылыққа тарту борышкерді атқару құжатында көзделген әрекеттерді орындау міндетінен босатпайды.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 669-бабының 1-бөлігіне сәйкес сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісі мен атқарушылық құжатты орындамау әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады деп көзделген. Атап айтқанда, жеке тұлғаға 10 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде айыппұл немесе 5 тәулікке дейін әкімшілік қамаққа алу; лауазымды тұлғаға, жеке нотариусқа, жеке сот орындаушысына, адвокатқа - 20 АЕК мөлшерінде айыппұл немесе 5 тәулікке дейін әкімшілік қамаққа алу; шағын кәсіпкерлік субъектісіне - 30 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады; орта кәсіпкерлік субъектісіне-40 АЕК мөлшерінде айыппұл; ірі кәсіпкерлік субъектісіне-50 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 430-бабының 1-бөлігіне сәйкес сот үкімін, сот шешімін немесе өзге де сот актісін не атқарушылық құжатты алты айдан астам орындамау, сол сияқты оларды орындауға кедергі келтіру - сегіз жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Бұдан басқа, атқарушылық құжаттар сот орындаушыларына келіп түскеннен кейін орындау мәжбүрлі деп есептелетінін еске салу қажет. Демек, актілер толық орындалғаннан кейін мемлекеттік сот орындаушысының атқарушылық санкциясын 10% өндіріп алуға және жеке сот орындаушысының қызметіне ақы төлеуге жатады. Алайда, тәжірибе көрсеткендей, ерікті түрде орындалған сот актілерінің саны шамалы.
"Теміртау қаласының және
Шет ауданының сот актілерін
орындау жөніндегі ауданаралық
аумақтық бөлімі" филиалынының
аға-сот орындаушысы