Жемқорлық – індет, онымен күресу – міндет

Жемқорлық – індет, онымен күресу – міндет

Жемқорлық – бұл тек заң бұзушылық емес, ол – қоғамның рухани және экономикалық іргетасын шайқалтатын қоғамдық дерт, індет. Ол елдің дамуына, азаматтардың сеніміне және мемлекет беделіне үлкен зиян келтіреді. Сондықтан әрбіріміздің азаматтық борышымыз – жемқорлыққа төзбеушілік танытып, әділдік пен адалдықты өмірлік қағида ету.

1. Жемқорлық ұғымы және оның түрлері

Жемқорлық (коррупция) – лауазымды тұлғалардың өз қызметтік өкілеттіктерін жеке басының пайдасы үшін теріс пайдалануы. Яғни, пара алу, пара беру, қызметтік жағдайды өз мүддесіне қолдану, таныстық пен тамыр-таныстық арқылы заңды айналып өту сияқты әрекеттердің барлығы жемқорлыққа жатады.

Жемқорлықтың негізгі түрлеріне мыналар кіреді:

1. Пара алу және пара беру– ең кең тараған түрі.
2. Қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану– билікті жеке мақсатқа қолдану.
3. Жемқорлық делдалдығы (посредничество) – екі тарап арасындағы пара алысуға делдал болу.
4. Мемлекеттік сатып алу, конкурс, тендер кезіндегі заң бұзушылықтар.
5. Таныстық, руластық, туыстық арқылы жұмысқа орналастыру немесе қызмет көрсету.

Жемқорлықтың қауіптілігі – ол қоғамның барлық саласын: білім беру, медицина, құқық қорғау, экономика, бизнес және тіпті мәдениет саласын да улайды.

2. Жемқорлықтың зардаптары

Жемқорлықтың қоғамға тигізетін зияны сан алуан. Оның негізгі зардаптарын атап өтсек:

• Экономикалық залал:мемлекет қаржысының тиімсіз жұмсалуы, инвестицияның азаюы, бюджеттің ұрлануы.
• Әлеуметтік әділетсіздік:еңбекпен емес, «байланыс» және «парамен» алға шығу – жастардың әділдікке сенімін жояды.
• Моральдық құндылықтардың бұзылуы:адамдардың адал еңбекке, әділдікке деген сенімі жоғалады.
• Мемлекет беделінің түсуі:халықаралық аренада елдің имиджі нашарлайды.
• Жастардың болашағына қауіп:жастар «пара бермесең болмайды» деген қате түсінікке бой алдырып, адалдық қағидасы әлсірейді.

Жемқорлық – елдің дамуын тежейтін рухани індет. Егер қоғамда әділдік, ашықтық және адалдық үстемдік етпесе, ол қоғамның болашағы бұлыңғыр болады.

 

3. Қазақстандағы жемқорлыққа қарсы саясат

Тәуелсіз Қазақстан мемлекеті жемқорлыққа қарсы күресті мемлекеттік саясаттың басым бағыты ретінде қабылдаған.

Мемлекетімізде «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заң қабылданып, оның негізінде арнайы органдар мен бағдарламалар жұмыс істейді.

Негізгі шаралар мен құрылымдар:

• «ҰҚК Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі»
• «Адалдық алаңы», «Sanaly urpaq» жобалары– жастар арасында адалдық мәдениетін қалыптастыру.
• Цифрландыру– қызметтерді электронды форматқа көшіру арқылы адам факторы мен пара алудың алдын алу.
• Мемлекеттік қызметшілердің этика кодексі– мемлекеттік қызметте адалдық пен әділдік қағидаларын бекіту.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев өзінің бірнеше жолдауында жемқорлықпен күресті «мемлекеттің стратегиялық бағыты» деп атап өтті. Ол атап өткендей:

«Жемқорлық – мемлекеттің дамуына кедергі келтіретін басты қауіптердің бірі. Біз әділ және ашық қоғам құру үшін оған мүлдем төзбеушілік танытуымыз қажет.» («Коррупция — одна из главных угроз развитию государства. Мы должны проявлять полную нетерпимость к ней, чтобы построить справедливое и открытое общество.»)

 

4. Жастар және жемқорлыққа қарсы мәдениет

Жемқорлықпен күрестің басты күші – жастар.
Себебі, жастар – елдің ертеңі, қоғамның моральдық бет-бейнесі. Егер бүгінгі жас ұрпақ адалдық пен әділдікке тәрбиеленсе, ертең жемқорлықсыз қоғам қалыптасады.

Жастардың рөлі мына бағыттарда айқын көрінеді:

• Адалдық мәдениетін қалыптастыру:өзінен бастап адал болу, емтиханда, жұмыста, өмірде әділ жолмен жетістікке жету.
• Білім арқылы қарсы тұру:заңды білу, өз құқықтарын қорғау және парасыз жолмен мәселені шешу.
• Қоғамдық белсенділік:волонтерлік, жастар ұйымдары, антикор жобаларына қатысу.
• Әлеуметтік жауапкершілік:«жемқорлыққа жол жоқ» деген қағиданы өз ортасында насихаттау.

Адалдық – бұл тек заң талабы емес, ол – рухани тазалықтың белгісі. Президент Қ. Тоқаев айтқандай:

«Адал еңбек пен әділдік – жаңа Қазақстанның басты құндылықтары болуы тиіс.»

 

5. Жемқорлықтың алдын алу жолдары

Жемқорлықпен күресу үшін әрбір азаматтың белсенді ұстанымы қажет.
Төменде алдын алу бағытындағы негізгі шараларды атап өтейік:

1. Білім беру және түсіндіру:мектеп пен колледжде, жоғары оқу орнында адалдық, әділдік, патриоттық тәрбие сабақтарын күшейту.
2. Құқықтық сауаттылық:азамат өз құқығын білсе, заңсыз талапқа көнбейді.
3. Мемлекеттік қызметтердің ашықтығы:электронды үкімет, онлайн қызмет көрсету, ашық конкурс жүйелері.
4. Қоғамдық бақылау:БАҚ пен әлеуметтік желілер арқылы бұзушылықтарды жариялау, азаматтық белсенділікті арттыру.
5. Адалдықты насихаттау:отбасыда, ұжымда, оқу орнында адал еңбектің қадірін түсіндіру.

Жемқорлықтың алдын алу – тек жазамен емес, тәрбие мен мәдениет арқылы жүзеге асады.

 

Балжан Смайылқызы Мулдашева «ҚР ӘМ Сот сараптамалары орталығы» РМҚК Қарағанды облысы бойынша Сот сараптамалары институты филиалы директорының сот-медициналық мәселелер жөніндегі орынбасары