Бүгін біз маңызды тақырыпты — Қазақстан Республикасындағы атқарушылық іс жүргізуде қорғаншылық және қамқоршылық органдарының қатысуын қарастырамыз. Бұл мәселе әсіресе атқарушылық әрекеттер кәмелетке толмаған балалардың және қорғаншылықта немесе қамқоршылықта тұрған адамдардың құқықтарына әсер ететін жағдайларда өзекті болып табылады.
Нормативтік негіз
Қорғаншылық және қамқоршылық органдарының қатысуы Қазақстан Республикасының «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңының 106-бабы, сондай-ақ азаматтық және отбасылық заңнама нормалары негізінде реттеледі.
Негізгі қағида — кәмелетке толмағандардың және әрекетке қабілетсіз тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерінің басымдығын қамтамасыз ету.
Мәжбүрлеп көшіру
Қорғаншылық және қамқоршылық органдарының қатысуы міндетті болып табылатын негізгі жағдайлардың бірі — мәжбүрлеп көшіру. Егер тұрғын үй-жайда:
- кәмелетке толмаған балалар;
- қорғаншылықта немесе қамқоршылықта тұрған адамдар
тұратын болса, сот орындаушысы қорғаншылық және қамқоршылық органының өкілін міндетті түрде тартуға тиіс.
Қорғаншылық органының қатысуы:
- баланың құқықтарының сақталуын бақылау;
- тұрғын үй құқықтарының бұзылуына жол бермеу;
- әрі қарайғы тұру жағдайларын бағалау үшін қажет.
Осылайша, атқарушылық әрекеттер формалды түрде емес, балалар үшін әлеуметтік және құқықтық салдарларды ескере отырып жүргізілуі тиіс.
Балаларға қатысты шешімдерді орындау
Сот шешімдерін орындау кезінде ерекше мән беріледі:
- баланы алып қою туралы;
- баланы беру туралы;
- ата-аналармен қарым-қатынас тәртібін айқындау туралы шешімдерге.
Мұндай жағдайларда сот орындаушысы қорғаншылық және қамқоршылық органдарының өкілдерімен бірлесіп әрекет етеді. Бұл баланың мүдделерін қорғау, психологиялық жарақаттың алдын алу және рәсімнің заңдылығын қамтамасыз ету үшін қажет.
Сот шешім шығарған кезде оны орындау барысында қорғаншылық органдарының қатысу қажеттілігін де ескереді.
Қорғаншылықтағы тұлғаларға қатысты атқарушылық әрекеттер
Егер борышкер сотпен әрекет қабілеттілігі шектелген деп танылса, атқарушылық құжаттар оның қамқоршысына ұсынылуы мүмкін.
Бұл дегеніміз:
- сот орындаушысымен өзара әрекеттесу бойынша жауапкершілік заңды өкілге жүктеледі;
- барлық әрекеттер қамқорлықтағы тұлғаның құқықтық мәртебесін ескере отырып жүргізілуі тиіс.
Қамқорлықтағы адамның мүлкін қорғау
Заң қорғаншының мүлкі мен қамқорлықтағы адамның мүлкін қатаң түрде ажыратады.
Егер қорғаншы борышкер болса да, сот орындаушысы қамқорлықтағы адамға тиесілі мүлікке өндіріп алуды қолдануға құқылы емес.
Өз кезегінде, қорғаншы:
- мүліктің кімге тиесілі екенін сот орындаушысына хабарлауға;
- меншік құқығын растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті.
Бұл баланың немесе әрекетке қабілетсіз тұлғаның мүлкін заңсыз алып қоюдың алдын алуға бағытталған.
Мүлікке тыйым салу кезіндегі шектеулер
Өндіріп алуды қолдану кезінде сот орындаушысы борышкердің және оның отбасы мүшелерінің өмір сүруіне қажетті ең төменгі мүліктің қол сұғылмауын сақтауға міндетті.
Бұл әсіресе:
- кәмелетке толмаған балалар;
- қорғаншылықтағы адамдар
тұратын отбасыларда ерекше маңызға ие.
Заң қамқорлықтағы адамдардың қалыпты өмір сүруіне қауіп төндіретін жағдайлар жасауға жол бермейді.
Әрекеттерге шағымдану
Егер атқарушылық әрекеттер қамқорлықтағы адамның мүліктік немесе өзге де құқықтарын бұзса, олар:
- сот тәртібімен;
- қорғаншылық және қамқоршылық органдары арқылы
шағымдануы мүмкін.
Сонымен қатар, егер қабылданатын шаралар кәмелетке толмағандардың немесе әрекетке қабілетсіз тұлғалардың құқықтарына әсер етсе, сот орындаушысы тиісті қаулылардың көшірмелерін қорғаншылық органдарына жолдауға міндетті.
Бұл заңдылықтың қосымша бақылауын қамтамасыз етеді.
Төлемдер мен алименттерді бақылау
Қорғаншылар:
- алимент өндіру туралы талап қоюға;
- қамқорлықтағы адамның қаражатын мақсатты пайдалануды қамтамасыз етуге міндетті.
Қорғаншылық органдары:
- зейнетақылар;
- жәрдемақылар;
- өзге де төлемдер
қамқорлықтағы адамның асырауына ғана жұмсалуын бақылайды.
Қорытынды
Қорғаншылық және қамқоршылық органдарының атқарушылық іс жүргізуге қатысуы — бұл формалдылық емес, азаматтардың ең осал санаттарын қорғау тетігі болып табылады.
Негізгі міндеттер:
балалардың құқықтарын қамтамасыз ету;
қамқорлықтағы адамдардың мүліктік мүдделерін қорғау;
сот орындаушысының әрекеттерінің заңдылығын бақылау;
кәмелетке толмағандардың мүдделерінің басымдығы қағидатын сақтау.
Қазақстан Республикасының «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңының 106-бабы балалар мен қамқорлықтағы адамдардың құқықтарына әсер ететін мәжбүрлеу шаралары кезінде қорғаншылық органдарының міндетті қатысуын бекітетін негізгі норма болып табылады.
Осылайша, кәмелетке толмаған балалары бар отбасыларға және қорғаншылықтағы адамдарға қатысты атқарушылық іс жүргізу жоғары құқықтық және әлеуметтік жауапкершілік деңгейімен жүзеге асырылуы тиіс.
Қарағанды облысы Әділет департаментінің
сот орындаушыларының қызметін реттеу және бақылау бөлімі
бас маманы
Буркова С.А.