2020 қаржы жылы пандемия жағдайында мемлекеттік сатып алудағы проблемаларды әшкерелеп, шиеленістірді.
Аталған мониторингтің мақсаты Нұр-сұлтан қаласы Әділет департаментінің (бұдан әрі –Департамент) Мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің ҚР нормативтік құқықтық актілеріне сәйкестігін анықтау болып табылады.
Мониторингтің негізгі міндеті мемлекеттік сатып алу рәсімдерін жүргізудегі проблемалық мәселелерді және олармен байланысты тәуекелдерді белгілеу болып табылады.
Өткен кезеңде демпинг, өнім берушілердің адалдығы, форс-мажорлық жағдайлар мәселелері мемлекеттік сатып алу мәселелері бойынша заңнама проблемасын анықтады.
Мәселен, Департамент "мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - заң) 43 - бабына сәйкес Департаментінің ғимаратындағы жылу жүйесін ағымдағы жөндеуге 2019 жылғы 3 қыркүйекте "ДорСтрой-01" ЖШС-мен БСН 180840020414 №154 шарт (бұдан әрі-Шарт) жасалды.
Көрсетілген Заңның 38-бабының 4-тармағының негізінде әлеуетті өнім берушінің баға ұсынысын беруі оның мемлекеттік сатып алу туралы шарттың жобасында көзделген талаптарды сақтай отырып, Тауарды жеткізуді, жұмыстарды орындауды, қызметтер көрсетуді жүзеге асыруға келісімін білдіру нысаны болып табылады ("ДорСтрой-01" ЖШС бекітілген сомасы смета сомасының 48% - ын құрайды ).
Алайда, 02.10.2019 жылға қолданыстағы шарт бойынша жұмыс іс жүзінде басталған жоқ, мердігер-"ДорСтрой-01" ЖШС тарапынан жұмыс, материалдар және қажетті құралдар жоқ. Бұдан басқа, Департамент ғимараты мердігер "ДорСтрой-01" ЖШС іс-әрекеттерінің нәтижесінде жылу жүйесінен үзілді.
Бұл ретте мердігер Шарттың көлемі мен нысанасын өзгертпей, Шарттың сметасы мен бағасының сомасын ұлғайту үшін жергілікті сметаға өзгерістер енгізуді талап етеді.
Мердігер "ДорСтрой-01" ЖШС өз әрекеттерімен жылыту маусымының басталуына және ғимараттың барлық жылыту жүйесінің істен шығуына нақты қауіп төндірді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 621 - бабының 5-тармағына сәйкес мердігер тұрлаулы бағаны (тұрлаулы сметаны) көбейтуді, ал тапсырысшы оны азайтуды, оның ішінде шарт жасасу кезінде орындалуға тиіс жұмыстың толық көлемін немесе ол үшін қажетті шығыстарды көздеу мүмкіндігі болмаған жағдайда да талап етуге құқылы емес. Шарт жасалғаннан кейін мердігер беруге тиіс материалдар мен жабдықтардың, сондай - ақ оған үшінші тұлғалар көрсететін қызметтердің құны едәуір өскен кезде мердігердің белгіленген бағаны (сметаны) ұлғайтуды талап етуге, ал тапсырысшы бұл талапты орындаудан бас тартқан кезде Шартты бұзуға құқығы бар. Мердігердің тағы бір талабы тараптардың келісімі бойынша шартты бұзу болып табылады, сол арқылы мердігер қызметін жалғастыру мүмкіндігін, ал департамент үшін осы қызметті "мемлекеттік сатып алу"порталында қайта мәлімдеу мүмкіндігін болдырмауды өзіне қалдырады.
Мердігер "ДорСтрой-01" ЖШС-ні жосықсыз өнім берушілер тізіліміне бұзу және енгізу бойынша сот рәсімдерінің ұзақ мерзімдері бар, бұл жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің осы түрі бойынша "Мемлекеттік сатып алу" веб-порталында қайта өтінімді және хабарландыруды уақтылы (жылыту кезеңі басталғанға дейін) орналастыруға мүмкіндік бермейді.
"ДорСтрой -01" ЖШС бойынша "Мемлекеттік сатып алу" веб-порталының деректері талдау көрсеткендей, шарттардың бағасы 50% - ға дейін төмендетіледі, яғни жосықсыз бәсекелестік әдісі ретінде демпинг пайдаланылады, содан кейін өзгерістер енгізіледі және шарттың сомасы тапсырыс беруші мәлімдеген бастапқы сомаға дейін ұлғаяды. Бұл жалғыз жағдай емес.
2019 жылдың басынан бастап 01.10.2019 жылға дейінгі кезеңде "ДорСтрой -01" ЖШС Тапсырыс берушілермен қызметтер мен жұмыстар көрсету бойынша 11 шарт жасасты. 4 шарт бойынша өзгерістер енгізілді, олардың екеуі тараптардың келісімі бойынша бұзылды.
Департамент 2019 жылғы 07 қазанда Нұр-сұлтан қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына "ДорСтрой-01" ЖШС-ны Мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы талап арыз жолдады.
Нұр-Сұлтан қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2019 жылғы 11 желтоқсандағы шешімімен Департамент "ДорСтрой – 01" ЖШС-не мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы талап арызы қанағаттандырылды.
"ДорСтрой-01" ЖШС БСН 180840020414 Мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы болып танылды.
Мемлекеттік сатып алу рәсімдеріне қатысуға өтінімнің демпингтік бағасын айқындау тәртібі конкурс арқылы сатып алуды жүргізу кезінде мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларының 174-177-тармақтарында айқындалған. Алайда, баға ұсыныстарын жүргізу кезінде ешқандай шектеулер жоқ, дегенмен сатып алудың осы түріне демпингті анықтауды енгізген жөн.
Бұл тауарлар, жұмыстар мен қызметтер нарығындағы бастапқы құнның 10% -дан астамын демпингтеу мысалы жалғыз болып табылмайды.
Жеткізушінің адалдығының тағы бір факторы - ұсынылатын өнімнің техникалық сипаттамаларының өзгеруіне байланысты мәселе.
Осылайша, департамент видеорегистраторларды жеткізуге келісімшарт жасасты.
Департамент 24.11.2020 жылғы №198 «Алып жүретін видеорегистраторлар» тауарды мемлекеттік сатып алу туралы шарт бойынша, бұл ретте Департамент тауардың осы түріне мемлекеттік сатып алу порталында мәлімдеген сома бастапқы өтінімнен 45% - ға төмендетілді.
"Мемлекеттік сатып алу туралы" ҚР Заңының 45-бабы 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес, егер өнім беруші онымен жасалған тауарды, жұмысты, көрсетілетін қызметті мемлекеттік сатып алу туралы шартты орындау процесінде тауардың, жұмыстың, көрсетілетін қызметтің бірлігі үшін бағаның өзгермеуі шартында онымен жасалған шарттың нысанасы болып табылатын тауарды жеткізудің, жұмысты орындаудың, қызметті көрсетудің анағұрлым жақсы сапалы және ( немесе) техникалық сипаттамасын не мерзімдерін және (немесе) талаптарын ұсынса, Мемлекеттік сатып алу туралы жасалған шартқа, жеткізушіні таңдау үшін негіз болды.
Өнім беруші кейбір техникалық сипаттамалары бойынша техникалық ерекшелікте көрсетілген сипаттамалардан асып түсетін тауарды ұсынады. Заңның жоғарыда көрсетілген тармағын басшылыққа ала отырып , комиссия тауарды қабылдау туралы шешім қабылдады.
Құрылғыны пайдалану кезінде құрылғыны дербес компьютерге қосуға мүмкіндік беретін бағдарламалық жасақтаманың болмауы түріндегі ақау анықталды. Құрылғының Бұл функциясының болмауы аудио және видео материалдарды түсіруге және сақтауға мүмкіндік бермейді, бұл осы құрылғыны пайдалануды пайдасыз етеді.
Шарттың 6-тармағы 6.3-тармақшасына сәйкес жеткізілетін тауар үшін кепілдік мерзімі тауар тапсырыс берушінің қоймасына келіп түскен күннен бастап күнтізбелік 12 (он екі) айда айқындалады. Ауыстырылған немесе жөнделген тауар үшін кепілдік мерзімі жаңа тауарға ауыстырылған сәттен басталады. Тауар ақауларын жою, ауыстыру жөніндегі, оның ішінде кедендік тазартуға байланысты барлық шығыстарды өнім беруші көтереді. Егер туындаған ақауларды жоюда кідіріс өнім берушінің кінәсінен болған жағдайда, кепілдік мерзімі тиісті уақыт кезеңіне ұзартылады.
Сондай-ақ, Шарттың 4-тармағы 4.3-тармақшасына сәйкес егер тексеру кезінде жеткізілген тауарлардың нәтижелері техникалық ерекшеліктің (Шартқа 2-қосымша) талаптарына сәйкес келмейді деп танылса, өнім беруші тексеру сәтінен бастап бес жұмыс күні ішінде Тапсырыс беруші тарапынан қандай да бір қосымша шығындарсыз техникалық ерекшелік талаптарына сәйкессіздіктерді жою жөнінде шаралар қабылдайды. Бұл кезеңде өнім беруші жоғарыда көрсетілген ақауларды жою бойынша жұмыстар жүргізілуде.
2020 қаржы жылы пандемия жағдайында мемлекеттік сатып алудағы проблемаларды әшкерелеп, шиеленістірді.
2020 жылғы 24 маусымда Департаменті мен ЖК Хамзеева арасында түптеу бойынша қызметтерді мемлекеттік сатып алу туралы 799 000 теңге сомасына (ҚҚС-сыз) №112 шарт жасалды.
Хамзеева Г.Х. Нұр-сұлтан қаласы Әділет департаментінің әкімшілік ғимаратының аумағында мұрағаттық құжаттарды түптеу бойынша қызметтерді тікелей орындаушы болды.
2020 жылғы 06 Шілдеде Хамзеева Г.Х. телефон байланысы құралдары арқылы ауруханаға жатқызылғанын және емделіп жатқанын хабарлады, осыған байланысты қызмет көрсету белгісіз мерзімге тоқтатылады. "№3 көпбейінді қалалық балалар ауруханасы" ШЖҚ МКК №53 қайтыс болу туралы медициналық куәлігіне сәйкес Хамзеева Г.Х. 2020 жылдың 11 шілдесінде қайтыс болды.
Мемлекеттік сатып алудың веб-порталында келісімшартты бұзу Жеткізушінің 12-баптың 4-тармағының 3-тармақшасында, 19-тармақтың 4-тармақшасында көзделген шектеулерді бұзуы негізінде қол жетімді. Азаматтық-құқықтық заңның 43-бабы, жеткізушінің шартты орындаудан бас тарту туралы шартты бұзу.
Біз сіздің назарыңызды көрсетілетін қызметті берушінің толық көлемде орындағандығына, сондықтан Тапсырыс берушіге келтірілген зиянның болмауына, нәтижесінде келісімшартты біржақты бұзуға негіз жоқтығына назар аударғымыз келеді.
Сондай-ақ, Веб-портал Тараптардың өзара келісімі бойынша шартты бұзу функционалдығы ұсынылған, бұл ретте ҚР Азаматтық Кодексінің 401-бабының 1-тармағына сәйкес, егер осы Кодексте, басқа да заңнамалық актілерде және шартта өзгеше көзделмесе, шартты тараптардың келісімі бойынша өзгертуге және бұзуға болады. Бұл негіздер Шарттың Тарабы болып табылатын дара кәсіпкер қайтыс болған жағдайда қолданылмайды, өйткені қосымша келісім жасауды және оған Өнім берушінің қол қоюын талап етеді.
ҚР Азаматтық Кодексінің 376-бабында борышкердің қайтыс болуына байланысты егер орындау борышкердің жеке қатысуынсыз жүргізіле алмаса не міндеттеме борышкердің жеке басымен өзгеше түрде тығыз байланысты болса міндеттемелерді тоқтату көзделген. Бірақ веб-порталдың функционалдық құрамдасында Шартты біржақты тәртіппен бұзудың бұл тәсілі жоқ.
Сондай-ақ, ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 30 және 31-баптарына сәйкес жеке кәсіпкер ретінде есепке қойылған жеке тұлға заңды тұлға болып табылмайды. Жеке кәсіпкерлік жеке тұлғалардың атынан, олардың тәуекел етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.
Осы мән-жайлардың салдарынан өнім беруші ұсынған қызметтер үшін ақы төлеу рәсімдерін жүргізу және шартты "орындалды" мәртебесіне ауыстыру не шартты біржақты тәртіппен бұзу мүмкіндігі жоқ.
Департамент осы жағдайды түсіндіру үшін Қаржы министрлігіне, ҚР Қазынашылық комитетіне хат жолдады, алайда бұл хат жауапсыз қалды.
Жоғарыда көрсетілген шартты Департамент біржақты тәртіппен бұзды, шарттың сомасы мемлекет кірісіне қайтарылды. Мемлекеттік сатып алу веб-порталында өткізілетін рәсімдерде форс-мажор проблемасы бұрынғы деңгейде қалды және Департамент уәкілетті орган ретінде Қаржы министрлігіне веб-порталда қосымша функционал енгізу туралы хат жібереді.
Өнім берушінің өз міндеттемелерін орындау бойынша адалдығы "Мемлекеттік сатып алу туралы"ҚР Заңының 12-бабының 4-тармағына сәйкес олардың жосықсыз өнім берушілер тізіліміне түсуін болдырмайды. Бұл ретте мынадай талаптарды орындау қажет: өзінің біліктілік талаптарына және конкурстық құжаттаманың талаптарына сәйкестігі туралы дұрыс ақпарат беру, шарт жасасу (жалтарусыз), онымен жасалған шарттар бойынша міндеттемелерді тиісінше орындау.
Барлық осы талаптарды сақтаған кезде жалған, сапасыз тауарды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ұсыну тәуекелі бар. Кеңсе тауарларын - батареяларды, тұтқаларды және т.б. ұсыну мысалында жағдайлардың бұл түрі Заңмен реттелмеген, өйткені тек сарапшылар өнімнің өзіндік ерекшелігін анықтай алады.
2020 жылғы " 29 " қазанда Департамент және ЖК "Алмаз" арасында "Батарейка, АА типі" тауарын жеткізуге № 175 Мемлекеттік сатып алу туралы шарт жасалды. Шартқа қосымшада жеткізілетін тауардың келесі сипаттамалары көрсетілген: Duracell Basic AA батареясы, 1.5 V, Duracell өндірушісі, Basic моделі.
2020 жылдың 02 қарашасында бұл тауар Департаментке жеткізілді. Көзбен шолып қарау кезінде жеткізілген тауардың бірегей болып табылмайтыны анықталды: 1. Жеткізілген тауар орамасының сол жақ төменгі бұрышындағы P&G логотипі 2019 жылдан бастап түпнұсқа батарейкалардың орамдарында пайдаланылмайды. 2. Жеткізілген тауардың қаптамасының артқы жағында көрсетілген Токката ЖШС 2017 жылдан бастап Duracell-дің ресми дистрибьюторы болып табылмайды.
Шарттың 5-тармағының 5.1-тармақшасының 2-бөлігіне сәйкес өнім беруші тауардың межелі пунктінде Тапсырыс берушінің өкіліне мынадай құжаттарды ұсынуға міндетті:
Дайындаушы зауыт (жөнелтуші) берген зауыттық сапа сертификатының және/немесе тауардың техникалық паспортының түпнұсқалары немесе нотариат куәландырған көшірмелері немесе дайындаушы зауыт берген, тауардың жиынтықтылығы, оның техникалық сипаттамасы, пайдалану қағидалары, кепілдіктері туралы мәліметтерді және тауар сапасын, оның Қазақстан Республикасында танылған нормативтік-техникалық құжаттарға сәйкестігін айқындау үшін қажетті басқа да мәліметтерді қамтитын өзге де құжат; ақпарат тауардың өзінде және/немесе оның орамында көрсетілген не тауардың сапасы дайындаушы кәсіпорынның мөртаңбасымен немесе көрсетілген белгілердің толық жазылуы бар тауардың өзінде және/немесе оның орамында басқа белгімен расталады.
Сондай-ақ, Шарттың 5-тармағы 5.3-тармақшасының Өнім беруші Тапсырыс берушіге тауарды техникалық ерекшелікте (Шартқа 2-қосымша) көрсетілген талаптарға дәл сәйкестікте толық берген жағдайда жеткізілген болып есептеледі.
Шарттың 7-тармағының 7.1-тармақшасын басшылыққа ала отырып, Тараптар осы Шарт шеңберінде өз міндеттемелерін орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда барлық даулар мен келіспеушіліктер Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес шешіледі.
Алайда, Департаменттің ЖК "Электрокомплект" жеткізушісін Мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп тану туралы талап-арыздары Нұр-Сұлтан қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымы қараусыз қалдырылды, өйткені пандемия кезеңінде арнайы тәртіп енгізілді.
Осылайша, жоғарыда көрсетілген фактілер баға ұсыныстарын беру тәсілімен сатып алу кезінде бағаларды демпингтеу, сапалы және бірегей тауарды жеткізу, өнім беруші қайтыс болған жағдайда форс-мажор бөлігінде мемлекеттік сатып алу веб-порталының функционалын пысықтау қажеттігі проблемаларын ашты.
Ұсыныстар: 2021 жылғы қаңтарда жоспарланған мемлекеттік сатып алу мониторингі негізінде Азаматтық кодекске сәйкес мемлекеттік сатып алу веб-порталының функционалын техникалық реттеу үшін Қаржы министрлігіне өнім беруші қайтыс болған жағдайда форс-мажор енгізу ұсынысымен жолдансын.