ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ТАУАР БЕЛГІЛЕРІН ТІРКЕУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Қазіргі мемлекеттің қалыптасуы, нарықтық қатынастардың белсенді дамуы жағдайында бренд тауарды немесе қызметті сатып алу кезінде адамдар басшылыққа алатын айырмашылықтардың негізгі көзіне айналатындығын айту қажет. Бұл түсінікті, өйткені нарықтағы барлық ұсыныстардың өсуімен бәсекелестікті тек баға бәсекелестігінің көмегімен жеңуі мүмкін болмайды, жаңа тұтқалар қажет. Бұл мағынада брендтің рөлі шынымен де орасан зор. Менеджмент, Маркетинг және PR функцияларын толықтыратын эмоционалды күшті бренд құру оңай мәселе емес, оны шешу арқылы бизнес өзінің тұрақты өмір сүруі мен ертең сәтті дамуы үшін қуатты құралға ие болады. Брендті тиімді басқару әсіресе жаңа шындық жағдайында өзекті болып табылады, бұл тауарлар мен қызметтердің сапасын жақсартуға, жаңа нарықтар мен байланыс түрлерінің пайда болуына байланысты.
Бірегей логотипті жасау – бұл компания нарыққа шықпас бұрын ең бірінші әрекеттердің бірі. Сауда белгісі-бұл бизнестің кез келген басқа элементі сияқты бәсекелестерден қорғалуы керек негізгі материалдық емес актив. Қазақстан Республикасының аумағында тауар белгілерін тіркеу мәселелерін реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық актілеріне Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (бұдан әрі-ҚР АК) және «Тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері, географиялық нұсқаулар және тауарлар шығарылған жерлердің атаулары туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, сондай-ақ халықаралық құқық жатады. Заңнамаға сәйкес тауар белгісіне мемлекеттік қорғау оны Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Ұлттық зияткерлік меншік институтында (qazpatent.kz) тіркеу арқылы жүзеге асырылады, не халықаралық құқық нормаларына байланысты белгіленген тәртіппен тауар таңбасын Қазақстан Республикасында жалпыға бірдей белгілі деп тану арқылы жүзеге асырылады.
ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес тауар белгісі – бұл заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің тауарларын дараландыруға қызмет ететін белгі, оған тауар белгісіне куәлікпен куәландырылатын айрықша құқық танылады. Тауар белгісіне айрықша құқықтың иесі заңды тұлға немесе жеке кәсіпкер бола алады.
Тауар белгісін тіркейтін тауар өндірушісі келесіні ескеруі керек:
- тауар белгісі түпнұсқа, үйлесімді, есте қаларлық болуы керек, оның өнімімен немесе қызметімен белгілі бір ассоциацияны шақыруы керек;
- сауда белгісі басқа белгілердің арасында оңай анықталуы керек.
Сонымен қатар, тауар белгілерінің қайсысы нарықта тауарды немесе қызметті неғұрлым тиімді дараландыратынын анықтау қажет. Қазақстандық өндірушілердің көпшілігі ауызша, бейнелеу, аралас және көлемді тауар белгілерін пайдаланады. Дыбыс, жарық, түс және тіпті қозғалатын сауда белгілері де тіркелуі мүмкін.
Ауызша сауда белгілері ең тиімді болып табылады, олар түпнұсқа сөздер, сөз тіркестері және сөз тіркестері. Сөздік сауда белгілерінің танымалдығы олардың жақсы есте қалатындығымен, жарнамаға ыңғайлы және оңай ажыратылатындығымен анықталады. Сөздік тауар белгілерін тіркеу кезінде сөздің немесе сөз тіркесінің өзі ғана емес, сонымен қатар олардың графикалық орындалуы да қорғалады.
Бейнелеу сауда белгілері әртүрлі белгішелер, суреттер, ою-өрнектер, рәміздер, жануарлардың, құстардың бейнелері, заттардың барлық түрлері және т. б. түрінде жасалуы мүмкін. Олардың тиімділігі ауызша тауар белгілерімен салыстырғанда төмен бағаланғанымен, Қазақстанда олардың үлесіне барлық тіркелген отандық тауар белгілерінің шамамен 70% - ы келеді. Бейнелеу сауда белгілерінің жетістігі көбінесе олардың қарапайымдылығымен, жарнамалық жағынан әсемдігімен және тиімділігімен, кескінді барлық материалдарда қолдану мүмкіндігімен анықталады. Аралас белгілерге әр түрлі элементтердің тіркесімдері жатады: бейнелеу, ауызша, көлемді және т. б. Көбінесе мұндай белгілер сурет пен сөздерден, сурет пен әріптерден және т. б. құралады.
Компания басшысы бизнестің ауқымына қарамастан, өзін бәсекелестердің немесе басқалардың әрекеттерінен қорғау үшін зияткерлік меншікті қорғау туралы ойлануы керек. Ең жақсы әдіс – қорғауды қажет ететін нысандарды дәл анықтай алатын, ол үшін оңтайлы жүйені таңдай алатын мамандардан кеңес алу.
Қарағанды облысы Әділет департаментінің
зияткерлік меншік
құқықтары бойынша бөімі