Қазақстанда авторлық құқықтар саласындағы Бірыңғай цифрлық платформа іске қосылды — бұл 2025 жылғы 24 қарашада Президент қол қойған «Зияткерлік меншік мәселелері бойынша ҚР кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңмен бекітілген зияткерлік меншік жүйесін реформалаудың негізгі элементтерінің бірі болып табылады. Заң 2026 жылғы 25 қаңтарда күшіне енеді және осы күннен бастап цифрлық жүйені кезең-кезеңімен енгізу басталады. Платформа құқықтарды ұжымдық басқару саласындағы ашықтықтың жеткіліксіздігін жою мақсатында кезең-кезеңімен хабар таратушыларды (2026), мәдениет мекемелерін (2026 жылғы шілде) және өзге пайдаланушыларды (2027) қамтиды. Платформаны толық іске қосу 2027 жылғы қаңтарға жоспарланған.
Платформа авторлық сыйақыларды есепке алу, әкімшілендіру және бөлу үшін бірыңғай инфрақұрылым ретінде құрылады. Онда авторлар, құқық иеленушілер, туындыларды пайдаланушылар және ұжымдық басқару ұйымдары туралы деректер жинақталады. Платформа арқылы шарттар жасалып, туындыларды пайдалану фактілері тіркеледі, есептеулер қалыптастырылып, төлемдер жүргізіледі. Заң барлық осы процестердің ашықтығын қамтамасыз ету және авторларға өз туындыларының пайдаланылуын әрі қаражат қозғалысын бақылау мүмкіндігін беру міндетін тікелей айқындайды.
Әділет министрлігінің құжаттарында ұжымдық басқаруды цифрландыру құқықтармен жұмыс істеудің толық циклін — объектілерді тіркеуден және шарттар жасаудан бастап, сыйақыларды бөлу мен ұжымдық басқару ұйымдарының қызметін бақылауға дейін қамтуы тиіс екені атап өтіледі. Платформа туындыларды пайдалануды, оның ішінде цифрлық ортада есепке алуды автоматтандыруды, сондай-ақ нарықтың барлық қатысушыларына қолжетімді бірыңғай деректер базасын қалыптастыруды көздейді.
Платформаны енгізу ұжымдық басқару ұйымдарының өздеріне қатысты реттеуді күшейтумен қатар жүреді. Олар үшін есептілікке, ақпаратты ашуға және сыйақыларды бөлу стандарттарын сақтауға қатысты қосымша талаптар енгізіледі, ал мемлекет олардың қызметін бақылаудың кеңейтілген құралдарына ие болады. Сонымен қатар құқықтарды әкімшілендіру саласындағы өкілеттіктер қайта бөлініп, бұл авторлар, контент пайдаланушылары және делдалдар арасындағы даулы жағдайлардың санын азайтуға мүмкіндік береді.
Цифрлық жүйені іске қосу зияткерлік меншік саласындағы ауқымды реформаның бір бөлігі болып табылады. Сол заң тауар белгілерін тіркеу мерзімін жеті айдан үш айға дейін қысқартады, патенттік сенім білдірілген өкілдердің қызметін реттеуге өзгерістер енгізеді, қарсылық беру және құқықтарды даулау рәсімдерін нақтылайды. Бұл шаралардың барлығы құқықтар айналымын жеделдетуге және бизнес пен авторлар үшін әкімшілік кедергілерді азайтуға бағытталған.
Салалық ведомстволардың бағалауынша, енгізудің кезеңдік сипаты нарық қатысушыларына жаңа ережелерге бейімделуге, сондай-ақ авторлар, пайдаланушылар және ұжымдық басқару ұйымдары арасындағы өзара іс-қимыл тетіктерін реттеуге мүмкіндік береді. 2026 жылғы 25 қаңтардан бастап жүйе нормативтік алаңда жұмыс істей бастайды, ал келесі жыл ішінде толыққанды жұмыс режиміне көшуі тиіс.
https://tribune.kz/edinaya-tsifrovaya-platforma-avtorskih-prav-opredeleny-sroki-zapuska/