Сот жүйесінің тиімділігі көптеген жағдайларда сот орындаушыларымен және олардың Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өз жұмысын мінсіз орындаумен байланысты. Атқарушылық ісжүргізудің сенімді жүйесін қалыптастыру - сот билігінің өсуінің басты белгісі. Бұзылған құқықтар мен заңды мүдделерді қорғаудың тетігі тек сот актісін шығаруда және оның заңды күшіне енуінде ғана емес, сонымен қатар оны уақтылы орындауда. Сот актілері орындалғаннан кейін ғана азаматтардың, заңды тұлғалардың және мемлекеттің бұзылған немесе даулы құқықтары, бостандықтары мен мүдделері заңмен қорғалады.
2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырым дамасында сот ісін жүргізудің соңғы кезеңі сот актілерін орындау болып табылады, сондықтан олардың қатаң орындалуын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдау қажет делінген. Сот актілерін қатаң орындауға, соның ішінде сот шешімін орындау жалтару үшін жауапкершілікті күшейту, борышкерлерге қатысты бұлтартпау шараларын қолдануды одан әрі кеңейту және атқарушылық іс жүргізу бойынша процессуалдық сот бақылауын күшейту арқылы күш салу қажет.
Өздеріңіз білетіндей, сот шешімдерін орындау сот төрелігін жүзеге асырудың негізгі кезеңі болып табылады. Осыған байланысты сот жүйесінің жұмысы мен сот билігінің беделін бағалау қабылданған шешімдердің саны мен сапасына емес, осы шешімдердің орындалуына және азаматтар мен заңды тұлғалардың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруге байланысты деген қоғамдық пікірмен келісуге болмайды. Соттың атқарушылық ісжүргізу сапасына әсері жоғары болғанымен, сапалы және уақтылы орындалуы тікелей сот орындаушысының жұмысынабайланысты. Қолданыстағы заңнаманы, атқарушылық іс жүргізудің теориясын және практикасын талдау бізге Қазақстан Республикасы сот орындаушыларының қызметіндегі келесі негізгі проблемаларды анықтауға мүмкіндік берді: сот актілерін орындау кезінде сот орындаушысы мен олардың көмекшілерінің өкілеттіктерінің болмауы; соттардағы сот орындаушыларының қызметіне қатысты бір қатар мәселелерді реттеудегі олқылықтар; борышкердің сот шешімдерін орындамағаны үшін жеткіліксіз жауапкершілігі; судьялар мен сот орындаушыларының атқарушылық іс жүргізудегі өкілеттіктерінің дұрыс бөлінбеуі, сот орындаушысының нақты өкілеттілігінің болмауы. Жалпы, қорытындылай келе, атқарушы өндірістегі тиімділік факторларын заңды және заңдық емес (саяси, экономикалық, әлеуметтік және т.б.) бөлуге болады деген пікірге қосылайық және ең типтік және негізгі факторлар заңнаманы жетілдіру болып табылады (соның ішінде құқықтық технологияның жетілдірілуі) және құқыққолдану органдарының жетілдірілуі. Сот шешімдерін орындау тиімділігіне әсерететін факторлардың ішінде азаматтар мен заңды тұлғалардың экономикалық әл-ауқатының жағдайы ажыратылады; борышкердің мүліктік және мүліктік құқықтарын анықтау мен жүзеге асыруға және оны мүліктік емес міндеттерді орындауға мәжбүрлеуге
арналған заңды құралдардың жеткіліктілігі; сот пен сот орындаушысы арасындағы өзара іс-қимыл нысандарын олардың құзыреттерін ұтымды бөлу мен дамыту.
Сонымен қатар, мәжбүрлеу механизмін жетілдіру келесі шарттарда мүмкін: жоғарыда аталған бірқатар қолданыстағы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу; сот орындаушылары мен олардың көмекшілерінің қызметін кеңейту, мемлекеттік сот орындаушыларының жалақысын арттыру; сот бұйрықтарының орындалуын бақылауды күшейту; борышкердің атқарушылық құжатты орындамағаны үшін жауапкершілігін арттыружәнет.с.с. адамның негізгі, абсолютті және ажырамас құқықтарының бірі ретінде Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген құқықтар мен бостандықтарды сот арқылы қорғауға әр адамның құқығы толық жүзегеа сырылуы мүмкін. Атап айтқанда, атқару жүйесінің дұрыс жұмысі стеуі арқылы, бұл өз кезегінде Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасының ережелерін жетілдіруге, сонымен қатар атқарушы өндірістің тиімділігін арттыру бойынша бірқатар нақты процедуралық қадамдарға байланысты.
А.Улуксанбекова
Қарағанды облысы
Әділет департаментінің
Атқару өндірірісін
қамтамасыз ету және бақылау
бөлімінің бас маман